مالاشیت گرین ؛ دارویی قدیمی با سایه‌ای سنگین بر سلامت آبزیان و انسان

فاخته- مالاشیت گرین(مالاشیت سبز) یک رنگ آلی سنتزی است که در گذشته در آبزی‌پروری برای مقابله با برخی بیماری‌های قارچی، به‌ویژه در مرحله  تولید تخم‌ و مراحل اولیه رشد ماهی‌ها، استفاده می‌شد. این ماده به دلیل اثر ضدقارچی قوی و قیمت پایین، سال‌ها در برخی مزارع پرورش ماهی کاربرد داشت؛ اما تحقیقات علمی بعدی، نگرانی‌های مهمی درباره ایمنی آن ایجاد کرد.
۱- احتمال اثرات سرطان‌زایی و جهش‌زایی
مهم‌ترین دلیل کنار گذاشتن مالاشیت گرین، نگرانی درباره متابولیت آن یعنی لوکو مالاشیت گرین (LMG) است که می‌تواند مدت طولانی در بافت ماهی باقی بماند. 
مطالعات آزمایشگاهی، احتمال اثرات سمی، آسیب DNA و سرطان‌زایی را مطرح کرده‌اند؛ به همین دلیل بسیاری از کشورها مصرف آن را در آبزیان خوراکی ممنوع یا بسیار محدود کرده‌اند.

۲- باقی‌ماندن در زنجیره غذایی
یکی از مشکلات بزرگ این ماده، ماندگاری آن در چربی و بافت آبزیان است. یعنی حتی پس از پایان درمان، ممکن است بقایای آن در ماهی یا محصولات آبزی باقی بماند و از طریق مصرف انسانی وارد زنجیره غذایی شود.

۳- آسیب به اکوسیستم‌های آبی
مالاشیت گرین تنها روی عامل بیماری‌زا اثر نمی‌گذارد؛ ممکن است بر موجودات غیرهدف مانند:
پلانکتون‌ها
باکتری‌های مفید آب
بی‌مهرگان آبزی
نیز اثر منفی داشته باشد و تعادل زیستی استخر یا محیط طبیعی را برهم بزند.

۴- مشکل در صادرات و استانداردهای جهانی
بازارهای معتبر آبزیان مانند اتحادیه اروپا، ایالات متحده و بسیاری از کشورهای دیگر، برای بقایای مالاشیت گرین استانداردهای بسیار سخت‌گیرانه دارند. استفاده از آن می‌تواند باعث :
بازگرداندن محموله‌های صادراتی
کاهش اعتماد مصرف‌کننده
آسیب به اعتبار صنعت آبزی‌پروری
شود.

۵- نگاه نوین: پیشگیری جایگزین درمان شیمیایی
آبزی‌پروری مدرن به جای تکیه بر مواد شیمیایی پرخطر، به سمت مدیریت سلامت حرکت کرده است:
امنیت زیستی (Biosecurity)
کنترل کیفیت آب
تغذیه دقیق و تقویت ایمنی
واکسن‌ها در گونه‌های مناسب
پروبیوتیک‌ها
مدیریت تراکم و استرس
رفته است.

سخن پایانی
مالاشیت گرین شاید زمانی یک ابزار سریع و ارزان برای مقابله با برخی بیماری‌های آبزیان بود، اما امروز نمادی از دوره‌ای است که درمان بیماری را بدون توجه کافی به سلامت انسان و محیط‌زیست دنبال می‌کرد.

آینده " آبزی‌پروری جهان " متعلق به «درمان هوشمند» است، نه «مواد شیمیایی قدرتمند».
سلامت ماهی، سلامت آب و سلامت انسان سه حلقه یک زنجیره هستند؛ اگر یکی آسیب ببیند، کل زنجیره شکست می‌خورد.
آبزی‌پروری پایدار یعنی پرورش موجودات آبزی با احترام به طبیعت، نه با جنگ شیمیایی علیه طبیعت./1038

علیرضا کیهان‌پور