امنیت آب و غذا، جدایی‌ناپذیر در عصر بحران‌ها

چرا "کشاورزی باید در مرکز سیاست‌گذاری جهان معاصر" باشد؟

 فاخته- مقدمه: در چند سال اخیر، پیام های سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) به‌طور فزاینده‌ای روشن شده است:
 امنیت غذایی و امنیت آب دیگر نمی‌توانند به‌طور مستقل اداره شوند — این دو بخش از هم جدایی‌ناپذیرند و سیاست‌گذاری جهانی باید این حقیقت-- را بپذیرد. 
این دیدگاه نه شعار که نسخه‌ای عملی برای حل بحران‌های پیچیده امروز جهان است، به‌ویژه در زمانی که جمعیت در حال رشد، تغییرات اقلیمی، و رقابت بر منابع آب، امنیت غذایی را به‌طرز بی‌سابقه‌ای تهدید می‌کند. 

امنیت آب و غذا : 

تعریف و پیوندها

 طبق "دیدگاه سازمان فائو وابسته به ملل‌  متحد" ،امنیت غذایی زمانی حاصل می‌شود که همهٔ انسان‌ها در هر زمان به غذای کافی، ایمن و مغذی دسترسی داشته باشند. در حالی که امنیت آب به معنای دسترسی پایدار و قابل مدیریت به آب است که نیازهای انسان و محیط‌زیست را تأمین کند.
در عمل، ۷۰درصد از آب شیرین جهان برای کشاورزی مصرف می‌شود — بیشترین سهم بین بخش‌های مختلف استفاده از آب؛ این نشان می‌دهد که آب و غذا دو روی یک سکه-- هستند. هنگامی که آب محدود می‌شود، کشاورزی آسیب می‌بیند و در نتیجه امنیت غذایی تضعیف می‌شود. 
این پیوند آشکار را می‌توان در گزارش‌های جهانی نیز دید؛ برای مثال، در گزارش‌های منطقه‌ای "FAO" و گزارش‌های سایر نهادهای بین‌المللی، بر ضرورت مدیریت پایدار آب برای تأمین غذای جمعیت رو به رشد تأکید شده است. 
پیام "FAO" : 
چرا کشاورزی باید در مرکز سیاست‌گذاری قرار گیرد؟
۱. کشاورزی؛ ستون رفاه جهانی
فائو بارها تأکید کرده است که کشاورزی نه‌فقط تولید غذا، بلکه پایهٔ اقتصاد و رفاه اجتماعی است. 
بخش کشاورزی "بیش از ۸۸۳ میلیون نفر را به‌طور مستقیم در سطح جهانی" شاغل کرده است و میلیون‌ها خانواده روستایی را تأمین می‌کند. 

اما کشاورزی تحت فشار است:
افزایش جمعیت جهانی — پیش‌بینی می‌شود که تا سال ۲۰۵۰ نزدیک به ۱۰ میلیارد نفر روی زمین زندگی-- کنند،
تقاضای بیشتر برای محصولات با "منشاء پروتئین دامی و گیاهی"  با مصرف آب بیشتر و تغییرات اقلیمی که الگوهای بارش و بهره‌وری زمین‌ها را تغییر داده‌اند. 

در این میان، پیام "FAO" روشن است : اگر کشاورزی در مرکز سیاست‌گذاری‌ها قرار نگیرد، امنیت غذایی و توسعه پایدار امکان‌پذیر نخواهد بود.
۲. آب؛ عامل زمان‌بندی بحران
آب محدود است — در بسیاری منطقه‌ها سطح آب‌های زیرزمینی کاهش یافته-- و تقاضای آب بالا رفته است. این رویداد به‌ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک مانند بخش‌های وسیعی از غرب آسیا، شمال آفریقا و بخش‌هایی از مرکزی آسیا بسیار محسوس است. 

طبق داده‌های بین‌المللی، "بیش از۱/۶ درصد جمعیت جهان در مناطق بسیار محدود از نظر آب زندگی" می‌کنند؛ این روند به معنی فشار مضاعف بر کشاورزی است، چون بخش اعظم آب موجود صرف مدیریت و تولید مواد غذایی می‌شود. 

این وضعیت باعث شده تا "FAO" و دیگر نهادهای بین‌المللی، آب را به‌عنوان عنصر تعیین‌کننده در امنیت غذایی معرفی کنند، نه فقط یکی از ورودی‌های کشاورزی.

 پیامدهای جهانی پیوند آب و غذا

۱. تأمین غذا در برابر تغییر اقلیم
در حوزهٔ کشاورزی جهانی، افزایش دما، خشکسالی‌ها، و نوسانات بارش به‌طور مستقیم بهره‌وری محصول را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این عوامل باعث می‌شوند که کشورها نتوانند با الگوهای سنتی کشاورزی و مدیریت آب امنیت غذایی را حفظ کنند. 

برای مثال، پروژه‌های جهانی مانند چارچوب جهانی "WASAG" بر این موضوع تمرکز دارند که مدیریت یکپارچهٔ منابع آب در کشاورزی باید در سطح سیاست‌گذاری جهانی و ملی تقویت شود تا با تغییرات اقلیمی مقابله شود. 

۲. کاهش زمین‌های آبیاری و تاثیر آن بر تولید غذا
بخش قابل‌توجهی از  آبیاری جهان در کشورهای آسیا، خاورمیانه و آفریقا با مشکلاتی چون افزایش شوری، آب‌گیری بیش‌ازحد منابع زیرزمینی و خشکسالی مواجه است. این موضوع باعث شده که امنیت غذایی این کشورها در معرض خطر قرار گیرد و نیاز به مدیریت بهینهٔ آب بیش از پیش حس شود. 

 ریشه‌های سیاست‌گذاری ناکافی و ضرورت اصلاح

۱. سیاست‌گذاری سنتی در کشاورزی

سال‌ها سیاست‌گذاری در بسیاری کشورها آب و کشاورزی را به‌صورت جداگانه اداره کرده‌اند. آب یکی از ورودی‌های تولید غذا در نظر گرفته شده، نه عامل زیربنایی امنیت غذا.
اما اکنون واقعیت داده‌ها نشان می‌دهد که این دیدگاه ناکافی است و باید به سمت سیاست‌های یکپارچه حرکت کرد — جایی که آب، غذا، انرژی و معیشت روستایی به‌عنوان یک نظام منسجم مدیریت--  شوند.
۲. همکاری میان‌بخشی و منطقه‌ای

پروژه‌های مشترک میان "FAO" و کشورهای عضو، مانند چارچوب همکاری با ازبکستان و افغانستان یا تلاش‌های مشترک در اروپا و آسیای مرکزی برای مدیریت پایدار آب و غذا، نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری موفق باید پایدار، منطقه‌ای، و میان‌بخشی باشد.

اثرات بر اهداف توسعه پایدار و آینده جهانی :
 دستیابی به "SDG‌های جهانی"
پیوند آب و غذا مستقیم با چندین هدف توسعه پایدار (SDGs) از جمله:
SDG2: پایان گرسنگی
SDG6: مدیریت پایدار آب و بهداشت
SDG13: اقدام اقلیمی
SDG15: زندگی پایدار در خشکی
ارتباط دارد. 

برای مثال، اگر آب به‌ طور پایدار مدیریت نشود، نمی‌توان به "SDG2" امید جدی داشت؛ چرا که کشاورزی بخش اعظم آب شیرین را مصرف می‌کند و تولید غذا را در مقیاس لازم تهدید می‌کند.

چالش‌ها و ریسک‌های پیش‌رو

 ۱. جمعیت رو به افزایش

پیش‌بینی می‌شود که تا سال ۲۰۵۰ جمعیت جهان به حدود ۱۰ میلیارد نفر برسد. این افزایش نفوس ، تقاضای غذا و آب را به‌طور هم‌زمان بالا می‌برد و بدون مدیریت یکپارچه، بحران غذایی در گستره‌های وسیع رخ خواهد داد. 

 ۲. فشار بر منابع آب

کشورهایی با منابع محدود آب مانند بخش‌هایی از آفریقا، غرب آسیا و آسیای مرکزی با خطرات جدی روبه‌رو هستند؛ بخشی از جمعیت در مناطق بسیار کم‌آب یا بدون دسترسی پایدار به آب هستند، که ریسک بحران غذایی را افزایش می‌دهد. 

 ۳. تغییر اقلیم

تنش‌های اقلیمی باعث می‌شود که حتی مناطق غنی از آب نیز با شبیه خشکسالی‌های بی‌سابقه یا سیلاب‌های ناگهانی مواجه شوند، و سیستم غذایی را شکننده‌تر کنند.

راهکارهای پیشنهادی و توصیه‌های سیاستی

 ۱. مدیریت یکپارچه آب و غذا

یک رویکرد جدید نیازمند:

چارچوب‌های قانونی مشترک آب و کشاورزی
مدیریت تقاضا و تخصیص بهینه منابع
استفاده از فناوری‌های نوین مانند : کشاورزی هوشمند و آبیاری دقیق
این نوع مدیریت یکی از درخواست‌های اصلی سازمان‌های بین‌المللی از جمله "FAO" است.
 ۲. تعمیق همکاری جهانی
کشورها باید تجربیات و داده‌ها را به "اشتراک" بگذارند، نه اینکه از "ترس رقابت، اطلاعات را پنهان" کنند. همکاری‌های منطقه‌ای در مدیریت آب‌های مشترک و زنجیره‌های غذایی، کلید پایداری است.
 ۳. سرمایه‌گذاری در تحقیقات و نوآوری
برای پاسخگویی به چالش‌های پیچیده آب و غذا، سرمایه‌گذاری در :
فناوری‌های حفاظت آب
تولید مقاوم در برابر خشکی
پیش‌بینی هوش مصنوعی برای قیمت‌ها و تولید ضروری است، همان‌طور که تحقیقات جدید در فناوری و پیش‌بینی برای امنیت غذایی نمایش داده‌اند. 

 تحلیل  نهایی 

پیام "FAO" مبنی بر اینکه امنیت آب و غذا جدایی‌ناپذیر است و کشاورزی باید در مرکز سیاست‌گذاری قرار گیرد، تنها یک شعار نیست؛ بلکه پاسخ به واقعیت‌های داده‌ محور جهان امروز است.
در عصر رشد جمعیت، تغییر اقلیم و کمبود منابع، مدیریت مشترک آب و غذا از ضروری‌ترین سیاست‌های جهانی است — نه فقط برای تولید کافی غذا، بلکه برای حفظ انسان‌ها، محیط‌زیست--  آرامش و آسایش در جهان.
 «این پیام جدید "معاون محترم دبیرکل سازمان فائو" نشان می‌دهد که بدون تمرکز بر کشاورزی و مدیریت آب به‌عنوان یک نظام منسجم، رسیدن به امنیت غذایی جهانی امری دشوار و پرریسک درعرصه تولیدات "کشاورزی، دامپروری، طیور، آبزیان و سایر زیربخش های مرتبط"   خواهد بود.»/ ۸۷۳
 

علیرضا کیهان‌پور

منبع خبر (اصلی)
 این خبر و پیام در سایت "GBC Ghana" منتشر شده که به نقل از سخنرانی  "Beth Bechdol"، معاون مدیرکل "FAO"  گزارش داده است.
در این گزارش فوریه "۲۰۲۶"  آمده که "FAO" تأکید کرده «امنیت آب و غذا جدایی‌ناپذیر است و کشاورزی باید در مرکز راه‌حل‌ها قرار گیرد.» .