یادداشت؛ علیرضا کیهان پور:
اینسکتاریوم؛ کارخانه نامرئی نجات کشاورزی ایران از سموم شیمیایی؛ البته اگر؟!
فاخته- در هیاهوی بحرانهای آب، خاک و امنیت غذایی، گاهی یک واژه ساده میتواند حامل انقلابی آرام در بخش کشاورزی اما بنیادین باشد؛
اینسکتاریوم؛ مرکزی برای پرورش و تکثیر حشرات — اما نه هر حشرهای؛ بلکه دشمنان طبیعی آفات.
افتتاح اینسکتاریومهای بخش تحقیقات حمایت و حفاظت در باغ گیاهشناسی ملی ایران در اواخر ماه بهمن ۱۴۰۴ که زیر نظر وزارت جهاد کشاورزی فعالیت میکند (اینجا)، اگر از سطح خبر عبور کند و به عمق اجرا برسد، میتواند یکی از مهمترین تحولات ساختاری در نظام تولید کشور باشد.
افتتاح اینسکتاریومهای بخش تحقیقات حمایت و حفاظت در باغ گیاهشناسی ملی ایران
اینسکتاریوم چیست و چرا مهم است؟
اینسکتاریوم در سادهترین تعریف، مرکز تکثیر و پرورش حشرات در شرایط کنترلشده است.
اما در کشاورزی مدرن، این مراکز قلب تپنده کنترل بیولوژیک هستند.
کنترل بیولوژیک یعنی استفاده از دشمنان طبیعی آفات بهجای سموم شیمیایی.
به بیان دیگر:
بهجای آن که مزرعه را با سم «پاکسازی» کنیم، تعادل اکولوژیک را بازسازی میکنیم.
چرا ایران به اینسکتاریوم نیاز حیاتی دارد؟
بحران مصرف سموم
ایران در برخی محصولات باغی و گلخانهای مصرف سم بالاتری نسبت به استانداردهای جهانی دارد.
این یعنی:
افزایش باقیمانده سم در غذا
تهدید سلامت عمومی
کاهش بازارهای صادراتی
تخریب حشرات گردهافشان
فشار بازارهای صادراتی
بازارهای هدف مانند روسیه، اوراسیا و اروپا نسبت به باقیمانده سم بسیار حساس هستند.
کنترل بیولوژیک یک مزیت رقابتی صادراتی ایجاد میکند.
فرسایش خاک و نابودی تنوع زیستی
سموم گسترده، فقط آفت را نمیکشند؛ اکوسیستم را هم تضعیف میکنند.
اینسکتاریوم چگونه کار میکند؟
در این مراکز:
حشرات مفید مانند زنبورهای پارازیتوئید، کفشدوزکها و شکارگرهای سفیدبالک تکثیر میشوند.
دما، رطوبت و نور کنترل میشود.
چرخه زندگی آفات مطالعه میشود.
رهاسازی هدفمند در گلخانهها و مزارع انجام میگیرد.
این یعنی کشاورزی از «واکنش شیمیایی» به «مدیریت زیستی» تغییر مسیر میدهد.
تجربه جهانی چه میگوید؟
کشورهای پیشرو در کشاورزی پایدار مانند:
هلند
اسپانیا
کانادا
سالهاست اینسکتاریومهای صنعتی دارند و بخش عمدهای از تولید گلخانهای خود را با کنترل بیولوژیک مدیریت میکنند.
در هلند، برخی گلخانههای مدرن تقریباً بدون سم شیمیایی فعالیت میکنند.
اگر درست اجرا شود، چه اتفاقی میافتد؟
کاهش ۳۰ تا ۶۰ درصدی مصرف سم در برخی محصولات
افزایش کیفیت صادرات
سلامت بیشتر مصرفکننده
کاهش هزینه بلندمدت کشاورز
ارتقای برند کشاورزی ایران
اما یک هشدار جدی
اینسکتاریوم «افتتاحی» با اینسکتاریوم «عملیاتی» فرق دارد.
اگر:
تولید انبوه پایدار نداشته باشد
شبکه توزیع حشرات مفید شکل نگیرد
آموزش کشاورزان انجام نشود
مدل اقتصادی پایدار تعریف نشود
به یک پروژه "نمایشی" تبدیل خواهد شد :
«که در ایران صدها نمونه وجود دارد مانند نمایش پرورش ماهی در قفس ، تکثیر ماهی های دریایی بومی، چند قلوزایی دام سبک، خودکفایی در گوشت قرمز ، صادرات دام سبک زنده» و...!
حلقه گمشده: اقتصاد زیستی
اینسکتاریوم باید وارد زنجیره اقتصادی شود.
بخش خصوصی باید پای کار بیاید.
کشاورز باید سود ملموس ببیند.
و نظام ترویج باید فعال باشد.
بدون این چهار ضلع، "کنترل بیولوژیک" در حد "شعار" میماند.
پیوند با امنیت غذایی
در جهانی که امنیت غذایی به امنیت ملی گره خورده،
کشوری که بتواند غذای سالمتر، پایدارتر و صادراتپذیرتر تولید کند، قدرت بیشتری دارد.
اینسکتاریوم تنها یک آزمایشگاه نیست؛
سنگر خط مقدم جنگ بیولوژیک با آفات است.
سخن پایانی اما..
اینسکتاریومها اگر واقعی، صنعتی و اقتصادی شوند،
میتوانند آغازگر انقلاب خاموشی در کشاورزی ایران باشند:
انقلابی که به جای سَم، تعادل میآفریند.
به جای نابودی، مدیریت میکند.
و به جای شعار، سلامت تولید میکند.
اکنون پرسش اصلی این نیست که اینسکتاریوم چیست؛
پرسش این است که آیا ما آمادهایم از کشاورزی شیمیایی به کشاورزی هوشمند زیستی عبور کنیم؟
اگر پاسخ مثبت باشد،
این کارخانههای نامرئی، آینده غذای ایران را خواهند ساخت./ 884
علیرضا کیهانپور
دسترسی سریع
بخش های مفید
راه های ارتباطی
