از نان تا میگو؛ سرانه مصرف مواد غذایی جهان معاصر در آیینه آمار

فاخته- روایتی از تولید و سرانه مصرف مهم‌ترین مواد غذایی جهان؛ وقتی آمار، آینده سفره بشر را روایت می‌کند
اگر بخواهیم تنها با یک معیار، وضعیت امنیت غذایی جهان را بسنجیم، باید به سفره مردم نگاه کنیم. اینکه چه غذایی تولید می‌شود، چه مقدار از آن به مصرف می‌رسد و کدام خوراکی‌ها در حال صعود یا افول هستند، تصویری روشن از اقتصاد، سلامت، فرهنگ و آینده جوامع ارائه می‌دهد.
بر پایه تازه‌ترین داده‌های FAOSTAT، گزارش OECD–FAO Agricultural Outlook 2025–2034 و آمارهای سازمان جهانی بهداشت (WHO)، الگوی غذایی جهان در حال تغییر است؛ مصرف آبزیان و گوشت مرغ رو به افزایش است، در حالی که مصرف گوشت قرمز در بسیاری از کشورها کاهش یافته و توجه به رژیم‌های غذایی سالم‌تر روزبه‌روز بیشتر می‌شود.
در ادامه، تصویری یکپارچه از تولید جهانی و متوسط سرانه مصرف سالانه مهم‌ترین مواد غذایی ارائه می‌شود.

گوشت قرمز
تولید جهانی: حدود ۷۵ میلیون تن گوشت گاو و ۱۷ میلیون تن گوشت گوسفند و بز در سال.
متوسط سرانه مصرف: حدود ۹ تا ۱۰ کیلوگرم در سال.
روند جهانی نشان می‌دهد رشد مصرف گوشت قرمز کند شده و نگرانی‌های زیست‌محیطی و سلامت، تقاضا را محدود کرده است.

گوشت مرغ
تولید جهانی: حدود ۱۴۵ میلیون تن.
متوسط سرانه مصرف: ۱۶ تا ۱۸ کیلوگرم در سال.
مرغ اکنون پرمصرف‌ترین گوشت جهان است و همچنان بیشترین رشد را در میان منابع پروتئین حیوانی دارد.

ماهی و سایر آبزیان
تولید جهانی: بیش از ۲۰۰ میلیون تن.
متوسط سرانه مصرف: حدود ۲۰٫۷ تا حدود ۲۲  کیلوگرم در سال.
اکنون بیش از نیمی از آبزیان جهان از آبزی‌پروری تأمین می‌شوند و از میزان صید سبقت گرفته و تحولی که آینده امنیت غذایی را دگرگون کرده است.

میگو
تولید جهانی: حدود ۱۰ تا ۱۱ میلیون تن.
متوسط سرانه مصرف: حدود ۱ تا ۱٫۵ کیلوگرم در سال.
اگرچه سرانه مصرف پایین است، اما میگو از باارزش‌ترین محصولات تجارت جهانی غذا به شمار می‌رود.

شیر
تولید جهانی: بیش از ۹۵۰ میلیون تن.
متوسط سرانه مصرف: حدود ۱۱۵ تا ۱۲۰ کیلوگرم (یا لیتر) در سال.
شیر همچنان یکی از مهم‌ترین منابع تأمین پروتئین و کلسیم در جهان است.

پنیر
تولید جهانی: حدود ۲۵ میلیون تن.
متوسط سرانه مصرف: ۲ تا ۳ کیلوگرم در سال.
مصرف پنیر در اروپا چندین برابر میانگین جهانی است.

خامه
تولید جهانی: حدود ۸ تا ۱۰ میلیون تن (برآورد جهانی).
متوسط سرانه مصرف: حدود ۱ کیلوگرم در سال.
بیشترین مصرف خامه در آمریکای شمالی و اروپا ثبت شده است.

تخم‌مرغ
تولید جهانی: بیش از ۱۰۵ میلیون تن.
متوسط سرانه مصرف: حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ عدد یا ۱۱ کیلوگرم در سال.
تخم‌مرغ از ارزان‌ترین و کامل‌ترین منابع پروتئین حیوانی محسوب می‌شود.

عسل
تولید جهانی: حدود ۲ میلیون تن.
متوسط سرانه مصرف: حدود ۲۵۰ گرم در سال.
ارزش واقعی زنبورداری بیش از تولید عسل، در گرده‌افشانی محصولات کشاورزی است.

نان و غلات
تولید جهانی غلات: حدود ۳ میلیارد تن.
متوسط سرانه مصرف غلات و فرآورده‌های نانی: ۱۵۰ تا ۱۶۰ کیلوگرم در سال.
نان همچنان اصلی‌ترین غذای میلیاردها انسان در جهان است.

شکر
تولید جهانی: حدود ۱۹۰ میلیون تن.
متوسط سرانه مصرف: ۲۲ تا ۲۵ کیلوگرم در سال.
مصرف بالای شکر از عوامل اصلی افزایش چاقی و دیابت در جهان است.

نمک
تولید جهانی: حدود ۳۰۰ میلیون تن.
متوسط سرانه مصرف: حدود ۱۰ گرم در روز (نزدیک ۳٫۶ کیلوگرم در سال).
سازمان جهانی بهداشت مصرف کمتر از ۵ گرم در روز را توصیه می‌کند.

آب آشامیدنی
برداشت جهانی آب: حدود ۴ هزار کیلومتر مکعب در سال.
نیاز آشامیدنی هر انسان: ۲ تا ۳ لیتر در روز.
مصرف روزانه آب خانگی: بین ۵۰ تا ۳۰۰ لیتر برای هر نفر، بسته به کشور.
کمبود آب یکی از مهم‌ترین چالش‌های امنیت غذایی آینده جهان خواهد بود.

سوسیس و کالباس
تولید جهانی فرآورده‌های گوشتی: بیش از ۳۰ میلیون تن.
متوسط سرانه مصرف: حدود ۴ تا ۵ کیلوگرم در سال.
در بسیاری از کشورها، مصرف این محصولات به دلیل نگرانی‌های سلامت با رشد کند یا کاهش روبه‌رو شده است.

سخن پایانی اما ادامه دار
نگاهی به این آمارهای جهانی قابل استناد رسمی نشان می‌دهد که جهان در حال تجربه یک گذار بزرگ غذایی است. 
از یک سو، تولید مواد غذایی برای پاسخ به نیاز جمعیتی که تا سال ۲۰۵۰ به حدود ۱۰ میلیارد نفر خواهد رسید، باید افزایش یابد و از سوی دیگر، الگوی مصرف نیز باید به سمت غذاهای سالم‌تر، پایدارتر و با ردپای زیست‌محیطی کمتر حرکت کند.
در این میان، مرغ، ماهی، میگو، تخم‌مرغ و لبنیات به تدریج جایگاه پررنگ‌تری در سفره جهانی پیدا می‌کنند، در حالی که مصرف بیش از حد شکر، نمک و گوشت‌های فرآوری‌شده به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های نظام سلامت جهان تبدیل شده است./1022

علیرضا کیهان‌پور