یادداشت؛ علیرضا کیهان پور:
گهررود لرستان؛ نبض تنوع زیستی در دل زاگرس مشهور به «آلپ» ایران
دریاچه گهر، فیروزه ای بر دامان اشترانکوه
فاخته- رودخانه و دریاچههای گهر بزرگ و گهر کوچک در لرستان ، از ارزشمندترین پهنههای آبی زاگرس به شمار میآیند؛ زیستگاهی که بهدلیل آب شفاف، ارتفاع بالا، پوشش گیاهی پیرامونی و تنوع ریزاقلیم، شرایط مناسبی برای شکلگیری تنوع زیستی فراهم کرده است.
اهمیت اکولوژیک گهر رود و دریاچهها
گهر در عمل یک سامانه آبی-کوهستانی است. این یعنی فقط خودِ آب اهمیت ندارد، بلکه:
رود ورودی و خروجی
حاشیههای تالابی و ساحلی
شیبهای اطراف
چمنزارها و بوتهزارهای پیرامونی
همه با هم یک زیستبوم واحد را میسازند.
چنین ترکیبی باعث میشود گونههای مختلفی از گیاهان، پرندگان، دوزیستان، آبزیان به ویژه ماهی سردآبی "قزل آلای خال قرمز" ، خزندگان و برخی پستانداران کوچک در این منطقه حضور داشته باشند.
تنوع زیستی در دریاچه گهر بزرگ
دریاچه گهر بزرگ معمولاً بهدلیل وسعت بیشتر و پایداری نسبی آب، نقش مهمتری در پشتیبانی از حیات آبزیان و حاشیهای دارد.
ویژگیهای مهم آن:
زیستگاه آرامتر برای پرندگان آبزی و کنارآبزی
محیط مناسبتر برای گیاهان آبدوست در حاشیهها
پناهگاه بهتر برای برخی گونههای کوچک آبزی و بیمهره گان
اگرچه اطلاعات گونهای دقیق نیازمند پایش میدانی است، اما از نظر اکولوژیک، گهر بزرگ معمولاً کانون اصلی تنوع در این مجموعه محسوب میشود.
نقش گهر کوچک
دریاچه گهر کوچک با وجود اندازه کمتر، از نظر بومشناختی کماهمیت نیست. این پهنه آبی میتواند :
بهعنوان زیستگاه مکمل
محل تغذیه یا توقف گونههای پرنده
و بخشی از شبکه ارتباطی زیستگاهها
عمل کند.
گاهی دریاچههای کوچکتر بهدلیل حاشیه بیشتر نسبت به حجم آب، برای برخی گونهها حتی مهمتر از نظر لبهزیستگاهی هستند ؛ یعنی جایی که آب، خشکی و پوشش گیاهی به هم میرسند.
رودخانه گهر و اتصال زیستگاهها
خودِ رودخانه گهر فقط یک مسیر جریان آب نیست؛ بلکه:
ژنها را بین زیستگاهها جابهجا
رسوبات و مواد غذایی را منتقل ؛
و پیوستگی زیستی میان دریاچهها و مناطق اطراف را حفظ میکند
این اتصال برای بقای گونهها بسیار مهم است، زیرا تنوع زیستی فقط در یک نقطه شکل نمیگیرد ؛ بلکه به ارتباط بین بخشهای مختلف اکوسیستم وابسته است.
گروههای زیستی محتمل در منطقه
در چنین زیستبومی ، معمولاً میتوان انتظار حضور این گروهها را داشت :
آبزیان
گیاهان حاشیهای و مرتعی
پرندگان بومی و مهاجر
دوزیستان وابسته به آب
خزندگان مناطق سنگی و مرطوب
حشرات و بیمهرگان آبزی
پستانداران کوچک کوهستانی
البته فهرست دقیق گونهها باید با پایش میدانی، ثبت فصلی و نمونهبرداری علمی تأیید شود.
تهدیدهای اصلی
تنوع زیستی گهر با وجود ارزش بالا، میتواند از این عوامل آسیب ببیند :
گردشگری بیضابطه و افزایش زباله
فشار انسانی بر حاشیههای حساس
چرای مفرط در پیرامون
آلودگی آب
تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آب
برهم خوردن آرامش زیستگاههای پرندگان
سخن پایانی
"گهر رود، گهر بزرگ و گهر کوچک" را باید یک مجموعه زیستی پیوسته دید، نه چند بخش جدا.
ارزش اصلی این منطقه در آب زلال، پیوستگی زیستگاهی، و ظرفیت بالای میزبانی از گونههای متنوع است.
اگر مدیریت حفاظتی دقیق انجام شود، گهر میتواند یکی از مهمترین نمونههای تنوع زیستی کوهستانی-آبی در زاگرس باقی بماند.
«اول خرداد ماه روز ملی تنوع زیستی گرامی باد.» /۹۳۵
علیرضا کیهانپور
دسترسی سریع
بخش های مفید
راه های ارتباطی
