یادداشت؛ علیرضا کیهان پور:
سپر حفاظتی صنعت دام و طیور ایران در برابر بارشهای بهاری، سیلاب و کاهش دما
فاخته- در سالهای اخیر، شدت گرفتن بارشهای بهاری، وقوع سیلابهای غیرقابلپیشبینی و نوسانات ناگهانی دما، صنعت دام و طیور کشور را با چالشهای جدی روبهرو کرده است. این صنعت نه تنها بخشی از تولید ناخالص داخلی و نیز امنیت غذایی ایران را تشکیل میدهد، بلکه یکی از سرمایههای ملی است که سلامت آن بهطور مستقیم بر معیشت میلیونها نفر اثر میگذارد.
در چنین شرایطی، اتخاذ راهکارهای عملی و پیشگیرانه برای حفظ دام، طیور و ذخایر علوفه و دان به ضرورتی غیرقابلانکار تبدیل شده است.
پیامدهای بارشهای شدید و سیلاب بر دامداریها و مرغداریها
واحدهای دام و طیور، بهویژه در مناطق کمارتفاع و نزدیک به بستر آبراهها، بیشترین آسیب را از تغییرات ناگهانی آبوهوایی میبینند. بارشهای رگباری بهاری میتواند ظرف چند دقیقه حجم بالایی از آب را روان کرده و به سمت واحدهای تولیدی هدایت کند.
این جریانها، اگر مهار نشوند، خسارتهایی مانند تخریب آخور و جایگاه دام، فروریختن بخشی از سقفها، مرگومیر دام و اختلال در سیستم برق و تهویه را در پی دارند.
سیلاب، علاوه بر خسارات فیزیکی، تهدید جدی برای سلامت دام نیز به شمار میرود. آلودگیهای ناشی از پسابها و گلولای واردشده به محیط دامداری میتواند بیماریهای گوارشی و عفونی ایجاد کند و دام را با افت شدید تولید و حتی تلفات مواجه سازد.
از سوی دیگر، طیور در برابر رطوبت و سرمای ناگهانی بسیار حساساند و کوچکترین اختلال در سیستم گرمایشی میتواند در مدت کوتاهی موجب تلفات گسترده شود.
نقش مدیریت سازهای در حفاظت از سرمایه دامی
یکی از نخستین خطوط دفاعی در برابر سیلاب و بارندگی، مقاومسازی سازههای دامداری و مرغداری است. این مقاومسازی باید شامل تقویت سقفها، آببندی دقیق دیوارها، ایجاد نوارهای درزگیر در اطراف درها و پنجرهها و نصب نورگیرهای مقاوم در برابر بارشهای سنگین باشد. علاوه بر این، ایجاد شیب مناسب بامها و نصب ناودانهای استاندارد میتواند جریان آب را از ساختمانها دور کند و از نفوذ آب به داخل جلوگیری کند.
ایجاد زهکشهای سطحی و کانالهای هدایت آب، یکی از کارآمدترین و کمهزینهترین اقدامات پیشگیرانه است. زهکشها باید بهگونهای طراحی شوند که در زمان بارشهای شدید توان عبور حجم بالای آب را داشته باشند و از تجمع آن پیرامون واحدهای تولیدی جلوگیری کنند. بسیاری از خسارات سیلابی ناشی از نبود طراحی صحیح زهکش یا مسدود شدن کانالها با رسوب و علوفه است؛ بنابراین پاکسازی دورهای آنها ضروری است.
چالش کاهش دمای ناگهانی و راهکارهای گرمایشی
افت ناگهانی دما، بهخصوص در ابتدای فصل بهار، یکی از تهدیدهای جدی برای واحدهای پرورش طیور است. سرد شدن ناگهانی محیط میتواند شوک حرارتی ایجاد کرده و موجب کاهش تولید تخممرغ، افت رشد جوجهها و حتی تلفات گسترده شود. برای پیشگیری، واحدها باید پیش از آغاز فصل، سیستمهای گرمایشی خود را سرویس کنند و از عملکرد صحیح مشعلها، بخاریها و ترموستاتها مطمئن شوند.
در دامداریها نیز افت دما موجب کاهش مصرف خوراک، تضعیف سیستم ایمنی و افزایش خطر بیماریهای تنفسی میشود. استفاده از پردههای حفاظتی در ورودی جایگاه، جلوگیری از نفوذ باد سرد و اصلاح سیستم تهویه برای حفظ دمای پایدار، از اقدامات ضروری است.
ذخیره کافی سوخت نیز باید در دستور کار واحدها قرار گیرد تا در روزهای سرد با کمبود انرژی مواجه نشوند.
اهمیت حیاتی حفظ ذخایر دان و علوفه
خشک نگهداشتن ذخایر دان و علوفه، شاید مهمترین بخش حفاظت در شرایط ناپایدار جوی باشد. رطوبت دشمن اصلی علوفه و خوراک است و موجب تخمیر، کپکزدگی و آلودگی قارچی میشود. مصرف خوراک کپکزده، خطر بروز آفلاتوکسین را افزایش داده و میتواند سبب مسمومیت و کاهش تولید شود.
ایزولهسازی انبارها با عایقهای رطوبتی، استفاده از پالتها برای جلوگیری از تماس کیسهها با کف، نصب هواکشهای مناسب و کنترل دورهای رطوبت داخل انبار، از اقدامات کلیدی برای حفظ کیفیت ذخایر خوراک است.
باید از ورود آب باران از طریق سقف، دیوار یا کف جلوگیری شود. همچنین قرارگیری انبارها در ارتفاع مناسب نسبت به سطح زمین، یکی از بهترین روشها برای کاهش ریسک نفوذ سیلاب است.
نقش عوامل انسانی در مدیریت بحران
مدیریت صحیح بحران، بدون آموزش کارکنان امکانپذیر نیست. کارگران و مسئولین واحدها باید بتوانند در زمان وقوع سیلاب یا افت ناگهانی دما، واکنش سریع و اصولی نشان دهند. برای این منظور، برگزاری دورههای آموزشی کوتاهمدت درباره ایمنی، ذخیرهسازی صحیح خوراک و اقدامات اضطراری بسیار مؤثر است.
تهیه چکلیستهای عملیاتی برای مواقع اضطراری نیز اهمیت زیادی دارد. برای مثال، در زمان سیلاب کارکنان باید بدانند کدام مسیرها برای انتقال دام امن است، چه تجهیزاتی باید سریعاً از انبار خارج شود و سیستمهای برقی و گازی چگونه باید قطع شوند تا از خسارتهای ثانویه جلوگیری شود.
سیستمهای هشدار و پیشبینی
استفاده از فناوریهای پیشبینی هواشناسی و نصب سیستمهای هشدار خودکار میتواند فرصت ارزشمند چندساعته یا حتی چندروزه به دامداران و مرغداران بدهد تا اقدامات پیشگیرانه را اجرا کنند. دریافت هشدارهای هواشناسی از طریق سامانه پیامکی، اپلیکیشنها یا دستگاههای متصل به اینترنت میتواند سرعت تصمیمگیری را افزایش دهد و از خسارات سنگین جلوگیری کند.
سخن کاربردی پایانی
حفاظت از صنعت دام و طیور در برابر بارشهای بهاری، سیلاب و کاهش دما، مجموعهای از اقدامات سازهای، مدیریتی، زیستمحیطی و انسانی را طلب میکند. این صنعت بخشی از سرمایه ملی است و حفظ آن به معنی حفاظت و حراست بخشی از امنیت غذایی کشور است. پیشگیری در این حوزه هزینهای بسیار کمتر از جبران خسارات پس از وقوع بحران دارد.
با تقویت سازهها، بهبود سیستمهای تهویه و گرمایشی، ایجاد زهکشهای اصولی، آموزش نیروی انسانی و حفاظت جدی از ذخایر علوفه و دان، میتوان واحدهای دام و طیور را در برابر چالشهای آبوهوایی مقاومتر کرد. تجربیات سالهای اخیر نشان میدهد که بیتوجهی به این موارد، حتی در واحدهای کوچک، میتواند خسارتهایی بر جای بگذارد که جبران آنها ماهها یا سالها زمان نیاز دارد./ ۹۰۵
علیرضا کیهانپور
دسترسی سریع
بخش های مفید
راه های ارتباطی
