فراتر از گندم و گوشت؛ نبرد بزرگ بر سر فناوری تولید غذا

امنیت غذایی بدون حکمرانی دانش یک رؤیاست...

فاخته- جهان با جمعیتی که به سوی ۱۰ میلیارد نفر حرکت می‌کند، با چالشی بزرگ روبه‌رو است؛ چگونه می‌توان غذای سالم، کافی و پایدار برای همه انسان‌ها تولید کرد؟ پاسخ این پرسش نه در افزایش بی‌رویه سطح زیر کشت و نه در بهره‌برداری بیشتر از منابع محدود طبیعی نهفته است، بلکه در دانش نهفته است؛ دانشی که بتواند از هر قطره آب، هر مترمربع زمین و هر واحد خوراک، بیشترین بهره‌وری را به دست آورد.
امروزه کشورهای پیشرو جهان دریافته‌اند که امنیت غذایی تنها یک مسئله کشاورزی نیست؛ بلکه بخشی از امنیت ملی، امنیت اقتصادی و حتی امنیت سیاسی آنهاست. به همین دلیل میلیاردها دلار در تحقیقات کشاورزی، فناوری‌های نوین تولید غذا، اصلاح نژاد دام، طیور و آبزیان، زیست‌فناوری، هوش مصنوعی و سامانه‌های هوشمند مدیریتی سرمایه‌گذاری می‌کنند.
در این میان، نقش دانش از هر زمان دیگری پررنگ‌تر شده است. مزرعه‌ای که به داده‌های دقیق هواشناسی، سامانه‌های پایش هوشمند، فناوری‌های نوین آبیاری و دانش روز مجهز باشد، می‌تواند چندین برابر یک مزرعه سنتی محصول تولید کند. در صنعت دام و طیور نیز ژنتیک، تغذیه علمی و مدیریت داده‌محور، مرزهای تولید را جابه‌جا کرده است. در آبزی‌پروری نیز فناوری‌های جدید امکان تولید میلیون‌ها تن پروتئین سالم را در فضاهایی فراهم کرده‌اند که تا چند دهه پیش غیرقابل تصور بود.
امروز دیگر ثروت واقعی در انبارها ذخیره نمی‌شود؛ بلکه در مغز پژوهشگران، مراکز تحقیقاتی، دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان شکل می‌گیرد. کشورهایی که بتوانند دانش تولید غذا را خلق، بومی‌سازی و تجاری‌سازی کنند، نه‌تنها نیازهای داخلی خود را تأمین خواهند کرد، بلکه به صادرکنندگان فناوری، خدمات فنی و محصولات دانش‌بنیان نیز تبدیل می‌شوند.
تجربه جهانی نشان داده است که حتی کشورهایی با منابع طبیعی محدود نیز می‌توانند به قدرت‌های غذایی تبدیل شوند، مشروط بر آنکه سرمایه اصلی خود را دانش بدانند. 
در مقابل، کشورهایی که تنها به وفور منابع طبیعی تکیه می‌کنند، بدون سرمایه‌گذاری در علم و فناوری، به تدریج مزیت‌های خود را از دست خواهند داد.
در دهه‌های آینده، رقابت کشورها بر سر زمین و آب به تنهایی نخواهد بود؛ رقابت اصلی بر سر مالکیت دانش، فناوری‌های نوین، ژنتیک برتر، هوش مصنوعی و نوآوری‌های تولید غذا خواهد بود. همان‌گونه که در قرن گذشته نفت و انرژی به ابزار قدرت تبدیل شدند، در قرن حاضر دانش تولید غذا به یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های اقتدار ملی تبدیل خواهد شد.
از این منظر، کشاورزان، دامداران، آبزی‌پروران، پژوهشگران،دامپزشکان ، مهندسان و نوآوران حوزه غذا تنها تولیدکنندگان محصول نیستند؛ آنان معماران امنیت غذایی و سازندگان آینده ملت‌ها هستند.
 هر مزرعه می‌تواند یک مرکز نوآوری باشد و هر تولیدکننده می‌تواند حلقه‌ای از زنجیره اقتدار ملی محسوب شود.

آینده جهان متعلق به کشورهایی است که زودتر از دیگران این واقعیت را درک کنند؛ 

«در عصر جدید، فرمانروایان واقعی نه صاحبان منابع خام، بلکه تولیدکنندگان دانش غذا هستند؛ کسانی که می‌توانند علم را به نان، فناوری را به امنیت غذایی و نوآوری را به رفاه پایدار تبدیل کنند.»/952

علیرضا کیهان‌پور