علم دامپزشکی، سنگر کلیدی امنیت غذایی و تغذیه‌ای جهان

«پیشنهادی برای سپهر دانایی و مانایی»

فاخته: چکیده: در جهان امروز ، "عِلم دامپزشکی" بیش از هر زمان دیگری به عنوان ستون راهبردی  امنیت غذایی و سلامت عمومی شناخته می‌شود.
 رشد جمعیت، تغییرات اقلیمی، جهانی‌شدن تجارت مواد غذایی و تهدیدهای نوظهور زیستی، دامپزشکی را از یک نهاد درمانی صرف به سنگر کلیدی امنیت غذایی و تغذیه‌ای جهان تبدیل کرده است. 
کشورهایی که دامپزشکی را در سطح سیاست‌گذاری کلان و مستقل از فشارهای اقتصادی و اجرایی تقویت کرده‌اند، موفق شده‌اند زنجیره تولید پروتئین را پایدار و ایمن نگه دارند و صادرات خود را با استانداردهای بین‌المللی تطبیق دهند.
این بسته پیشنهادی تحلیلی، با تمرکز بر حکمرانی دامپزشکی، الگوهای موفق جهانی، چالش‌ها، پیامدهای ضعف، و توصیه‌های سیاستی کوتاه و بلندمدت، به تصمیم‌گیران امکان می‌دهد تصمیمات استراتژیک و داده‌محور برای تقویت امنیت غذایی جهانی اتخاذ کنند.

اهمیت جهانی علم دامپزشکی

امنیت غذایی فراتر از تأمین مواد غذایی است؛ شامل سلامت انسان، سلامت حیوان و محیط زیست است. بیماری‌های مشترک انسان و دام (Zoonoses) و مقاومت میکروبی، تهدیدهای مستقیم سلامت عمومی و اقتصاد جهانی به شمار می‌آیند. 
دامپزشکی نقش حیاتی در پیشگیری، پایش و کنترل این تهدیدها دارد و بدون آن، زنجیره تولید پروتئین و تجارت بین‌المللی به شدت آسیب‌پذیر می‌شود.

چالش‌های جهانی شامل:

افزایش بیماری‌های نوظهور و پاندمی‌ها
فشار بر منابع آب و غذا
مقاومت آنتی‌بیوتیکی ناشی از استفاده نادرست دارو در دام
ضعف هماهنگی بین‌بخشی و داده‌های زیستی
این چالش‌ها نشان می‌دهند که "علم دامپزشکی" به عنوان یک عامل پیشگیری استراتژیک باید در مرکز سیاست‌گذاری‌های جهانی قرار گیرد.

حکمرانی دامپزشکی و ساختارهای مؤثر

"حکمرانی دامپزشکی" شامل سیاست‌گذاری کلان، نظارت مستقل، مدیریت تعارض منافع و شفافیت عملکرد است. تجربه کشورهای پیشرو نشان می‌دهد

هلند: کاهش ۶۰درصد مصرف آنتی‌بیوتیک و سامانه ردیابی دیجیتال دام‌ها

دانمارک: سیستم هشدار «Yellow Card» برای نظارت بر مصرف دارو

نیوزیلند: هماهنگی مستقیم دامپزشکی و صادرات با استانداردهای بهداشتی بالا

آلمان: استقلال نظارتی و شفافیت گزارش‌ها

کانادا: سامانه یکپارچه ردیابی دام و مدیریت بحران داده‌محور

وجه مشترک:
 استقلال حرفه‌ای، داده‌محوری و شفافیت در تصمیم‌گیری.
شاخص‌های عملکردی شامل:
کاهش مصرف آنتی‌بیوتیک هدفمند
کاهش بیماری‌های مشترک انسان و دام
زمان پاسخ سریع به اپیدمی‌ها
رضایت ذی‌نفعان
تطابق با استانداردهای صادراتی
چالش‌ها و پیامدهای ضعف حکمرانی
کشورهایی که حکمرانی دامپزشکی را به سطح یک نهاد اجرایی محدود کرده‌اند، با پیامدهای متعددی مواجه شده‌اند:

تعارض منافع نهادی: نهادهای هم توسعه‌دهنده و هم ناظر، تحت فشار اقتصادی تصمیم می‌گیرند.

تمرکز بر واکنش به بحران، نه پیشگیری:

 بودجه‌ها عمدتاً در زمان بحران تخصیص می‌یابند.

ضعف داده‌ها و ردیابی دیجیتال:  بدون سامانه یکپارچه، تصمیم‌گیری مبتنی بر حدس و تجربه محدود انجام می‌شود.

جایگاه محدود در ساختار سلامت کلان:  دامپزشکی اغلب از تصمیم‌گیری استراتژیک خارج است.

پیامدهای این ضعف‌ها شامل افزایش پاندمی‌ها، کاهش اعتماد عمومی، تهدید صادرات، و افزایش هزینه‌های درمانی و بهداشتی است.
هر یک دلار سرمایه‌گذاری در پیشگیری زیستی، از ۱۰ تا ۳۰ دلار خسارت آتی جلوگیری می‌کند.

رویکرد سلامت واحد

رویکرد سلامت واحد (One Health → سلامت واحد) بر هماهنگی دامپزشکی، سلامت انسان و محیط‌زیست تأکید دارد.

 اجزای کلیدی این رویکرد شامل:

کمیته‌های دائمی مشترک بین وزارتخانه‌ها و نهادهای بین‌المللی
پایگاه داده مشترک بیماری‌های زئونوز
سامانه هشدار سریع و ردیابی داده محور
این مدل، دامپزشکی را از حاشیه به مرکز سیاست‌گذاری سلامت جهانی منتقل می‌کند و امکان تصمیم‌گیری مبتنی بر داده‌های واقعی را فراهم می‌سازد.

راهکارها و توصیه‌های سیاستی

کوتاه‌مدت (۱–۳ ساله):
تشکیل شورای عالی «سلامت واحد»
تدوین و اجرای قانون مدیریت تعارض منافع
راه‌اندازی سامانه ملی ردیابی دام و دارو
افزایش بودجه پیشگیری و پایش بیماری‌ها
انتشار عمومی گزارش سالانه سلامت دام

بلندمدت (۵–۱۰ ساله):
ارتقای دامپزشکی به نهاد راهبردی امنیت زیستی
استقرار کامل حکمرانی دیجیتال و سیستم‌های ردیابی جهانی
ایجاد مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت اپیدمی‌ها
توسعه دیپلماسی دامپزشکی برای استانداردسازی صادرات
سرمایه‌گذاری مستمر در آموزش و پژوهش
الگوهای موفق و تجربیات بین‌المللی

کشورهای پیشرو و عملکرد کلیدی:

هلند: سامانه ردیابی دیجیتال، کاهش مصرف دارو، مدیریت دقیق دام‌ها
دانمارک: سیستم هشدار و پایش دقیق، کنترل مقاومت دارویی
نیوزیلند: هماهنگی مستقیم با استانداردهای صادراتی، پایش سلامت دام
آلمان: استقلال نظارتی، شفافیت و ارزیابی سالانه
کانادا: سامانه یکپارچه ردیابی داده‌ها، پاسخ سریع به اپیدمی‌ها
 کشورها با ترکیب استقلال، داده‌محوری و شفافیت موفق شده‌اند بحران‌های زیستی را کاهش دهند و صادرات خود را پایدار نگه دارند.

چشم‌انداز آینده
جهان با رشد جمعیت، تغییرات اقلیمی و تهدیدهای زیستی مواجه است. تصمیم‌گیری فوری، بازطراحی ساختار دامپزشکی و سرمایه‌گذاری هوشمند در پیشگیری، سپر حفاظت از سلامت بشر و امنیت غذایی جهانی خواهد بود.

سناریوهای احتمالی:

اصلاح تدریجی: زمان‌بر و مقاومت اداری بالا
بازطراحی ساختاری: اثرگذاری سریع و پایدار با بازتعریف نقش‌ها و حکمرانی داده‌محور
حفظ وضع موجود: بحرانی‌ترین سناریو با پیامدهای اقتصادی، بهداشتی و اجتماعی شدید

پیام نهایی برای تصمیم‌گیران
علم دامپزشکی دیگر یک هزینه اداری نیست؛ یک ابزار استراتژیک برای امنیت غذایی و تغذیه‌ای جهان است.

ضعف در حکمرانی دامپزشکی موجب؛

بحران‌های زیستی و پاندمی‌ها
کاهش اعتماد عمومی
تهدید صادرات و استانداردهای بین‌المللی
افزایش هزینه‌های درمانی و اقتصادی

لذا تصمیم‌گیری فوری، بازطراحی ساختار و سرمایه‌گذاری هوشمند، کلید حفاظت از سلامت بشر و امنیت غذایی جهان خواهد بود./۸۷۸
                   

علیرضا کیهان‌پور