تقدیر بدون داده؛ خلأ شاخص‌های عملکرد در مدیریت صنفی بخش غیر دولتی صیادی

فاخته- در چارچوب حکمرانی کارآمد بخش کشاورزی و غذا، هرگونه تقدیر و تشویق مدیریتی زمانی معنا پیدا می‌کند که بر پایه ارزیابی کمی، داده‌محور و قابل راستی‌آزمایی انجام شود. در غیر این صورت، تقدیر به یک اقدام نمادین تبدیل می‌شود که نه‌تنها به بهبود عملکرد کمک نمی‌کند، بلکه می‌تواند پاسخگویی نهادی را به تعویق بیندازد.
بررسی رویه‌های موجود در بخش صیادی کشور نشان می‌دهد که میان «تقدیر رسمی از مدیران صنفی غیر دولتی» و «اثر واقعی این مدیریت بر معیشت صیادان و پایداری تولید غذا» شکاف معناداری وجود دارد؛ شکافی که ریشه اصلی آن، فقدان شاخص‌های شفاف عملکردی است.

تقدیر به‌جای ارزیابی
نهادهای صنفی در زنجیره کشاورزی و غذا، به‌ویژه در بخش صیادی، نقشی کلیدی در کاهش هزینه مبادله، تقویت قدرت چانه‌زنی تولیدکنندگان خرد، ارتقای امنیت شغلی و مشارکت در مدیریت پایدار منابع طبیعی ایفا می‌کنند. از این منظر، ارزیابی عملکرد این نهادها باید مبتنی بر شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی مشخص باشد.
با این حال، در عمل، آیین‌های تقدیر غالباً بدون انتشار گزارش‌های عملکرد عمومی و داده‌محور برگزار می‌شود. این وضعیت، امکان ارزیابی حرفه‌ای و مستقل را از رسانه‌های تخصصی و تحلیلگران حوزه کشاورزی و غذا سلب می‌کند.
شاخص‌های مغفول‌مانده در بخش صیادی
برای سنجش واقعی کارآمدی مدیریت صنفی صیادی، حداقل پنج محور شاخص‌پذیر وجود دارد که مستقیماً با امنیت غذایی در ارتباط‌اند:
۱. معیشت و سهم تولیدکننده از زنجیره ارزش
تغییر درآمد واقعی صیادان، سهم آنها از قیمت نهایی فروش آبزیان و نسبت درآمد به خط فقر، از مهم‌ترین شاخص‌های اقتصادی هستند. تاکنون داده تجمیعی و عمومی که بهبود معنادار این متغیرها را نشان دهد، منتشر نشده است.
۲. امنیت شغلی و پوشش بیمه‌ای
پوشش بیمه مؤثر، سهم حمایت‌های دولتی در حق بیمه و وجود بیمه بیکاری فصلی، مؤلفه‌های اصلی تاب‌آوری نیروی کار در تولید غذا محسوب می‌شوند. استمرار اظهارات درباره ناتوانی صیادان در پرداخت حق بیمه، بدون ارائه راهکار اجرایی اثربخش، نشان‌دهنده فاصله میان سیاست‌گذاری و اجراست.
۳. ناوگان صیادی و بهره‌وری تولید
فرسودگی ناوگان صیادی مستقیماً بهره‌وری، ایمنی و پایداری عرضه آبزیان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. نقش تشکل‌های صنفی در تسهیل نوسازی شناورها یا دسترسی به منابع مالی حمایتی، هنوز به خروجی عدددار و قابل سنجش منجر نشده است.
۴. پایداری منابع آبزی و امنیت عرضه
کاهش ذخایر برخی گونه‌های هدف و تداوم صید غیرمجاز، نشان می‌دهد مشارکت نهادی تشکل‌های صنفی در مدیریت پایدار منابع، به یک مدل اثربخش و قابل ارزیابی تبدیل نشده است. نبود شاخص‌های زیست‌محیطی شفاف، ارزیابی نقش این نهادها در امنیت غذایی را دشوار می‌کند.
۵. فناوری و نوآوری در تولید غذا
در حالی که مفاهیمی مانند دیجیتال‌سازی و هوش مصنوعی فقط در سطح گفتمان مطرح می‌شود، گزارش مستندی از اثر واقعی این ابزارها بر کاهش هزینه تولید، افزایش ایمنی صید یا بهبود درآمد صیادان منتشر نشده است. این شکاف، فاصله میان گفتمان فناوری و واقعیت تولید غذا را نشان می‌دهد.
مسئله نهادی: تقدیر بدون پیوست عملکرد
در اقتصاد نهادی بخش کشاورزی، هر نوع تشویق رسمی باید دارای پیوست عملکرد باشد؛ شامل داده، مقایسه قبل و بعد و شاخص‌های قابل سنجش.
 تقدیر بدون چنین پیوستی، ارزش سیاستی محدودی دارد و می‌تواند به تضعیف اعتماد تولیدکنندگان منجر شود.
در این چارچوب، لازم است تأکید شود که نبود گزارش فساد مستند، به‌معنای اثبات کارآمدی نیست. کارآمدی تنها از مسیر داده و اثر واقعی قابل اثبات است.
سخن پایانی
بخش صیادی به‌عنوان یکی از پایه‌های امنیت غذایی کشور، بیش از هر چیز به شفافیت، شاخص‌گذاری و پاسخگویی نهادی نیاز دارد. تا زمانی که تقدیرها پیش از انتشار گزارش‌های عملکرد انجام می‌شود، شکاف میان تصویر رسمی و واقعیت معیشتی تولیدکنندگان غذا پابرجا خواهد ماند.

بیشتر بخوانید:

اهداي لوح تقدير و تنديس به نماينده جامعه صيادي كشور

الزام نهادهای صنفی غیر دولتی به انتشار گزارش‌های سالانه شاخص‌محور، شرطی‌کردن تقدیرها به ارائه پیوست داده و تقویت نقش رسانه‌های اقتصادی در راستی‌آزمایی عملکرد، می‌تواند گامی ضروری در راستای اصلاح این روند باشد. در غیر این صورت، تقدیرها بیش از آنکه نشانه موفقیت باشند، نشانه تعلیق ارزیابی خواهند بود./849

علیرضا کیهان‌پور

تحلیلگر کشاورزی و امنیت غذایی