«مهندسی و طراحی مزارع آبزیان؛ هنری که از آب، ثروت و امنیت غذایی می‌آفریند»

نگاهی تحلیلی به یکی از راهبردی‌ترین تخصص‌های قرن بیست و یکم

فاخته- در جهان امروز، آبزی‌پروری دیگر تنها به معنای رهاسازی تعدادی ماهی در یک استخر نیست؛ بلکه  صنعتی پیشرفته، دانش‌بنیان و مبتنی بر مهندسی است.
 در قلب این صنعت، «مهندسی و طراحی مزارع پرورش آبزیان» قرار دارد؛ دانشی که وظیفه دارد محیط زندگی آبزیان را به گونه‌ای طراحی کند که بیشترین تولید، بالاترین بهره‌وری، کمترین مصرف آب و انرژی و بهترین شرایط زیستی فراهم شود.
مهندسی و طراحی آبزیان در حقیقت تلفیقی از علوم شیلات، مهندسی آب، هیدرولیک، سازه، محیط زیست، بیولوژی، تغذیه و فناوری است. 
مهندس طراح آبزیان باید بتواند مجموعه‌ای از عوامل فنی، اقتصادی و زیستی را به‌گونه‌ای کنار هم قرار دهد که یک مزرعه آبزی‌پروری به واحدی سودآور، پایدار و سازگار با محیط زیست تبدیل شود.
مهندس طراحی آبزیان چه می‌کند؟

یک مهندس طراحی آبزیان مسئول برنامه‌ریزی و طراحی بخش‌های مختلف یک مجموعه آبزی‌پروری است:
انتخاب محل مناسب احداث مزرعه
طراحی استخرهای خاکی و بتنی
طراحی مراکز تکثیر و هچری
طراحی سیستم‌های گردش و تصفیه آب
طراحی مزارع پرورش ماهی در قفس
طراحی مزارع پرورش میگو
طراحی سامانه‌های مداربسته (RAS)
طراحی واحدهای پرورش ماهیان خاویاری
طراحی تأسیسات هوادهی و اکسیژن‌رسانی
طراحی شبکه‌های انتقال و توزیع آب
طراحی مراکز تولید جلبک، فیتوپلانکتون و زئوپلانکتون

به بیان دیگر، مهندس طراحی آبزیان معمار زیستگاه‌های مصنوعی آبزیان است.
چرا طراحی در آبزی‌پروری اهمیت دارد؟

بسیاری از شکست‌های اقتصادی در پروژه‌های آبزی‌پروری ناشی از ضعف در طراحی اولیه است.
طراحی نادرست می‌تواند موجب:
کاهش رشد آبزیان
افزایش تلفات
شیوع بیماری‌ها
مصرف بالای آب
مصرف زیاد انرژی
افزایش هزینه تولید
آلودگی محیط زیست
کاهش سودآوری
شود.
در مقابل، یک طراحی علمی می‌تواند تولید را چندین برابر افزایش دهد و هزینه‌ها را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
انقلاب فناوری در مهندسی آبزیان
امروزه مهندسی آبزیان وارد عصر فناوری‌های هوشمند شده است.
فناوری‌های نوین شامل:
هوش مصنوعی در مدیریت مزارع
حسگرهای هوشمند کیفیت آب
اینترنت اشیا (IoT)
سامانه‌های تغذیه خودکار
پایش آنلاین اکسیژن و دما
مدل‌سازی سه‌بعدی مزارع
پهپادهای پایش استخرها
سیستم‌های بازچرخانی آب
هستند که نقش مهندس طراحی را بیش از گذشته برجسته کرده‌اند.

مهندسی آبزیان و اقتصاد آبی

امروزه بسیاری از کشورها به سمت «اقتصاد آبی» حرکت کرده‌اند؛ اقتصادی که بر بهره‌برداری پایدار از دریاها، سواحل و منابع آبی استوار است.

در این رویکرد، مهندسان آبزیان از مهم‌ترین بازیگران توسعه محسوب می‌شوند؛ زیرا:

اشتغال ایجاد می‌کنند.
تولید غذا را افزایش می‌دهند.
وابستگی به صید طبیعی را کاهش می‌دهند.
صادرات محصولات دریایی را توسعه می‌دهند.
به حفظ ذخایر طبیعی کمک می‌کنند.
آینده مهندسی و طراحی آبزیان
کارشناسان معتقدند آینده آبزی‌پروری جهان بر سه محور استوار خواهد بود:

سامانه‌های فوق متراکم پرورش آبزیان

مزارع فراساحلی در دریاها و اقیانوس‌ها

سیستم‌های هوشمند و مبتنی بر هوش مصنوعی
در هر سه محور، نقش مهندسان طراحی آبزیان غیرقابل جایگزین است.

سخن پایانی

مهندسی و طراحی آبزیان تنها یک رشته دانشگاهی نیست؛ بلکه دانشی راهبردی برای ساخت آینده امنیت غذایی جهان است.
 اگر آبزی‌پروری را کارخانه تولید پروتئین آبی بدانیم، مهندسان طراحی آبزیان، معماران این کارخانه‌های حیاتی هستند ؛ متخصصانی که با تلفیق علم، فناوری و خلاقیت، از هر قطره آب بیشترین ارزش اقتصادی و غذایی را خلق می‌کنند.

امروز جهان برای تأمین غذای میلیاردها انسان، بیش از هر زمان دیگری به مهندسان و طراحان آبزیان نیاز دارد؛ معمارانی که در سکوت، آینده سفره بشر را در اعماق آب‌ها ؛ استخرها و قفس های پرورش ماهی طراحی می‌کنند./950

علیرضا کیهان‌پور