یادداشت؛ دکتر رضا افشاریان:
بالاخره آن اتفاق خوب رخ داد؛ اساسنامه کانون مسئولان فنی و بهداشتی امضا شد
فاخته- سال‌هاست هزاران نفر از همکاران متخصص ما در جایگاه مسئول فنی و بهداشتی، در کشتارگاه‌ها، کارخانه‌های فرآورده‌های گوشتی، مراکز بسته‌بندی، صنایع لبنی، کارخانه‌های غذایی و سایر واحدهای تولیدی مشغول فعالیت هستند. افرادی که شاید نامشان کمتر در اخبار دیده شود، اما بخش مهمی از سلامت محصولی که هر روز سر سفره مردم قرار می‌گیرد، به دانش، دقت و حساسیت حرفه‌ای آن‌ها وابسته است.
بیایید کمی صادقانه به موضوع نگاه کنیم. مسئول فنی بودن فقط حضور در یک واحد تولیدی، امضای چند فرم، تکمیل دفاتر و انجام بازدیدهای روزانه نیست. گاهی یک مسئول فنی باید در شرایطی تصمیم بگیرد که اجرای درست قانون، ممکن است با منافع اقتصادی کارفرما همسو نباشد. باید بتواند درباره یک محصول مشکوک، یک خط تولید دارای نقص بهداشتی یا یک تخلف مهم، نظر کارشناسی بدهد؛ حتی اگر این نظر برای مجموعه تحت نظارت خوشایند نباشد.
اینجاست که اهمیت جایگاه مسئول فنی مشخص می‌شود. نمی‌توان از یک نفر انتظار داشت در حساس‌ترین شرایط، مدافع سلامت مردم باشد، اما خودش از حداقل پشتوانه شغلی و حرفه‌ای برخوردار نباشد.
به همین دلیل، من تشکیل کانون را صرفاً یک اتفاق صنفی نمی‌دانم. این کانون می‌تواند حلقه مفقوده‌ای باشد که سال‌ها جای خالی آن احساس می‌شد؛ حلقه‌ای میان دانش تخصصی، مسئولیت قانونی، حقوق حرفه‌ای و نظام نظارت بر سلامت جامعه.
اما در کنار همه این انتظارات، لازم است به یک موضوع مهم و شاید کمتر گفته‌شده هم اشاره کنیم.
مسئولیت حرفه‌ای فقط مطالبه حق نیست، پذیرش مسئولیت و پاسخگویی در برابر عملکرد خودمان هم هست
در طول سال‌های نظارت، بارها شاهد بوده‌ایم که در یک واحد تولیدی، مسئول فنی به دلایل مختلف، وظایف خود را به‌درستی انجام نمی‌دهد یا در برابر برخی عدم انطباق‌ها، حساسیت لازم را ندارد. نتیجه چه می‌شود؟ محصولی که نباید با آن وضعیت وارد بازار شود، تولید و عرضه می‌شود و گاهی حتی سلامت مصرف‌کننده را به خطر می‌اندازد.
اما ماجرا فقط به همان محصول نامنطبق ختم نمی‌شود. یک اتفاق نگران‌کننده‌تر هم رخ می‌دهد؛ واحدی که برای رعایت ضوابط هزینه می‌کند، مواد اولیه سالم تهیه می‌کند، تجهیزات خود را اصلاح می‌کند، نیروی متخصص به کار می‌گیرد و برای تولید محصول باکیفیت تلاش می‌کند، در کنار واحدی قرار می‌گیرد که با نظارت ضعیف، بی‌توجهی به ضوابط و کاهش هزینه‌های بهداشتی فعالیت می‌کند.
طبیعی است وقتی نظارت در یک واحد جدی گرفته نمی‌شود و محصول نامنطبق با هزینه کمتری تولید و روانه بازار می‌شود، رقابت از مسیر سالم خود خارج خواهد شد. در چنین شرایطی، تولیدکننده‌ای که قانون را رعایت می‌کند، به‌تدریج احساس می‌کند رعایت استانداردها نه‌تنها مزیتی برای او ایجاد نمی‌کند، بلکه هزینه بیشتری هم به مجموعه تحمیل می‌کند. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، ممکن است همین واحدهای قانونمند و سالم‌کار، به‌تدریج توان رقابت خود را از دست بدهند و حتی از چرخه تولید و عرضه خارج شوند.
این یعنی ضعف عملکرد یک مسئول فنی، فقط یک تخلف فردی یا یک مشکل درون‌سازمانی نیست؛ گاهی می‌تواند به سلامت مردم، اعتبار حرفه مسئولان فنی و حتی فضای رقابت اقتصادی در صنعت غذا آسیب بزند.
به همین دلیل، معتقدم کانون باید در کنار دفاع قاطع از حقوق مسئولان فنی، در برابر عملکرد غیرحرفه‌ای و کم‌کاری احتمالی برخی از اعضا هم حساس و مسئولیت‌پذیر باشد. نباید اجازه دهیم عملکرد ضعیف عده‌ای، اعتبار هزاران مسئول فنی متعهد و دلسوز را زیر سؤال ببرد.
کانونی که فقط از اعضای خود مطالبه حمایت کند، اما نسبت به کیفیت عملکرد حرفه‌ای آن‌ها بی‌تفاوت باشد، نمی‌تواند به جایگاه واقعی و ماندگار دست پیدا کند. اعتبار یک تشکل تخصصی زمانی شکل می‌گیرد که هم از حقوق اعضای درستکار خود دفاع کند و هم در برابر رفتارهای خلاف اصول حرفه‌ای، موضع روشن داشته باشد.
به اعتقاد من، چند موضوع باید در اولویت فعالیت کانون قرار بگیرد:
اول. حفظ استقلال حرفه‌ای مسئولان فنی و بهداشتی
سوم .ارتقای دانش و توانمندی حرفه‌ای
کانون باید محلی برای آموزش، انتقال تجربه، برگزاری دوره‌های کاربردی و افزایش مهارت اعضا باشد. مسئول فنی باید همواره دانش خود را متناسب با تغییرات علمی، فناوری و مقررات به‌روز کند.
چهارم .نظارت بر اخلاق و تعهد حرفه‌ای اعضا
همان‌طور که انتظار داریم کارفرما به مسئولیت‌های قانونی خود پایبند باشد، خود مسئول فنی هم باید در قبال امضاها، گزارش‌ها، تأییدیه‌ها و عملکرد حرفه‌ای خود پاسخگو باشد. حضور صوری، تأیید محصول بدون بررسی کافی و نادیده گرفتن تخلفات بهداشتی، با شأن این حرفه سازگار نیست.
پنجم. حضور مؤثر در تصمیم‌سازی‌ها
دستورالعمل‌ها و ضوابطی که مستقیماً با فعالیت مسئولان فنی ارتباط دارند، بهتر است با مشارکت و دریافت نظر همین افراد تدوین و اصلاح شوند. کسانی که هر روز در محیط تولید با مشکلات اجرایی مواجه هستند، می‌توانند نکاتی را مطرح کنند که شاید در پشت میزهای کارشناسی کمتر دیده شود.
ششم. ایجاد رابطه حرفه‌ای و سازنده میان مسئول فنی و کارفرما
کارفرما حق دارد از فعالیت اقتصادی خود حمایت کند و مسئول فنی هم وظیفه دارد از سلامت و کیفیت محصول دفاع کند. این دو موضوع نباید در مقابل یکدیگر قرار بگیرند. اتفاقاً یک واحد تولیدی موفق، بیش از هر مجموعه دیگری به مسئول فنی توانمند، مستقل و مورد اعتماد نیاز دارد.
البته کانون قرار نیست جایگزین سازمان دامپزشکی یا سازمان غذا و دارو شود و وظایف حاکمیتی و نظارتی این دستگاه‌ها را بر عهده بگیرد. کانون باید در جایگاه واقعی خودش، یعنی نمایندگی حرفه‌ای و صنفی اعضا، ارتقای کیفیت عملکرد و کمک به تقویت نظام نظارت بر سلامت جامعه، ایفای نقش کند.
یک نکته دیگر هم به نظرم اهمیت زیادی دارد؛ موفقیت کانون فقط به حمایت دستگاه‌های اجرایی وابسته نیست. خود مسئولان فنی هم باید برای ساختن این مجموعه احساس مسئولیت کنند. اختلاف سلیقه‌ها و نگاه‌های فردی نباید مانع شکل‌گیری یک تشکل منسجم شود. کانون زمانی قدرتمند خواهد بود که اعضایش آن را متعلق به خودشان بدانند و برای موفقیتش مشارکت کنند.
در نهایت، من تشکیل این کانون را فرصتی برای بازنگری در نگاه خودمان به حرفه مسئول فنی می‌دانم. فرصتی که می‌تواند این جایگاه را از یک الزام اداری و قانونی، به یک جایگاه واقعی، اثرگذار و قابل اتکا در زنجیره تولید و تأمین غذا تبدیل کند.
یک مسئول فنی خوب فقط مراقب نیست که خودش دچار تخلف نشود؛ او باید مراقب باشد محصول نامناسب تولید نشود، سلامت مردم به خطر نیفتد و تولیدکننده‌ای که درست و قانونمند کار می‌کند، قربانی بی‌تفاوتی و نظارت ضعیف دیگران نشود.
بیشتر بخوانید:
هموار شدن مسیر تشکیل کانون‌های صنفی مسئولان فنی بهداشتی در کشور
شاید مهم‌ترین معیار موفقیت کانون در آینده همین باشد؛ اینکه هم مسئول فنی احساس کند تنها نیست و هم جامعه اطمینان داشته باشد که افرادی متخصص، متعهد و پاسخگو در کنار تولیدکنندگان، برای سلامت غذای مردم تلاش می‌کنند.
به همه همکاران مسئول فنی و بهداشتی کشور تبریک می‌گویم. امیدوارم این اتفاق، آغاز یک مسیر تازه باشد؛ مسیری که در آن، حق‌طلبی در کنار مسئولیت‌پذیری، استقلال حرفه‌ای در کنار پاسخگویی و حمایت صنفی در کنار تعهد به سلامت مردم معنا پیدا کند.
به امید روزی که عنوان مسئول فنی و بهداشتی، نه یک الزام برای دریافت مجوز، بلکه نشانه‌ای از اعتبار، اعتماد و اطمینان در تولید محصول سالم باشد.
دکتر رضا افشاریان
رئیس اداره نظارت بر بهداشت عمومی
و مواد غذایی اداره کل دامپزشکی خراسان رضوی
دسترسی سریع
بخش های مفید
راه های ارتباطی
