بیوتروریسم؛ جنگ خاموش علیه امنیت غذایی جهان

چرا حفاظت از کشاورزی، دامپروری و صنعت آبزیان، حفاظت از امنیت ملی و سلامت عمومی است؟

فاخته- در گذشته ، قدرت کشورها با تعداد سربازان، تانک‌ها و جنگنده‌هایشان سنجیده می‌شد؛ اما در قرن بیست‌ویکم، مفهوم امنیت دگرگون شده است.
 امروزه، امنیت غذایی، امنیت سلامت و تاب‌آوری زنجیره تولید غذا، به اندازه امنیت نظامی اهمیت یافته‌اند. 
اگر غذایی سالم به دست مردم نرسد، حتی پیشرفته‌ترین اقتصادها نیز با بحران‌های اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی روبه‌رو خواهند شد.
در این میان، بیوتروریسم یکی از تهدیدهای نوظهور به شمار می‌رود؛ تهدیدی که به جای هدف قرار دادن زیرساخت‌های نظامی، می‌تواند بخش‌های حیاتی مانند کشاورزی، دامپروری، طیور، صید، آبزی‌پروری و صنایع غذایی را نشانه بگیرد.
 هدف چنین تهدیدهایی، ایجاد اختلال، ترس، خسارت اقتصادی و کاهش اعتماد عمومی است.
اما باید تأکید کرد که مقابله با این تهدید، بیش از هر چیز بر پیشگیری، آمادگی و همکاری علمی استوار است. 
خوشبختانه، سازمان‌های بین‌المللی و بسیاری از کشورها طی سال‌های اخیر، سامانه‌های پیشرفته‌ای برای افزایش تاب‌آوری زنجیره غذا ایجاد کرده‌اند.
امنیت غذایی، ستون ثبات جوامع
غذا فقط یک کالای اقتصادی نیست؛ پایه سلامت، آرامش و ثبات اجتماعی است.

 هر اختلال گسترده در تولید یا توزیع مواد غذایی می‌تواند پیامدهایی فراتر از بخش کشاورزی داشته باشد؛ از افزایش قیمت‌ها و کاهش دسترسی به غذا گرفته تا آسیب به تجارت، اشتغال و اعتماد عمومی.
به همین دلیل، امروزه بسیاری از دولت‌ها امنیت غذایی را بخشی از امنیت ملی می‌دانند و برای حفاظت از آن اهتمام و سرمایه‌گذاری گسترده‌ای انجام می‌دهند.

نقش زیست‌ایمنی و امنیت زیستی

مهم‌ترین ابزار مقابله با تهدیدهای زیستی، زیست‌ایمنی (Biosafety) و امنیت زیستی (Biosecurity) است. این دو مفهوم شامل مجموعه‌ای از استانداردها و اقدامات پیشگیرانه برای کاهش خطر ورود، انتشار و گسترش عوامل بیماری‌زا در زنجیره تولید غذا هستند.

در عمل، این موضوع به معنای تقویت مواردی مانند :
آموزش مستمر تولیدکنندگان و کارکنان.
پایش و مراقبت بیماری‌های دامی، گیاهی و آبزیان.
آزمایشگاه‌های مجهز و تشخیص سریع.
ردیابی محصولات در زنجیره تولید و توزیع.
رعایت استانداردهای بهداشتی و کنترل کیفیت.
همکاری میان بخش‌های کشاورزی، بهداشت، دامپزشکی، محیط‌زیست و مدیریت بحران.

فناوری؛ سپر دفاعی آینده

فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی، سامانه‌های هشدار سریع، تحلیل داده‌های اپیدمیولوژیک، حسگرهای هوشمند، توالی‌یابی ژنتیکی و شبکه‌های دیجیتال ردیابی محصولات، امروز نقش مهمی در افزایش ایمنی زنجیره غذا دارند.
 این فناوری‌ها به شناسایی سریع‌تر مشکلات، کاهش خسارت و تصمیم‌گیری دقیق‌تر کمک می‌کنند.

مسئولیت مشترک

حفظ امنیت غذایی تنها وظیفه دولت‌ها نیست. تولیدکنندگان، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، دامپزشکان، متخصصان کشاورزی، صنایع غذایی، رسانه‌ها و حتی مصرف‌کنندگان، همگی در تقویت فرهنگ ایمنی و پیشگیری نقش دارند.

رسانه‌ها نیز باید با اطلاع‌رسانی دقیق، علمی و مسئولانه، از گسترش شایعات جلوگیری کرده و آگاهی عمومی را افزایش دهند.

جان کلام
بیوتروریسم، صرف‌نظر از احتمال وقوع، یادآور این واقعیت است که امنیت غذایی نیازمند مراقبت دائمی است. 
سرمایه‌گذاری در پژوهش، آموزش، ترویج، زیست‌ایمنی، امنیت زیستی، انتقال یافته ها و همکاری‌های بین‌المللی، مؤثرترین راه برای افزایش تاب‌آوری نظام تولید غذاست.
کشاورزی، دامپروری، طیور،صید و صیادی، آبزی‌پروری و صنایع غذایی، فقط بخش‌های اقتصادی نیستند؛ آن‌ها ستون‌های سلامت و رفاه جامعه‌اند.
 هر اقدامی به ویژه اطلاع رسانی نویسندگان در رسانه ها که این ستون‌ها را مقاوم‌تر کند، سرمایه‌گذاری برای آینده‌ای امن‌تر، سالم‌تر و پایدارتر خواهد بود./1033

علیرضا کیهان‌پور 

منابع :
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)
سازمان جهانی بهداشت (WHO)
سازمان جهانی بهداشت دام (WOAH)
کمیسیون کدکس مواد غذایی (Codex Alimentarius)