دامپزشکی؛ حلقه حیاتی در زنجیره سلامت، ایمنی و توسعه سوارکاری کشور

فاخته-لرستان؛ سوارکاری از جمله رشته‌های ورزشی است که موفقیت در آن، علاوه بر مهارت سوارکار، به سلامت جسمی، آمادگی بدنی و شرایط مناسب نگهداری اسب وابسته است. در این میان، دامپزشکی نقشی فراتر از درمان بیماری‌ها دارد و یکی از ارکان اصلی توسعه پایدار سوارکاری، برگزاری ایمن مسابقات، حفظ رفاه حیوانات و ارتقای جایگاه بین‌المللی این رشته به شمار می‌رود.
یکی از مهم‌ترین وظایف دامپزشکان در حوزه سوارکاری، ارزیابی سلامت اسب‌ها پیش از ورود به تمرینات سنگین و رقابت‌های ورزشی است. بررسی وضعیت عمومی بدن، سلامت اندام‌های حرکتی، عملکرد قلب و دستگاه تنفسی، وضعیت تغذیه و شناسایی نشانه‌های آسیب‌دیدگی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در پیشگیری از مشکلات جدی و کاهش خطرات احتمالی نقش داشته باشد.
اسب‌های ورزشی، به‌ویژه در رشته‌هایی مانند پرش با اسب، درساژ و استقامت، تحت فشارهای جسمانی متفاوتی قرار می‌گیرند. تشخیص به‌موقع آسیب‌های عضلانی و اسکلتی، مدیریت صحیح دوره‌های تمرین و استراحت و طراحی برنامه‌های پیشگیرانه با نظارت دامپزشک، به حفظ توان رقابتی اسب و افزایش طول عمر ورزشی آن کمک می‌کند.

از این منظر، حضور دامپزشک در کنار مربی، سوارکار و مدیر باشگاه باید بخشی جدایی‌ناپذیر از برنامه حرفه‌ای نگهداری و آماده‌سازی اسب باشد
کنترل وضعیت سلامت اسب‌های شرکت‌کننده، بررسی مدارک شناسایی و سوابق بهداشتی، نظارت بر شرایط حمل‌ونقل و نگهداری، ارزیابی آمادگی اسب برای رقابت و پیش‌بینی امکانات رسیدگی فوری به آسیب‌ها، از جمله اقداماتی است که در چارچوب مدیریت دامپزشکی مسابقات اهمیت دارد.

همچنین، اجرای ضوابط بهداشتی و قرنطینه‌ای متناسب با شرایط هر رویداد، می‌تواند در کاهش احتمال انتقال بیماری‌های واگیر میان اسب‌ها مؤثر باشد.

اهمیت این موضوع در مسابقات پرتعداد و رویدادهایی که اسب‌ها از مناطق مختلف کشور در آن حضور پیدا می‌کنند، دوچندان است؛ زیرا پیشگیری و کنترل بیماری‌ها، علاوه بر حفاظت از سلامت حیوانات، به تداوم فعالیت باشگاه‌ها و کاهش خسارت‌های اقتصادی مالکان و پرورش‌دهندگان کمک می‌کند

یکی دیگر از حوزه‌های مهم فعالیت دامپزشکی در سوارکاری، نظارت بر مصرف داروها و مقابله با دوپینگ است.

استفاده غیرمجاز از برخی داروها یا مواد مؤثر بر عملکرد اسب می‌تواند سلامت حیوان را به خطر بیندازد و اعتبار نتایج مسابقات را خدشه‌دار کند. از سوی دیگر، مصرف داروهای درمانی نیز باید بر اساس تشخیص دامپزشک و با رعایت مقررات مربوط به مسابقات انجام شود

توسعه سوارکاری تنها با افزایش تعداد مسابقات یا ارتقای رکوردهای ورزشی محقق نمی‌شود. توجه به رفاه اسب و رعایت اصول علمی نگهداری، یکی از شاخص‌های مهم حرفه‌ای شدن این رشته است.

تغذیه متناسب با میزان فعالیت، دسترسی دائمی به آب سالم، مدیریت صحیح جایگاه، تهویه مناسب، رسیدگی به سم‌ها، مراقبت‌های دندانی و برنامه‌ریزی اصولی برای تمرین و استراحت، از جمله عواملی هستند که در سلامت و عملکرد اسب نقش دارند.

دامپزشک می‌تواند با همکاری مربی، نعل‌بند و مسئول نگهداری، برنامه‌ای متناسب با سن، نژاد، وضعیت جسمانی و نوع فعالیت اسب تدوین کند.

همچنین، شناخت نشانه‌های درد، خستگی مفرط و آسیب‌دیدگی و جلوگیری از ادامه فعالیت ورزشی در شرایط نامناسب، از اصولی است که باید در تمام سطوح سوارکاری، از باشگاه‌های آموزشی تا رقابت‌های حرفه‌ای، مورد توجه قرار گیرد.

ایران از ظرفیت‌های قابل توجهی در زمینه پرورش اسب، فعالیت باشگاه‌های سوارکاری و برگزاری رقابت‌های اسبدوانی برخوردار است. با این حال، بهره‌برداری مؤثر از این ظرفیت‌ها به توسعه زیرساخت‌های تخصصی و تقویت همکاری میان نهادهای مرتبط نیاز دارد.

این مباحث نشان می‌دهد که نگاه به دامپزشکی در سوارکاری کشور باید از اقدامات موردی و محدود به زمان مسابقات فراتر برود و به سمت شکل‌گیری یک نظام منسجم مراقبت، آموزش و نظارت حرکت کند.
یکی از راهکارهای ارتقای جایگاه دامپزشکی در سوارکاری ایران، تقویت آموزش‌های تخصصی برای دامپزشکان فعال در حوزه اسب است.

دامپزشکی اسب، به‌ویژه در زمینه پزشکی ورزشی، آسیب‌های حرکتی، مدیریت درد، کنترل دارویی و مراقبت‌های اورژانسی، به دانش تخصصی و تجربه عملی نیاز دارد. برگزاری دوره‌های بازآموزی، کارگاه‌های مهارتی و نشست‌های علمی می‌تواند به افزایش آمادگی حرفه‌ای دامپزشکان و بهبود کیفیت خدمات منجر شود.

در کنار آن، گنجاندن مباحث پایه سلامت اسب، اصول رفاه حیوانات و آشنایی با مقررات دامپزشکی در دوره‌های مربیگری و آموزش سوارکاری نیز ضروری به نظر می‌رسد.

گزارش دکتر علی سپه وند
رئیس کمیسیون دامپزشکی هیات سوارکاری استان لرستان