از درون خط مقدم نظارت؛ چرا پیش‌نویس جدید وزارت بهداشت، سلامت سفره مردم را به خطر می‌اندازد؟

فاخته- من به عنوان کسی که سال‌هاست در خط مقدم نظارت بر سلامت مواد غذایی با منشأ دامی فعالیت می‌کنم و با چالش‌های روزمره در واحدهای تولیدی و زنجیره تأمین دست‌وپنجه نرم می‌کند، امروز با قلبی سنگین و نگرانی عمیق، این یادداشت را می‌نویسم. 

اخبار منتشر شده در مورد پیش‌نویس بخشنامه جدید وزارت بهداشت مبنی بر «تعیین مرجع ذی‌صلاح نظارت بر فرآورده‌های با منشأ دامی»، برای ما متخصصان دامپزشکی و کارشناسان بهداشت مواد غذایی، تنها یک تغییر اداری ساده نیست؛ بلکه یک «زنگ خطر جدی» برای امنیت غذایی کشور است.

ما با چه چیزی روبرو هستیم؟
در متن این پیش‌نویس، تلاش شده است تا با تفسیری خاص از واژه «فرآوری»، محصولاتی مثل خمیر مرغ، جوجه‌کباب‌های مارینیت شده، تخم‌مرغ مایع و حتی محصولات گوشتی طعم‌دار شده، از قلمرو نظارتی سازمان دامپزشکی خارج شوند. استدلال این است که چون این محصولات تغییر شکل یافته‌اند، دیگر «خام» نیستند و باید تحت نظارت سازمان غذا و دارو باشند.

اما به عنوان کسی که در میدان کار حضور دارد، باید بگویم این نگاه، «نگاهی سطحی و صرفاً اداری» به یک موضوع بسیار پیچیده و علمی است.

چرا این تفکیک، اشتباه است؟

۱. ماهیت محصول تغییر نمی‌کند، فقط ظاهر آن عوض می‌شود:
یک قطعه گوشت که با پیاز و زعفران مارینیت شده یا یک محصول که به صورت خمیر آماده شده، هنوز هم تمام ویژگی‌های بیولوژیک و ریسک‌های میکروبیولوژیک یک محصول دامی را دارد. از نظر علمی، ریسک بیماری‌های مشترک (Zoonoses) و آلودگی‌های باکتریایی در این محصولات، دقیقاً همان ریسکی است که در گوشت خام وجود دارد. جداسازی این محصولات از نظارت تخصصی دامپزشکی، یعنی ما داریم یک بخش حساس از زنجیره سلامت را از چشمان متخصصان حذف می‌کنیم.

۲. تخصص، جایگزین‌پذیر نیست:
نظارت بر سلامت مواد غذایی با منشأ دامی، نیاز به دانش تخصصی در زمینه بازرسی گوشت، پایش باقی‌مانده‌های دارویی، کنترل بیماری‌های مزمن و مدیریت زنجیره سرد دارد. انتقال این مسئولیت به نهادهایی که دانش بنیادین «دامپزشکی و بهداشت مواد غذایی» را در اختیار ندارند، می‌تواند منجر به خلأهای نظارتی شود که هزینه‌اش را در نهایت، سلامت جسم و جان مردم پرداخت خواهد کرد.

۳. تمرکز بر «فرآیند» به جای «منشأ»:
قانون‌گذار و سیاست‌گذار باید بداند که مرجع نظارتی باید بر اساس «منشأ خطر» تعیین شود، نه بر اساس «نوع فرآوری». محصولی که منشأ دامی دارد، حتی اگر در قالب‌های صنعتی پیچیده بسته‌بندی شده باشد، همچنان نیازمند پروتکل‌های نظارتی است که ریشه در دانش دامپزشکی دارد.

بیشتر بخوانید:

صدور پیش نویس بخشنامه «تعیین مرجع ذی صلاح نظارت بر فرآورده های با منشاء دامی» از سوی «وزارت بهداشت» و لزوم ورود جدی متخصصان و کارشناسان دامپزشکی به اصلاح این پیش نویس

ندای تخصص؛ آنچه از مسئولان می‌خواهیم

من از جایگاه خود به عنوان یک کارشناس که مستقیماً با این چالش‌ها درگیر است، خواستار موارد زیر هستم:

*   توقف این تصمیم شتاب‌زده: این پیش‌نویس نباید بدون بازنگری در اصول علمی و حقوقی نهایی شود.
*   تعامل واقعی با متخصصان: ما نباید فقط در نقش «اجراکننده» یا «مخالف» دیده شویم؛ بلکه باید در مرحله «تدوین» در کنار تصمیم‌گیران باشیم تا از بروز تداخلات اجرایی و خلأهای نظارتی جلوگیری شود.
*   حفظ یکپارچگی زنجیره سلامت: هدف ما همگی (چه در بهداشت و دارو و چه در دامپزشکی) سلامت مردم است. پس نباید با ایجاد مرزهای مصنوعی میان نهادها، این زنجیره را پاره کنیم.

همکاران و متخصصان گرامی،
این مبارزه، مبارزه برای قدرت یا قلمرو نیست؛ مبارزه برای حفظ استانداردهای علمی و تضمین سلامت جامعه است. از همه همکاران و فعالان این حوزه درخواست می‌کنم با مراجعه به سایت دولت (https://dotic.ir/news/20656) و ثبت نظرات تخصصی خود، اجازه ندهند که تفسیرهای اداری، جایگزین دقت علمی شود.

دکتر ذبیح الله نصرتی 
متخصص بهداشت مواد غذایی و کارشناس دامپزشکی