از نظارت بهداشتی تا نظارت هوشمند

فاخته- امروز یکی از مهمترین مطالبات حوزه نظارت بهداشتی دامپزشکی توسعه سامانه‌های هوشمند نظارتی و حرکت به سمت نظارت داده محور و ریسک محور است. مطالبه‌ای کاملا منطقی که با توجه به گستردگی فعالیت‌ها و افزایش حجم اطلاعات و مسئولیت‌های نظارتی بیش از هر زمان دیگری ضرورت پیدا کرده است.
اما شاید برای نسل جدید همکاران دامپزشکی که امروز در این عرصه فعالیت می‌کنند جالب باشد بدانند که دامپزشکی برای رسیدن به این نقطه چه مسیر طولانی را طی کرده است.
این موضوع در نشست تخصصی مدیرکل دفتر نظارت بهداشتی و ایمنی غذایی سازمان دامپزشکی کشور در استان خراسان رضوی نیز به زیبایی مطرح شد. وی با توجه به سابقه چندین ساله فعالیت و تجربه مستقیم در حوزه نظارت بهداشتی این واقعیت را مطرح کردند که اگر به مسیر طی شده نگاه کنیم به خوبی می بینیم که از کجا به کجا رسیده ایم.
این جمله شاید کوتاه باشد اما پشت آن سال ها تلاش و تجربه قرار دارد.
سال هایی که نظارت بهداشتی عمدتا با فرم های کاغذی و گزارش های دستی انجام می شد. سال هایی که ثبت اطلاعات نیازمند صرف زمان فراوان بود و بسیاری از اطلاعاتی که امروز می توان در چند لحظه در اختیار مدیر قرار داد باید از مسیرهای طولانی جمع آوری و بررسی می شد.
در همان شرایط دامپزشکی وظیفه سنگین خود را در کشتارگاه ها و مراکز تولید و فرآوری و بسته بندی و سردخانه ها و مراکز عرضه انجام می داد.
دامپزشک و بازرس بهداشتی در میدان حضور داشت.
لاشه ها معاینه می شدند.
محصولات کنترل می شدند.
نمونه برداری انجام می شد.
آزمایشگاه ها اطلاعات تولید می کردند.
مسئولین فنی بهداشتی در واحدهای مختلف مستقر شدند.
پروانه های بهداشتی صادر شد.
بازرسی های مستمر انجام گرفت.
تخلفات شناسایی شد و در موارد لازم برخورد قانونی صورت گرفت.
در واقع آنچه امروز تحت عنوان نظام نظارت بهداشتی می شناسیم یک شبه ایجاد نشده است.
این نظام حاصل چندین دهه تجربه و تلاش هزاران نفر از همکاران دامپزشکی در سراسر کشور است.
نسل امروز شاید به راحتی از سامانه و داشبورد و اطلاعات برخط و تحلیل ریسک صحبت کند اما باید بداند که پشت این واژه ها سال ها تجربه میدانی قرار دارد.
امروز وقتی از نظارت ریسک محور صحبت می کنیم باید بدانیم که دامپزشکی سال هاست در عمل به دنبال شناسایی نقاط حساس و واحدهای دارای سابقه تخلف و کنترل عوامل خطر بوده است.
امروز وقتی از ردیابی و ثبت اطلاعات صحبت می کنیم باید بدانیم که تلاش برای ایجاد نظام ردیابی و ثبت اطلاعات در زنجیره تولید و توزیع فرآورده های خام دامی موضوع جدیدی نیست.
امروز وقتی از سامانه های هوشمند نظارتی صحبت می کنیم در حقیقت می خواهیم تجربه چند دهه نظارت را در اختیار فناوری قرار دهیم.
تفاوت امروز با گذشته در این است که حجم فعالیت ها بسیار گسترده تر شده است.
تعداد واحدهای تحت نظارت افزایش یافته است.
زنجیره تولید و توزیع پیچیده تر شده است.
سرعت جابجایی فرآورده ها بیشتر شده است.
حجم اطلاعات چندین برابر شده است.
در چنین شرایطی دیگر نمی توان تنها با روش های سنتی پاسخگوی نیازهای نظارتی بود.
امروز دیگر صرفا تعداد بازدیدها اهمیت ندارد.
مهم این است که بدانیم کدام واحد پرخطرتر است.
کدام واحد سابقه تخلف بیشتری دارد.
کدام نقطه از زنجیره نیازمند کنترل بیشتری است.
کدام نتیجه آزمایشگاهی باید مورد توجه قرار گیرد.
کدام واحد نیازمند بازدید فوری است و کدام واحد را می توان با برنامه نظارتی متناسب با میزان ریسک کنترل کرد.
اینجاست که هوشمندسازی اهمیت پیدا می کند.
سامانه هوشمند قرار نیست جایگزین بازرس و دامپزشک و مسئول فنی بهداشتی شود.
قرار است توان آنها را چند برابر کند.
قرار است اطلاعاتی را که سال ها تولید کرده ایم در کنار هم قرار دهد و از آنها برای تصمیم گیری استفاده کند.
قرار است نظارت را از یک نظارت صرفا آماری به یک نظارت تحلیلی تبدیل کند.
از نظارت یکسان بر همه واحدها به نظارت متناسب با ریسک برسیم.
از گزارش گیری صرف به تصمیم گیری برسیم.
از اطلاعات پراکنده به اطلاعات یکپارچه برسیم.
و از نظارت سنتی به نظارت هوشمند حرکت کنیم.
شاید مهمترین نکته ای که باید به نسل جدید همکاران منتقل شود همین باشد.
ما امروز در ابتدای مسیر نظارت نیستیم.
ما حاصل چند دهه تجربه همکارانی هستیم که در سخت ترین شرایط و با امکانات محدود وظیفه سنگین حفظ سلامت جامعه را بر عهده داشته اند.

نسل جدید باید بداند که سامانه های هوشمند امروز نتیجه همان تجربه هاست.
امروز وظیفه ما این است که این تجربه ارزشمند را به فناوری پیوند بزنیم.
اگر دیروز یک بازرس با دفتر و قلم و تجربه خود سلامت یک محصول را کنترل می کرد امروز باید همان تجربه در یک سامانه هوشمند ثبت شود و در اختیار مدیر و تصمیم گیر قرار گیرد.
اگر دیروز شناخت یک واحد پرخطر حاصل سال ها تجربه یک بازرس بود امروز باید بتوانیم همین تجربه را به یک نظام هوشمند ارزیابی ریسک تبدیل کنیم.
بنابراین هوشمندسازی نظارت بهداشتی را نباید صرفا یک پروژه نرم افزاری دانست.
هوشمندسازی در واقع مرحله جدیدی از بلوغ نظام نظارت بهداشتی دامپزشکی است.
ما از جایی شروع کرده ایم که اطلاعات با دست ثبت می شد.
سال ها با همان اطلاعات نظارت کردیم.
تجربه اندوختیم.
روش های نظارتی را توسعه دادیم.
نظام مسئولین فنی بهداشتی را تقویت کردیم.
نظارت بر زنجیره تولید تا عرضه را گسترش دادیم.
و امروز به نقطه ای رسیده ایم که می گوییم باید همه این تجربه و اطلاعات را در قالب یک نظام هوشمند و یکپارچه در اختیار داشته باشیم.
این همان مسیری است که مدیرکل محترم دفتر نظارت سازمان در نشست تخصصی استان خراسان رضوی به آن اشاره کردند.
از کجا به کجا رسیده ایم.
شاید همین جمله برای نسل جدید دامپزشکی کافی باشد تا بداند آنچه امروز در اختیار دارد حاصل چه مسیر طولانی و ارزشمندی است.
امروز مطالبه ما سامانه هوشمند است.
اما پشت این مطالبه چند دهه تجربه و تلاش قرار دارد.
پس باید با افتخار به گذشته نگاه کنیم و با امید به آینده حرکت کنیم.
چون هوشمندسازی پایان راه نیست.
هوشمندسازی ادامه همان راهی است که سال ها پیش آغاز شد و امروز دامپزشکی آماده است تجربه چند دهه نظارت خود را به نسل جدیدی از نظارت یعنی نظارت هوشمند تبدیل کند.