گفتوگوی اختصاصی «فاختهنیوز» با «علیرضا کیهانپور»، تحلیلگر رسانهای حوزه کشاورزی، امنیت غذایی و دامپزشکی؛
«امنیت غذایی، میدان آزمون و خطا نیست» آیا میتوان با یک تصمیم اداری، بیش از نیمقرن مسئولیت قانونی دامپزشکی را نادیده گرفت؟
فاخته- مقدمه: انتشار خبر واگذاری مسئولیت نظارت بر فرآوردههای دامی فرآوریشده به سازمان غذا و دارو، یکی از بحثبرانگیزترین اخبار روزهای اخیر در حوزه دامپزشکی، صنایع غذایی و امنیت غذایی کشور بوده است. این خبر، صرفاً یک جابهجایی اداری میان دو دستگاه اجرایی نیست؛ بلکه مستقیماً با سلامت میلیونها مصرفکننده، آینده صنعت غذا، جایگاه دامپزشکی و انسجام نظام نظارتی کشور گره خورده است.
سازمان دامپزشکی ایران از بدو تأسیس خود و بر اساس قوانین و مقررات حاکم، مسئولیت حاکمیتی کنترل بهداشتی و نظارت بر فرآوردههای با منشأ دامی را بر عهده داشته است. طی بیش از نیمقرن گذشته نیز هزاران دامپزشک، بازرس بهداشتی، متخصص آزمایشگاهی و کارشناسان کنترل کیفیت، شبکهای گسترده از نظارت علمی را از مزرعه، دامداری، مرغداری و آبزیپروری تا کشتارگاه، کارخانه، سردخانه و بازار مصرف ایجاد کردهاند.
از همین رو، انتشار خبر انتقال این مسئولیت، پرسشهای متعددی را در جامعه علمی و حرفهای دامپزشکی ایجاد کرده است؛ پرسشهایی که پاسخ به آنها برای تولیدکنندگان، مصرفکنندگان و سیاستگذاران اهمیت فراوانی دارد.
«فاختهنیوز با توجه به سوابق ارزشمند تحلیلی علیرضا کیهانپور در حوزه کشاورزی، دامپزشکی، صنایع غذایی و امنیت غذایی و انتشار بیش از صدها یادداشت و تحلیل در این حوزه، بر آن شد تا دیدگاه ایشان را درباره ابعاد حقوقی، مدیریتی و تخصصی این تصمیم جویا شود.»
فاختهنیوز: نخستین واکنش شما به این خبر چیست؟
علیرضا کیهانپور: اجازه بدهید قبل از هرگونه قضاوت، چند سؤال بنیادی مطرح کنم.
هر تغییر بزرگ در ساختار حاکمیتی باید بر پایه سه اصل استوار باشد:
ضرورت اثباتشده
پشتوانه قانونی
اجماع کارشناسی
اکنون سؤال اینجاست:
آیا سازمان دامپزشکی در انجام این مأموریت طی دهههای گذشته ناکارآمد بوده است؟
اگر پاسخ مثبت است، گزارشهای رسمی آن کجاست؟
اگر پاسخ منفی است، فلسفه این جابهجایی چیست؟
در حکمرانی خوب، اصل بر ثبات است و تغییر باید مستند، شفاف و قابل دفاع باشد.
فاختهنیوز: برخی این اقدام را اصلاح ساختار میدانند.
کیهانپور: اصلاح ساختار، اقدامی ارزشمند است؛ اما به شرط آنکه مسئلهای واقعی را حل کند، نه اینکه مسئلهای جدید ایجاد کند.
نمیتوان تنها با تغییر نام متولی، انتظار داشت کیفیت نظارت افزایش پیدا کند.
امنیت غذایی یک زنجیره است.
دامپزشکی از سلامت دام، بیماریهای مشترک، مصرف داروها، واکسنها، باقیمانده آنتیبیوتیکها، خوراک دام، کشتار، حملونقل و شرایط اولیه تولید اطلاع کامل دارد.
آیا نهادی که تنها در انتهای این زنجیره وارد میشود، میتواند بدون تکیه بر این زیرساخت، همان سطح از اشراف را داشته باشد؟
این پرسشی است که باید با استدلال علمی پاسخ داده شود.
فاختهنیوز: مهمترین نگرانی شما چیست؟
کیهانپور: بزرگترین نگرانی نه تنها بنده بلکه اکثر متخصصین و کارشناسان ذیربط، گسسته شدن زنجیره نظارت است.
امروز جهان به سمت نظارت یکپارچه «از مزرعه تا سفره» حرکت کرده است.
این یعنی تمام حلقهها باید به هم متصل باشند.
اگر میان حلقههای تولید، کشتار، فرآوری و عرضه شکاف مدیریتی ایجاد شود، احتمال بروز خلأهای نظارتی نیز افزایش مییابد.
در چنین شرایطی، اولین آسیبدیده، اعتماد مردم خواهد بود.
فاختهنیوز: برخی دامپزشکان این تصمیم را تضعیف جایگاه دامپزشکی میدانند.
کیهانپور: من موضوع را فراتر از جایگاه یک سازمان میبینم.
بحث، حفظ سرمایه علمی کشور است.
سالها زمان صرف تربیت متخصصان دامپزشکی شده است.
هزاران نفر در سراسر کشور تجربه میدانی اندوختهاند.
صدها آزمایشگاه و سامانه نظارتی ایجاد شده است.
آیا واقعاً میتوان این سرمایه عظیم را بدون ارائه یک مطالعه جامع کنار گذاشت؟
اصلاح ساختار با نادیده گرفتن تجربههای انباشته، اصلاح نیست؛ بلکه ممکن است به اتلاف سرمایه ملی بینجامد.
فاختهنیوز: از منظر حقوقی این تصمیم را چگونه ارزیابی میکنید؟
کیهانپور: اگر قرار باشد مسئولیتی که سالها بر اساس قوانین و آییننامههای موجود بر عهده سازمان دامپزشکی بوده، تغییر کند، انتظار طبیعی جامعه تخصصی این است که مبنای حقوقی این انتقال کاملاً شفاف اعلام شود.
اینکه دقیقاً بر اساس کدام قانون، کدام ماده یا کدام اصلاح قانونی این جابهجایی صورت میگیرد، موضوعی است که باید بدون ابهام برای افکار عمومی و ذینفعان تبیین شود.
هرچه شفافیت بیشتر باشد، اعتماد عمومی نیز بیشتر خواهد شد.
فاختهنیوز: این تصمیم چه اثری بر تولیدکنندگان خواهد داشت؟
کیهانپور: تولیدکننده بیش از هر چیز به ثبات نیاز دارد.
اگر مسئولیتها مبهم شوند یا دو دستگاه برداشتهای متفاوتی از یک موضوع داشته باشند، هزینه تولید افزایش پیدا میکند.
در نهایت نیز این هزینه به مصرفکننده منتقل خواهد شد.
بنابراین هر اصلاحی باید به کاهش بروکراسی منجر شود، نه افزایش آن.
فاختهنیوز: راهکار جنابعالی چیست؟
کیهانپور: به اعتقاد من، کشور امروز به همافزایی نهادی نیاز دارد، نه رقابت نهادی.
پیشنهادهای من عبارتاند از:
۱. تشکیل شورای عالی ایمنی غذا با حضور سازمان های دامپزشکی، غذا و دارو، نظام دامپزشکی ؛ وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت، دانشگاهها و تشکلهای تخصصی.
۲. تدوین سند ملی «از مزرعه تا سفره» و تعیین دقیق مسئولیت هر دستگاه بدون همپوشانی.
۳. استقرار سامانه ملی ردیابی محصولات دامی که تمام مراحل تولید تا عرضه را ثبت و پایش کند.
۴. تقویت آزمایشگاههای مرجع، افزایش بودجه نظارت و توسعه فناوریهای نوین مانند ردیابی دیجیتال، هوش مصنوعی و سامانههای هشدار سریع.
۵. انتشار عمومی مطالعات کارشناسی، گزارش ارزیابی اثرات و دلایل حقوقی هرگونه تغییر ساختاری، پیش از اجرای آن.
۶. استفاده از ظرفیت تخصصی "سازمان نظام دامپزشکی"، انجمنهای علمی، دانشگاهها و بخش خصوصی در تصمیمسازی؛ زیرا سیاستگذاری موفق بدون مشارکت ذینفعان پایدار نخواهد بود.
۷. اگر واقعاً نیاز به اصلاح ساختار وجود دارد، این اصلاح باید از مسیر قانون، گفتوگوی تخصصی و اجماع کارشناسی عبور کند، نه از مسیر تصمیمات شتابزده.
بیشتر بخوانید:
فاختهنیوز: یک جمع بندی نهایی
کیهان پور: امنیت غذایی وتغذیه ای، موضوعی نیست که بتوان آن را صرفاً از منظر تقسیم وظایف اداری نگریست. این حوزه مستقیماً با سلامت مردم، اعتماد عمومی، اقتصاد تولید و اعتبار نظام نظارتی کشور پیوند خورده است.
جامعه دامپزشکی ایران انتظار دارد پیش از هر تغییر، پاسخ روشنی به چند پرسش اساسی داده شود: مسئله دقیقاً چیست؟
مستندات علمی و حقوقی این تغییر کدام است؟ چه ارزیابی مستقلی از پیامدهای آن انجام شده و چگونه اطمینان حاصل خواهد شد که تجربه و ظرفیت انباشته چندین دههای دامپزشکی حفظ میشود؟
رصد رویدادهای حوزه دامپزشکی و صنایع دام و طیور با درگاه های ارتباطی فاخته در «تلگرام»، «ایتا»، «بله» و «سروش»
دیدگاه خود را در خصوص این گزارش، از قسمت نظرات، به اشتراک بگذارید.
اصلاح ساختار، اگر بر پایه قانون، شواهد، شفافیت و مشارکت متخصصان باشد، اقدامی ارزشمند است؛ اما اگر بدون اقناع جامعه تخصصی و بدون تبیین روشن ضرورت آن انجام شود، نهتنها پرسشها را کاهش نمیدهد، بلکه بر ابهامها میافزاید.
هدف این مصاحبه و نقد، دفاع از یک سازمان نیست ؛ دفاع از اصل تخصصگرایی، حکمرانی مبتنی بر قانون و صیانت از امنیت غذایی مردم است.
در چنین موضوع حساسی، آنچه باید محور تصمیمگیری قرار گیرد، نه جابهجایی مسئولیتها، بلکه حفظ سلامت جامعه و بهرهگیری از همه ظرفیتهای تخصصی کشور است.
فاختهنیوز: با سپاس از مصاحبه و طرح دیدگاه تخصصی جنابعالی
کیهان پور : بنده نیز به سهم خود نسبت به حساسیت موضوع طرح شده توسط فاختهنیوز: و انجام مصاحبه سپاسمندم.
خبرنگار : متین زارعی
دسترسی سریع
بخش های مفید
راه های ارتباطی
