روند رو به رشد تولید ماهی در ترکیه تا پایان سال ۲۰۲۵

وقتی "شعار" مغلوب "شعور" می شود...!

فاخته- چکیده: در پایان سال ۲۰۲۵، ترکیه با ثبت بیش از یک میلیون تن تولید آبزیان، به یکی از بازیگران اصلی شیلات در حوزه مدیترانه و اروپا تبدیل شد. این مقاله با رویکرد تحلیلی–علمی نشان می‌دهد که رشد تولید ماهی در ترکیه نه حاصل افزایش فشار بر منابع طبیعی، بلکه نتیجه یک گذار ساختاری آگاهانه از صیدمحوری به پرورش‌محوری، تنظیم‌گری علمی، بهبود بهره‌وری زیستی و پیوند مؤثر تولید با بازارهای صادراتی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که الگوی ترکیه نمونه‌ای از رشد واقعی، پایدار و قابل تعمیم در سیاست‌گذاری شیلاتی است.

کلیدواژه‌ها: آکوا کالچر، شیلات پایدار، تولید ماهی، ترکیه، امنیت غذایی، بهره‌وری زیستی

۱. مقدمه

رشد تقاضای جهانی برای پروتئین‌های آبزی، در کنار محدودیت‌های اکولوژیک صید، کشورها را ناگزیر به بازاندیشی در سیاست‌های شیلاتی کرده است. در این میان، ترکیه طی دو دهه گذشته مسیری متفاوت از بسیاری از کشورهای در حال توسعه پیموده و با تکیه بر توسعه آکواکالچر، توانسته هم‌زمان رشد تولید، حفاظت از ذخایر طبیعی و توسعه صادرات را محقق سازد. هدف این مقاله، تحلیل علمی روند رو به رشد تولید ماهی در ترکیه تا پایان ۲۰۲۵ و بررسی عوامل ساختاری مؤثر بر این موفقیت است.

۲. روش‌شناسی

این پژوهش از روش تحلیل ثانویه داده‌ها و بررسی تطبیقی روندهای تولید استفاده می‌کند. داده‌های مورد استفاده شامل:
آمار تولید شیلات و آکواکالچر
گزارش‌های سیاستی و صادراتی
مطالعات مرتبط با پایداری زیست‌محیطی
تحلیل‌ها با رویکرد اقتصاد تولید، مدیریت منابع و سیاست‌گذاری غذایی انجام شده است.

۳. ساختار تولید شیلات ترکیه در پایان ۲۰۲۵
یافته‌ها نشان می‌دهد که در پایان ۲۰۲۵ :
سهم آکواکالچراز کل تولید ماهی ترکیه از صید پیشی گرفته است ؛
صید طبیعی در سطحی نسبتاً ثابت نگه داشته شده؛
رشد کمّی تولید عمدتاً از محل افزایش بهره‌وری مزارع پرورشی حاصل شده است.
این تغییر ساختاری، نشانه خروج از الگوی ناپایدار «افزایش تولید از طریق فشار بر منابع طبیعی» است.

۴. «آکوا کالچر» به‌عنوان پیشران اصلی رشد تولید ماهی در ترکیه بوده  و تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که آکوا کالچر در این کشور همسایه بر سه محور علمی استوار بوده است:
انتخاب گونه‌های اقتصادی با راندمان زیستی بالا
بهبود مدیریت خوراک و کاهش ضریب تبدیل غذایی
کاهش تلفات از طریق پایش سلامت و مدیریت بهداشتی
نتیجه این رویکرد، افزایش تولید بدون رشد متناسب در مصرف نهاده‌ها و بدون تشدید پیامدهای زیست‌محیطی بوده است.
۵. نقش سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری دولتی
برخلاف الگوهای مداخله‌گرایانه، دولت ترکیه نقش خود را عمدتاً به‌عنوان تنظیم‌گر علمی ایفا کرده است:
اعمال سهمیه و محدودیت‌های صید
حمایت هدفمند از واحدهای کارآمد
حذف تدریجی واحدهای کم‌بازده
هم‌راستاسازی تولید با استانداردهای صادراتی
این رویکرد موجب شد رشد تولید از مسیر رقابت‌پذیری واقعی فاقد مافیا بازی و نه از طریق تزریق‌های دستوری حاصل شود.

۶. پیوند تولید و بازارهای جهانی

یکی از عوامل کلیدی پایداری رشد شیلات در ترکیه، اتصال مستقیم تولید به بازارهای صادراتی بوده است. استانداردسازی، ردیابی محصول، توسعه زنجیره سرد و تمرکز بر ارزش افزوده، مانع از انباشت داخلی و نوسانات قیمتی شده است. رشد صادرات هم‌زمان با افزایش تولید، نشان‌دهنده واقعی بودن این رشد است.

۷. ملاحظات زیست‌محیطی و چالش‌ها
اگرچه روند تولید ماهی در ترکیه مثبت ارزیابی می‌شود، اما چالش‌هایی نظیر:
تغییرات اقلیمی
افزایش دمای آب
مدیریت پسماند مزارع
همچنان وجود دارد. تفاوت مهم در آن است که این چالش‌ها در چارچوب سیاست‌گذاری علمی به رسمیت شناخته شده و موضوع "انکار یا پنهان‌سازی" نیست.

۸. بحث و نتیجه‌گیری

روند رو به رشد تولید ماهی در ترکیه تا پایان ۲۰۲۵ نمونه‌ای از رشد واقعی و غیرتبلیغاتی در بخش شیلات است. این تجربه نشان می‌دهد که توسعه پایدار شیلات تنها زمانی محقق می‌شود که:
آکوا کالچر جایگزین فشار بر صید شود؛
سیاست‌گذاری بر داده و علم استوار باشد؛
بازار، نه گزارش‌های اداری، مقصد نهایی تولید باشد.
الگوی ترکیه می‌تواند به‌عنوان یک مطالعه موردی معتبر برای کشورهایی که با چالش امنیت غذایی و محدودیت منابع آبی مواجه‌اند، مورد توجه قرار گیرد.

«فراموش نکنیم که بر اساس راستی آزمایی گزارش‌های  دوسالانه  سازمان فائو، پروپاگاندا و شعار توخالی  آمار تولید ماهی در ترکیه جایی ندارد و حقیقت آمار ارائه شده "موجب مغلوب شدن شعار مقابل شعور و احترام به افکار عمومی"  است زیرا زیرساخت ها و بنیان های اساسی کار بسیار "علمی" و به دور از "تبلیغات سیاست پسندانه" است.»/ ۸۵۷

  علیرضا کیهان‌پور

       تحلیلگر و کارشناس امنیت غذایی

  "ابراهیم یوماکلی، وزیر کشاورزی و جنگل‌داری" ترکیه در گفت‌وگو با خبرنگاران درباره فعالیت بخش شیلات در سال ۲۰۲۵ اظهار داشت: در سال ۲۰۲۵ ، میزان تولید ماهی در ترکیه با رسیدن به یک میلیون و ۲۰ هزار تن، رکوردی بی‌سابقه در تاریخ کشور ما ثبت کرد. این رقم واقعا بسیار بزرگ و چشمگیر است.

"یوماکلی" با اشاره به اینکه هر چند وقت یکبار با ماهیگیران دیدار می‌کند، گفت: موضوعاتی که امروز از سوی آنان مطرح شد، بخشی از مسائلی است که پیش‌تر نیز مطرح شده بود و برای حل آنها تلاش خواهیم کرد./خبرگزاري آناتولي