آذرِ امید؛ آیا آسمان ایران دوباره سخاوتمند می‌شود؟

نگاهی تحلیلی به احتمال تأثیر "سوپر ال‌نینو" بر بارش‌های ایران

فاخته-در روزگاری که اخبار کم‌آبی، افت سفره‌های زیرزمینی، خشک‌شدن تالاب‌ها و نگرانی از آینده منابع آب به بخشی از زندگی روزمره ایرانیان تبدیل شده است، انتشار خبر احتمال افزایش بارش‌ها در پاییز و به‌ویژه آذرماه امسال، روزنه‌ای از امید را پیش روی جامعه گشوده است.

بر اساس اظهارات یکی از پژوهشگران حوزه مخاطرات طبیعی، پدیده «سوپر ال‌نینو» ممکن است در ماه‌های پایانی پاییز سال ۱۴۰۵ شرایط متفاوتی را برای اقلیم ایران رقم بزند و زمینه افزایش فعالیت سامانه‌های بارشی مدیترانه‌ای و سودانی را فراهم کند.
هرچند دانش اقلیم‌شناسی همواره با احتمال و عدم قطعیت همراه است و هیچ پیش‌بینی بلندمدتی را نمی‌توان قطعی دانست، اما تجربه‌های تاریخی نشان می‌دهد که برخی دوره‌های ال‌نینو با افزایش بارندگی در بخش‌هایی از ایران همزمان بوده‌اند.

باران؛ فراتر از یک پدیده جوی

برای کشوری که بخش قابل توجهی از سرزمین آن در اقلیم خشک و نیمه‌خشک قرار دارد، بارش تنها یک رخداد هواشناسی نیست؛ بلکه یک رویداد اقتصادی، اجتماعی، زیست‌محیطی و حتی فرهنگی محسوب می‌شود.

بارش‌های مناسب می‌تواند:
ذخایر سدها را تقویت کند.
بخشی از کسری آبخوان‌ها را جبران نماید.
شرایط بهتری برای کشاورزی دیم فراهم آورد.
پوشش گیاهی مراتع را احیا کند.
خطر فرسایش بادی و ریزگردها را کاهش دهد.
و امید را به بسیاری از روستاها و مناطق کم‌آب بازگرداند.
به همین دلیل است که هر خبر امیدوارکننده درباره افزایش بارش‌ها، توجه کارشناسان و افکار عمومی را به خود جلب می‌کند.
اما خوش‌بینی باید علمی باشد
در کنار امیدواری، نباید فراموش کرد که ال‌نینو یک «فرصت اقلیمی» است، نه یک معجزه.
حتی در صورت وقوع بارش‌های فراوان، مشکلات انباشته‌شده منابع آب کشور در طول دهه‌های گذشته یک‌شبه حل نخواهد شد.
 افت شدید آب‌های زیرزمینی، تغییر اقلیم، افزایش دما و رشد تقاضا برای آب، همچنان از چالش‌های جدی ایران خواهند بود.
بنابراین اگر آذر ۱۴۰۵  پربارشی در پیش باشد، بهترین راهبرد آن است که این نعمت طبیعی را فرصتی برای مدیریت بهتر منابع آب بدانیم ؛ نه دلیلی برای بازگشت به الگوهای ناپایدار مصرف.

پیام امید برای کشاورزی و روستاها

بیشترین ذی‌نفعان بارش‌های مناسب پاییزی، کشاورزان، دامداران و روستاییان هستند.
پاییز پربارش می‌تواند آغاز خوبی برای کشت‌های دیم، تقویت پوشش مرتعی و کاهش بخشی از فشار ناشی از خشکسالی‌های متوالی باشد.
در بسیاری از مناطق کشور، باران تنها آب نیست؛ بلکه معیشت، اشتغال، تولید، امنیت غذایی و ماندگاری جمعیت در روستاهاست.
از این منظر، خبر احتمال افزایش بارندگی‌ها، تنها یک خبر هواشناسی نیست؛ بلکه پیامی امیدوارکننده برای اقتصاد روستایی و تولید ملی نیز به شمار می‌رود.

کلام پایانی

ایران هنوز تشنه مدیریت علمی آب است، اما در کنار مدیریت، به رحمت آسمان نیز نیاز دارد.
اگر پیش‌بینی‌ها محقق شوند و آذرماه سال جاری با بارش‌های مناسب همراه باشد، می‌توان آن را فرصتی ارزشمند برای احیای بخشی از ظرفیت‌های طبیعی کشور دانست.
شاید هنوز برای قضاوت زود باشد، اما همین روزنه امید کافی است تا بار دیگر به یاد آوریم که طبیعت، هرچند سختگیر، گاهی نیز روی مهربان خود را نشان می‌دهد.
«چه زیبا خواهد بود اگر آذرماه امسال، آذرِ باران، آذرِ امید و آذرِ زندگی دوباره برای سرزمین ایران باشد.»/951

 علیرضا کیهان‌پور