یادداشت؛ دکتر رضا افشاریان:
چالش مدیریت سلامت در زنجیره پروتئین؛ ضرورت بازگشت مرجعیت نظارتی به سازمان دامپزشکی
پارادوکسِ نظارت در عصر صنعتیسازی غذا
فاخته- در مسیر گذار از اقتصاد سنتی به اقتصاد صنعتی مرزهای نظارتی بر فرآوردههای دامی با چالشی بنیادین روبرو شده است. تصمیمات اخیر مبنی بر انتقال نظارت بر فرآوردههای فرآوریشده به سازمان غذا و دارو اگرچه گامی به سوی تخصصیسازی به نظر میرسد اما اگر بدون در نظر گرفتن (ریشه سلامت)، انجام شود، میتواند منجر به یک شکاف امنیتی بزرگ در زنجیره غذایی کشور شود. این مقاله با نگاهی انتقادیاستدلال میکند که اصالت نظارت و مرجعیت علمی بر سلامت فرآوردهها، هرگز نباید از سازمان دامپزشکی جدا شود.
۱- ریشهشناسی سلامت:
چرا غذا، فراتر از یک محصول شیمیایی است
خطای استراتژیک در سیاستگذاریهای اخیر، در نگاه تقلیلگرایانه به (فرآوری)نهفته است. اگر ما فرآوردهای مانند (خمیر مرغ) را صرفاً یک محصول صنعتی با ویژگیهای شیمیایی ببینیم، در اشتباهیم
این محصولات، ماهیت بیولوژیک خود را حفظ کردهاند. عامل بیماریزایی (Pathogen) که در یک محصول ماریناد شده یا یک خمیر پروتئینی وجود دارد، نتیجهی مستقیم سلامت یا بیماریِ دام در مبدأ است. بنابراین، نظارت بر این محصولات تنها نظارت بر (فرآیند کارخانه) نیست بلکه نظارت بر (تداوم سلامت از مزرعه تا بستهبندی )است. از آنجا که سازمان دامپزشکی تنها نهاد دارای دانش عمیق در زمینه پاتولوژی، اپیدمیولوژی و سلامت حیوان است، این سازمان باید (مرجع نهایی) برای تایید سلامت هر محصولی که منشاء دامی دارد، باقی بماند.
۲- نقد تفکیک وظایف:
خطر گسست در زنجیره ایمنی (Safety Gap)
انتقال نظارت بر محصولات فرآوریشده به سازمان غذا و دارو، اگر بدون حفظ پیوند مستحکم با سازمان دامپزشکی انجام شود، منجر به ایجاد یک (گسست نظارتی )خواهد شد.
در سناریوی فعلی، خطر بروز دو آسیب اصلی وجود دارد:
الف -گسست اطلاعاتی:
سازمان غذا و دارو ممکن است بر استانداردهای بستهبندی و مواد افزودنی نظارت کند، اما از (ریشههای بیولوژیک) آلودگی در مبدأ بیاطلاع باشد. این یعنی نظارتی که تنها بر (پوشش )محصول تمرکز داردنه بر (هسته) آن.
ب-تضعیف قدرت پیشگیری:
وقتی نظارت از سازمان دامپزشکی جدا میشود، قدرت این سازمان در اعمال پروتکلهای پیشگیرانه در سطح صنعت کاهش مییابد. سازمان دامپزشکی نباید فقط( نگهبان مزرعه) باشد، بلکه باید (مهندس سلامت)کل زنجیره باشد.
بیشتر بخوانید:
3- استدلال فنی:
یکپارچگی نظارت در برابر جزئینگری اداری
ما با دو نوع نظارت روبرو هستیم که نباید از هم جدا شوند:
الف -نظارت بر فرآیند (Process Control):
که در حوزه سازمان غذا و دارو قرار میگیرد (مانند دمای پاستوریزاسیون یا میزان مواد نگهدارنده).
ب-نظارت بر منشاء و ایمنی بیولوژیک (Biological Safety)که در حوزه تخصص محض سازمان دامپزشکی است.
نکته کلیدی اینجاست:
نظارت بر فرآیند (نوع اول) بدون ارزیابی مداوم منشاء (نوع دوم)ناقص و فریبنده است. یک محصول میتواند از نظر شیمیایی و بستهبندی طبق استانداردهای غذا و دارو بینقص باشد. اما همچنان حامل عوامل بیماریزای خطرناک دامی باشد که تنها از طریق پروتکلهای دامپزشکی قابل شناسایی و کنترل هستند. بنابراین سازمان دامپزشکی باید به عنوان(مرجع ذیصلاح و نهایی) در تعیین صلاحیتهای بهداشتی، بر کل فرآیند نظارت داشته باشد.
۴- پیشنهاد راهبردی:
مدل نظارت سلسلهمراتبی (Hierarchical Oversight)
به جای جداسازی کامل و ایجاد مرزهای خشک که منجر به موازیکاری یا خلاء نظارتی میشود، پیشنهاد میشود مدل (نظارت یکپارچه تحت هدایت دامپزشکی) پیادهسازی شود:
الف-سازمان دامپزشکی:
به عنوان (مرجع عالی نظارتی )استانداردهای بهداشتی پایه و پروتکلهای سلامت بیولوژیک را برای تمامی محصولات با منشاء دامی (اعم از خام و فرآوریشده) تدوین و تایید کند.
ب-سازمان غذا و دارو:
به عنوان (بازوی اجرایی و تخصصی فرآیند) در حوزه استانداردسازی صنعتی، مواد افزودنی و بستهبندی، در چارچوبِ استانداردهای تعیینشده توسط سازمان دامپزشکی، به نظارت بپردازد.
۵-کلام اخربازگشت به اصل سلامت
امنیت غذایی یک موضوع تکهتکه نیست بلکه یک زنجیره پیوسته است. جدا کردن فرآورده فرآوریشده) از (دانش دامپزشکی) به معنای جدا کردن (بدنه) از (روح) سلامت است. برای جلوگیری از بحرانهای بهداشتی در آینده و تضمین امنیت سفره مردم، باید پذیرفت که هر آنچه منشاء دامی دارد. در نهایت زیر سایه و تحت کنترل استانداردهای تخصصی سازمان دامپزشکی قرار میگیرد.
شفافیت در وظایف نباید به معنای حذف تخصص باشد، بلکه باید به معنای تقویت تخصص در جایگاه درست خود باشد:
مرجعیت علمی با دامپزشک و تخصص اجرایی با غذا و دارو اما تحت هدایتِ دانشِ سلامتِ دام
-
سلام و عرض ادب جناب دکتر در واقع، آنچه شما اشاره کردید، یک چالش کلاسیک در مدیریت سلامت است: تداخل وظایف (Jurisdictional Overlap). وقتی یک فرآورده دامی (که منشاء آن حیوان است و سلامت آن مستقیماً با پروتکلهای دامپزشکی گره خورده) تحت عنوان «فرآورده با منشاء دامی» اما با رویکرد «بهداشت غذا» تعریف میشود، در واقع زنجیره ایمنی (Farm to Fork) دچار گسست میشود. برای این مبحث ، موضوع را از سه منظر تحلیل کنیم: ۱. تحلیل فنی و دامپزشکی (Technical & Veterinary Perspective) منشاء فرآورده: خمیر مرغ، جوجه کباب یا هر فرآورده خام دامی، ماهیت اصلی خود را از بافت پروتئینی حیوان میگیرد. سلامت این بافت مستقیماً به سلامت حیوان در طول دوره پرورش و ذبح بستگی دارد. ریسک بیولوژیک: مارینه کردن یا طعمدار کردن (اضافه کردن پیاز، زعفران و غیره) لزوماً ماهیت میکروبیولوژیک فرآورده را تغییر نمیدهد؛ بلکه میتواند باعث پنهان شدن نشانههای فساد یا تغییر در رفتار میکروبهای بیماریزا (مانند سالمونلا یا کمپیلوباکتر) شود. نظارت بر این محصولات باید توسط متخصصانی باشد که با بیماریهای مشترک بین انسان و دام (Zoonoses) آشنایی کامل دارند. ۲. تحلیل بهداشت عمومی (Public Health Perspective) زنجیره ایمنی: در مدلهای استاندارد جهانی (مانند Codex Alimentarius)، نظارت بر فرآوردههای خام دامی بخشی از زنجیره سلامت دام است. اگر مرجع نظارتی از "منشاء" محصول فاصله بگیرد و تنها بر "فرآیند افزودنیها" تمرکز کند، کنترل بر سلامت اولیه پروتئین (که منبع اصلی انتقال بیماری است) ضعیف میشود. ملاک فرآوری: تفکیک بین "فرآورده خام" و "فرآورده فرآوری شده" در این پیشنویس بسیار مبهم است. افزودن ادویه در مرحله "پیشساخته(Ready-to-cook) نباید باعث تغییر مرجع نظارتی از دامپزشکی به بهداشت شود، زیرا منبع اصلی خطر (Risk Source) همچنان پروتئین دامی است. ۳. تحلیل حقوقی و ساختاری (Legal & Structural Perspective) تفسیر ماده ۲۴: همانطور که اشاره کردید، اگر این پیشنویس بر پایه تفسیر دولت باشد، ممکن است با هدف "کاهش بار نظارتی" از دوش یک سازمان برداشته شود، اما این کار باعث ایجاد "خلاء نظارتی(Regulatory Gap) میشود. تعارض صلاحیتها: وقتی مرجع نظارتی تغییر میکند، مسئولیتهای حقوقی در صورت بروز مسمومیتهای دستهجمعی (Outbreaks) دچار ابهام میشود: آیا مسئولیت با نهاد ناظر بر پروتئین است یا نهاد ناظر بر ادویهجات و فرآیند؟ پیشنهاد برای اقدام شما (Action Plan) اگر قصد دارید این موضوع را در سایت دولت یا در گروههای تخصصی منتشر کنید، پیشنهاد میکنم: 1. عنوان هوشمندانه: به جای "اعتراض به بخشنامه"، از عنوان "تبیین چالشهای علمی و ایمنی در تعیین مرجع نظارتی فرآوردههای با منشاء دامی" استفاده کنیم. 2. استناد به ریسک: تأکید کنید که "تغییر مرجع نظارتی در فرآوردههای خام (حتی با افزودنی)، ریسک کنترل بیماریهای مشترک (Zoonoses) را افزایش میدهد." 3. درخواست راهکار: از دولت بخواهیم به جای جداسازی مرجعها، بر پایه "ریسکمحوری" (Risk-based Approach) تصمیمگیری کند؛ یعنی فرآوردههایی که پایه اصلی آنها پروتئین دامی است، باید تحت نظارت پروتکلهای دامپزشکی باشند.
-
به نظرم این راه کارها بیشتر یک شعار هست تا اقدام وزارت بهداشت این دید رو داره که وقتی ماده غذایی میاد برای فرآوری از زیر دست دامپزشکی رد شده و حرفش بجا و درسته و داره برای رشته های خودش شغل ایجاد میکنه رشته هایی مثل بهداشت و ایمنی مواد غذایی و رشته کنترل کیفی مواد غذایی در مقابل دامپزشکی میاد رشته هاش رو پنهان میکنه و اجازه فعالیت هم بهشون نمیده به عنوان مثال ارشد بهداشت و کنترل کیفی مواد غذایی که برای این کارها تربیت شدند و میشن اما متاسفانه دامپزشکی پروانه ای بهشون نمیده معاونت غذا و دارو هم از این فرصت استفاده کرده که کاملا بجا هست چون رشته های دامپزشکی تو تعیین شغل محل ها وجود ندارند و فقط دامپزشک عمومی هست و تمام
دسترسی سریع
بخش های مفید
راه های ارتباطی
