یادداشت؛ علیرضا کیهان پور:
مبادا با تغییر یک واژه، سرمایه یک صنعت را از دست بدهیم
آیا «تاسماهیان» باید جای «ماهیان خاویاری» را بگیرد؟ نقدی بر یک تغییر نام در ادبیات رسانه ای
فاخته- در سالهای اخیر، برخی از نویسندگان و مصاحبه کنندگان ذیربط که به جای اصطلاح رایج «ماهیان خاویاری» از واژه «تاسماهیان» بیشتر استفاده می کنند موجب یک دگرگونی واژه ای شده اند.
استدلال آنها این است که واژه قدیمی «تاسماهیان» معادل علمی خانواده Acipenseridae است و از نظر ردهبندی جانورشناسی، دقیقتر از اصطلاح «ماهیان خاویاری» محسوب میشود.
این استدلال از نظر علمی قابل پذیرش است؛ اما آیا تمام تصمیمهای علمی باید بدون توجه به اقتصاد، ارتباطات، بازاریابی، افکار عمومی و سرمایه زبانی اتخاذ شوند؟
پاسخ این پرسش، به اعتقاد بسیاری از کارشناسان ارتباطات و اقتصاد، منفی است.
واژهها فقط ابزار انتقال مفاهیم نیستند؛ آنها برند، هویت، اعتبار و سرمایه اجتماعی نیز هستند.
گاهی یک اصطلاح طی دهها سال چنان در ذهن جامعه، بازار و نظام اجرایی ریشه میدواند که تغییر آن، بیش از آنکه یک اصلاح علمی باشد، به یک چالش ارتباطی تبدیل میشود.
اصطلاح «ماهیان خاویاری» امروز صرفاً یک عنوان فنی نیست؛ بلکه بخشی از هویت این صنعت است. این واژه در قوانین، آییننامهها، کتابهای دانشگاهی، رسانهها، نمایشگاههای بینالمللی، گزارشهای تخصصی، صادرات، آموزش و ذهن مردم جا افتاده است. هرگاه نام «ماهیان خاویاری» مطرح میشود، مخاطب بلافاصله ارزش افزوده، کیفیت، صادرات، غذای لوکس و اقتصادی ارزشمند را به یاد میآورد.
اما آیا واژه «تاسماهیان» نیز همین قدرت ارتباطی را دارد؟
واقعیت این است که برای بخش بزرگی از مردم، حتی بسیاری از فعالان اقتصادی، واژه «تاسماهیان» هنوز ناآشناست. این اصطلاح اگرچه برای یک جانورشناس یا پژوهشگر کاملاً شناختهشده است، اما برای سرمایهگذار، صادرکننده، مصرفکننده و حتی خبرنگار حوزه اقتصاد، هنوز همان بار معنایی و تبلیغاتی «ماهیان خاویاری» را ندارد.
دقت علمی یا اثربخشی رسانهای؟
یکی از مهمترین اصول ارتباطات علمی آن است که دقت و فهم عمومی باید در کنار هم قرار گیرند.
اگر واژهای از نظر علمی دقیق باشد، اما نتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند، آیا به توسعه صنعت کمک خواهد کرد؟
در بازاریابی جهانی، نامها ارزش اقتصادی دارند.
برندها با میلیونها دلار سرمایهگذاری ساخته میشوند و کمتر صنعتی حاضر است نامی را که طی دههها اعتبار یافته، تنها به دلیل دقیقتر بودن یک اصطلاح علمی کنار بگذارد.
«خاویار» یکی از شناختهشدهترین واژههای صنعت غذا در جهان است. این نام، ویترین صنعت است و شهرت جهانی آن به معرفی کل این صنعت کمک کرده است. از این رو، اصطلاح «ماهیان خاویاری» نیز از همین سرمایه ذهنی بهره میبرد.
آیا تغییر واژه، صنعت را متحول میکند؟
تغییر نام، زمانی ارزشمند است که بتواند توسعه، سرمایهگذاری، صادرات، شناخت عمومی و نوآوری را افزایش دهد. اما اگر نتیجه آن تنها ایجاد دوگانگی در ادبیات، سردرگمی مخاطبان و تضعیف یک برند شناختهشده باشد، باید با احتیاط بیشتری به آن نگریست.
هیچ تردیدی نیست که «تاسماهیان» از منظر زیستشناسی، اصطلاحی دقیق است؛ اما صنعت آبزیان و ماهیگیری فقط با زیستشناسی اداره نمیشود. این صنعت با اقتصاد، تجارت، رسانه، فرهنگ، آموزش و ارتباطات نیز سر و کار دارد.
راهحل منطقی چیست؟
به جای حذف کامل اصطلاح «ماهیان خاویاری»، میتوان از یک رویکرد تدریجی و مکمل استفاده کرد؛ برای مثال در متون علمی از عبارت «تاسماهیان (ماهیان خاویاری)» و در متون عمومی و اقتصادی همچنان از اصطلاح جاافتاده «ماهیان خاویاری» بهره گرفت. این روش هم دقت علمی را حفظ میکند و هم سرمایه زبانی و رسانهای چند دهه گذشته را از بین نمیبرد.
سخن پایانی برای قضاوت عادلانه
اصرار بر جایگزینی کامل «تاسماهیان» به جای «ماهیان خاویاری» ممکن است بیش از آنکه یک اصلاح علمی باشد، یک خطای ارتباطی و رسانهای باشد.
علم باید دقیق باشد، اما توسعه یک صنعت تنها با دقت علمی محقق نمیشود؛ بلکه نیازمند زبانی است که مردم، سرمایهگذاران، بازار و رسانه نیز آن را بشناسند و با آن ارتباط برقرار کنند.
شاید امروز، مسئله اصلی استفاده از یک واژه قدیمی نباشد؛ بلکه "حفظ تعادل میان دقت علمی و اثربخشی ارتباطی" باشد.
واژه معروف و جا افتاده «ماهیان خاویاری» سرمایهای است که طی دههها در ادبیات این صنعت شکل گرفته و نباید آن را با شتاب کنار گذاشت.
اگر قرار است «تاسماهیان» ,مجددا وارد استفاده بیشتر ادبیات رسمی شود، بهتر است به عنوان یک اصطلاح علمی در کنار «ماهیان خاویاری» قرار گیرد، نه اینکه جای آن را به طور کامل بگیرد. این رویکرد هم با منطق علمی سازگارتر است و هم با واقعیتهای اقتصاد، رسانه و بازار.
«فراموش نکنیم ارتقای سواد رسانه ای فقط با مطالعه ، کتاب و رسانه خواندن بیشتر میسر است نه گریز به میانبرهایی برای دیده شدن یک گزارش خبری و عملکردی!.»/991
علیرضا کیهانپور
دسترسی سریع
بخش های مفید
راه های ارتباطی
