ویروس هانتا؛ یادآوری دوباره نقش دامپزشکی در حفاظت از سلامت جامعه

فاخته- انتشار خبر شناسایی مواردی از ابتلا به ویروس «هانتا» که منشأ اصلی آن جوندگان به‌ویژه موش‌ها هستند، بار دیگر نگاه‌ها را به یکی از مهم‌ترین واقعیت‌های حوزه سلامت جلب می‌کند؛ واقعیتی به نام بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان. این بیماری‌ها که در ادبیات علمی با عنوان «زئونوز» شناخته می‌شوند، مرز مشخصی میان سلامت انسان و حیوان قائل نیستند و نشان می‌دهند که سلامت انسان، حیوان و محیط زیست به‌طور مستقیم و جدایی‌ناپذیر به یکدیگر وابسته‌اند.

ویروس هانتا یکی از نمونه‌های شناخته‌شده این بیماری‌هاست که از طریق تماس با ترشحات، ادرار و مدفوع جوندگان و یا استنشاق ذرات آلوده در محیط می‌تواند به انسان منتقل شود و در مواردی باعث بروز بیماری‌های شدید تنفسی یا کلیوی گردد. بروز چنین بیماری‌هایی یادآور این حقیقت است که بسیاری از تهدیدات سلامت انسان، ریشه در چرخه بیماری در حیوانات و محیط زیست دارد و تنها از طریق پایش و مدیریت صحیح این چرخه می‌توان از بروز بحران‌های بهداشتی جلوگیری کرد.

بر اساس آمارهای علمی، بیش از ۱۶۰۰ عامل بیماری‌زا در جمعیت انسانی شناسایی شده است که از این میان، بالغ بر بیش از ۸۰۰ مورد از آن‌ها بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان هستند. این آمار به‌خوبی نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از بیماری‌هایی که سلامت انسان را تهدید می‌کنند، منشأ حیوانی دارند. در چنین شرایطی، نقش دامپزشکی به‌عنوان یکی از ارکان اصلی نظام سلامت، نقشی کلیدی و حیاتی در پیشگیری و کنترل این بیماری‌ها محسوب می‌شود.

دامپزشکی در حقیقت در خط مقدم پیشگیری از بسیاری از بیماری‌هایی قرار دارد که در صورت کنترل نشدن می‌توانند سلامت جامعه انسانی را به‌طور جدی تهدید کنند. انجام پایش‌های مستمر در جمعیت دام، طیور و حیات وحش، نمونه‌برداری‌های تخصصی، انجام آزمایش‌های دقیق در آزمایشگاه‌های مرجع، شناسایی سریع کانون‌های بیماری و اجرای برنامه‌های واکسیناسیون هدفمند در زمان مناسب، تنها بخشی از اقداماتی است که توسط مجموعه دامپزشکی کشور برای جلوگیری از انتشار بیماری‌ها انجام می‌شود.

در کنار این اقدامات، گاهی برای قطع زنجیره انتقال بیماری، تصمیم‌های دشوار اما ضروری نیز اتخاذ می‌شود؛ از جمله حذف و کشتار دام‌های آلوده. این اقدامات گرچه ممکن است برای برخی سخت و حتی تلخ به نظر برسد، اما در واقع یکی از مؤثرترین راهکارها برای جلوگیری از گسترش بیماری و محافظت از سلامت عمومی جامعه به شمار می‌رود.

اگر امروز جامعه انسانی از بسیاری از بیماری‌های خطرناک مصون مانده است، بخش مهمی از این امنیت سلامت مرهون تلاش‌های شبانه‌روزی دامپزشکان و کارکنان دامپزشکی کشور است؛ تلاش‌هایی که اغلب دور از نگاه عمومی و در سکوت انجام می‌شود. این نیروها در شهرها، روستاها، دامداری‌ها، مرغداری‌ها، مناطق عشایری و حتی در دورافتاده‌ترین و صعب‌العبورترین نقاط کشور حضور دارند تا از سلامت دام‌ها و در نهایت سلامت مردم محافظت کنند.

این خدمت‌رسانی در شرایطی انجام می‌شود که کارکنان دامپزشکی در بسیاری از موارد خود در معرض خطر مستقیم بیماری‌های مشترک قرار دارند. تماس نزدیک با دام‌ها و محیط‌های آلوده، آن‌ها را بیش از بسیاری از اقشار دیگر در معرض ابتلا به این بیماری‌ها قرار می‌دهد. یکی از نمونه‌های شناخته‌شده در این زمینه، بیماری «تب مالت» است؛ بیماری‌ای که بسیاری از فعالان حوزه دامپزشکی در طول سال‌های خدمت خود با آن درگیر می‌شوند.

در برخی موارد، کارکنان خدوم دامپزشکی در حین انجام وظیفه به این بیماری مبتلا می‌شوند و ناچارند تا پایان عمر با عوارض آن زندگی کنند. با این حال، حتی ابتلا به چنین بیماری‌هایی نیز مانع ادامه خدمت آن‌ها نمی‌شود و بسیاری از این افراد همچنان با همان روحیه مسئولیت‌پذیری در خط مقدم مقابله با بیماری‌ها به فعالیت خود ادامه می‌دهند.

خطرات این حرفه تنها به بیماری‌ها محدود نمی‌شود. فعالیت‌های میدانی دامپزشکی گاهی با مخاطرات جدی جسمی نیز همراه است. حضور در دامداری‌ها، مراکز نگهداری دام و مناطق عشایری و روستایی، گاه کارکنان این حوزه را در معرض خطراتی همچون حمله یا سگ‌گزیدگی توسط سگ‌های گله قرار می‌دهد. همچنین در جریان مهار دام‌ها یا انجام عملیات‌های بهداشتی و واکسیناسیون، احتمال بروز حوادثی همچون شکستگی دست و پا، آسیب‌های شدید بدنی و حتی صدمات چشمی وجود دارد؛ حوادثی که نمونه‌های آن بارها در اخبار و گزارش‌های منتشر شده در جامعه مشاهده شده است.

با وجود تمام این دشواری‌ها، نیروهای دامپزشکی همچنان با تعهد و احساس مسئولیت بالا به فعالیت خود ادامه می‌دهند.

آن‌ها در شرایطی خدمت می‌کنند که گاه باید در سرمای شدید و دماهای زیر صفر در مناطق کوهستانی حضور داشته باشند و گاه در گرمای طاقت‌فرسای مناطق گرمسیری و دماهای بالای ۵۰ درجه سانتی‌گراد وظایف خود را انجام دهند.

دامپزشکی تنها به معنای درمان حیوانات نیست؛ بلکه یکی از ستون‌های اصلی حفظ سلامت جامعه و امنیت غذایی کشور است. نظارت بر سلامت فرآورده‌های خام دامی، کنترل بیماری‌های مشترک، پایش بیماری‌های نوپدید و بازپدید، و تضمین سلامت زنجیره تولید غذا، همگی در نهایت با سلامت انسان‌ها گره خورده‌اند.

ویروس هانتا و دیگر بیماری‌های مشترک تنها یک هشدار پزشکی نیستند؛ بلکه یادآور این حقیقت‌اند که سلامت انسان بدون توجه به سلامت حیوانات و محیط زیست قابل تأمین نیست. در این میان، دامپزشکی نقشی حیاتی و غیرقابل انکار در صیانت از سلامت جامعه ایفا می‌کند؛ نقشی که بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه، حمایت و قدردانی است.

حسین شانه سازان

دانش آموخته تخصص رشته میکروبیولوژی و کارشناس روابط عمومی