برنامه‌ریزی بازدید از طرح‌ها و پروژه‌های کشاورزی با روش CPM

 وقتی زمان، فصل و اقلیم به اندازه بودجه اهمیت دارند

فاخته- در مدیریت پروژه، روش CPM (Critical Path Method) یا روش مسیر بحرانی یکی از مهم‌ترین ابزارهای برنامه‌ریزی و کنترل زمان است.
 این روش معمولاً در پروژه‌های عمرانی و صنعتی به‌کار می‌رود، اما در بخش کشاورزی، دامپروری، آبزیان ، منابع طبیعی و صنایع غذایی نیز می‌تواند تحولی بزرگ در مدیریت بازدیدهای کارشناسی ایجاد کند.
تفاوت اساسی بخش کشاورزی با بسیاری از بخش‌های دیگر آن است که تقویم واقعی آن را طبیعت تعیین می‌کند، نه دفتر اداری. یک مزرعه گندم، باغ میوه، واحد پرورش میگو، دامداری، مرغداری یا مزرعه پرورش ماهی، هر کدام تنها در زمان مشخصی از سال بهترین فرصت برای ارزیابی فنی را دارند. اگر آن زمان از دست برود، باید تا فصل بعد منتظر ماند.

بنابراین، در طراحی برنامه بازدیدهای ملی و استانی، «فصل» خود یک فعالیت بحرانی (Critical Activity) محسوب می‌شود.

تقویم اقلیمی پیشنهادی 

بهار
مناسب برای اغلب استان‌های کشور.
بازدید از مزارع، باغ‌ها، پروژه‌های آب و خاک، گلخانه‌ها و واحدهای دام و طیور در اوج فعالیت تولیدی.
تابستان
تمرکز بر مناطق ییلاقی، ارتفاعات و استان‌های خنک.
بازدید از پروژه‌های مرتعی، دامداری‌های کوچ‌رو، جنگل‌ها، آبخیزداری و مزارع کوهستانی.
پاییز
مناسب برای استان‌های معتدل.
ارزیابی برداشت محصولات، صنایع تبدیلی، انبارها و پروژه‌های آماده‌سازی کشت.
زمستان
تمرکز بر استان‌های گرمسیر و معتدل برای بررسی کشت‌های زمستانه، باغات و گلخانه‌ها.
در مناطق سردسیر ، به دلیل محدودیت‌های اقلیمی و دشواری دسترسی، بازدیدها باید به حداقل رسیده و در صورت ضرورت به زمان‌های مناسب‌تر یا مناطق قابل دسترس منتقل شود.

مدیریت موارد پیش‌بینی‌نشده
هیچ برنامه‌ای بدون در نظر گرفتن فورس ماژور (Force Majeure) کامل نیست. عواملی مانند:
سیل
خشکسالی
برف سنگین
طوفان
آتش‌سوزی
شیوع بیماری‌های دامی یا گیاهی
محدودیت‌های حمل‌ونقل
حوادث غیرمترقبه
می‌توانند مسیر برنامه را تغییر دهند.
 بنابراین، برنامه‌ریزی باید انعطاف‌پذیر باشد و برای هر فصل، زمان‌های ذخیره، مسیرهای جایگزین و اولویت‌بندی پروژه‌ها در نظر گرفته شود.

پیشنهاد اجرایی
پیشنهاد می‌شود وزارتخانه‌ها و سازمان‌های مرتبط، «تقویم ملی بازدیدهای کشاورزی» وحتی برپایی نمایشگاه های تخصصی مرتبط را بر پایه روش CPM و تقویم اقلیمی کشور تدوین کنند. 
در این تقویم، برای هر استان و هر نوع فعالیت کشاورزی، بهترین بازه زمانی بازدید، مسیرهای بحرانی، زمان‌های ذخیره و سناریوهای جایگزین مشخص شود.

چنین رویکردی موجب کاهش هزینه‌ها، استفاده بهینه از زمان کارشناسان، افزایش کیفیت ارزیابی‌ها و تصمیم‌گیری دقیق‌تر خواهد شد.
در کشاورزی، زمان فقط یک عدد در تقویم نیست؛ زمان، بخشی از خودِ تولید است.

 مدیری که فصل را نشناسد، پروژه را هم به‌درستی نخواهد شناخت. هنر مدیریت بخش کشاورزی، هماهنگ کردن برنامه با ریتم بیوم  ، اقلیم و طبیعت است و روش CPM می‌تواند این هماهنگی را به یک نظام علمی، دقیق و قابل اجرا تبدیل کند.

به یاد داشته باشیم بازدید کارشناسی در گرمای حدود ۵۰ درجه خوزستان و شرجی بالای ۹۰ درصد کیش، قشم، بندرعباس ، بوشهر، چابهار، کنارک ، آبادان ، خرمشهر و... در ماه های تابستان و فضای باز و تابش مستقیم آفتاب به شدت برای سلامتی انسان خطرناک بوده و در فصل تابستان بازدید های کارشناسی به عنوان مثال برای استان های آذربایجان شرقی و غربی، اردبیل ، همدان، کردستان و... طرح و  برنامه ریزی شده و توصیه می شود/1034

 علیرضا کیهان‌پور