دامپزشک، مشغول استراحت است؛ لطفا مزاحم نشوید!

«حق در دسترس نبودن»؛ مرزی میان مسئولیت حرفه‌ای و زندگی شخصی دامپزشک

فاخته- در دنیای امروز، تلفن همراه و پیام‌رسان‌ها فاصله میان «ساعات کاری» و «زندگی شخصی» را تا حد زیادی از بین برده‌اند. این مسئله در حرفه دامپزشکی، به دلیل ماهیت کار با موجودات زنده، شکل جدی‌تری پیدا کرده است.

دامدار، مرغدار، پرورش‌دهنده آبزیان یا صاحب حیوان خانگی ممکن است در هر ساعت از شبانه‌روز با یک مشکل روبه‌رو شود و طبیعی است که در شرایط اضطراری به دنبال دریافت کمک تخصصی باشد.

اما آیا این به معنای آن است که دامپزشک باید همیشه آنلاین، همیشه پاسخگو و همیشه آماده ارائه مشاوره باشد؟

پاسخ، الزاماً مثبت نیست.

«Right to Disconnect»  چیست؟

در ادبیات جدید روابط کار، اصطلاح Right to Disconnect یا «حق در دسترس نبودن/حق قطع ارتباط با کار» برای توصیف مجموعه‌ای از اصول و قواعدی به کار می‌رود که هدف آن ایجاد مرز میان کار و زندگی شخصی است.

این مفهوم الزاماً به معنای ممنوعیت تماس خارج از ساعات کاری نیست؛ بلکه در برخی نظام‌های حقوقی، به فرد این امکان را می‌دهد که در شرایط مشخص، از پایش، خواندن یا پاسخ دادن به ارتباطات کاری خارج از ساعات کاری خودداری کند. برای نمونه، قانون کار استرالیا در چارچوب مشخصی چنین حقی را برای کارکنان شناسایی کرده و حتی تماس اشخاص ثالث مانند مشتریان و تأمین‌کنندگان را نیز در بر می‌گیرد.

در کانادا نیز رویکردهای مرتبط با «disconnecting from work» در برخی حوزه‌های قضایی مطرح شده است. برای نمونه، در انتاریو کارفرمایان دارای دستکم ۲۵ کارمند، تحت شرایط قانونی، موظف به داشتن سیاست کتبی درباره قطع ارتباط با کار هستند. با این حال، قانون انتاریو صراحتاً این سیاست را به‌معنای ایجاد یک «حق مطلق برای پاسخ ندادن» نمی‌داند.

بنابراین، مهم است که این مفهوم را با دقت به کار ببریم:
حق در دسترس نبودن به معنای بی‌مسئولیتی نیست؛ به معنای تعریف یک مرز منطقی برای مسئولیت حرفه‌ای است.

دامپزشکی؛ حرفه‌ای متفاوت با بسیاری از مشاغل

دامپزشکی با بسیاری از حرفه‌ها یک تفاوت اساسی دارد: موضوع کار، موجود زنده است.

یک گله ممکن است در نیمه‌شب دچار تلفات شود؛ یک مزرعه پرورش ماهی ممکن است با افت ناگهانی اکسیژن مواجه شود؛ یک مرغداری ممکن است با افزایش ناگهانی تلفات روبه‌رو شود؛ یا یک حیوان خانگی ممکن است به‌طور ناگهانی بیمار شود.

در چنین شرایطی، دسترسی به خدمات اورژانسی دامپزشکی می‌تواند ضروری باشد.
اما باید میان دو مفهوم تفاوت گذاشت:

خدمات اورژانسی ۲۴ ساعته
و انتظار پاسخگویی ۲۴ ساعته از یک دامپزشک مشخص. این دو، یکسان نیستند.

هر مسئله‌ای «اورژانس» نیست

یکی از چالش‌های مهم، تبدیل شدن تقریباً هر پرسش یا مشکل به یک «موضوع فوری» است.

پیام‌هایی مانند:
«دکتر، الان وقت دارید یک سؤال بپرسم؟»
«این مکمل را از فردا بدهم یا پس‌فردا؟»
«عکس دارو را فرستادم، ببینید خوب است؟»
«برای گله، فردا چه دارویی سفارش بدهم؟»

لزوماً ماهیت اورژانسی ندارند.

در مقابل، مواردی مانند تلفات غیرعادی و ناگهانی، بحران شدید تنفسی، مسمومیت احتمالی یا یک وضعیت حاد که تأخیر در اقدام ممکن است خسارت قابل توجهی ایجاد کند، می‌توانند در دسته مسائل فوری قرار گیرند.

بنابراین، یکی از گام‌های مهم در حرفه‌ای‌تر شدن ارتباطات، تعریف روشن «اورژانس» است.

پاسخ ندادن، لزوماً بی‌احترامی یا بی‌مسئولیتی نیست

گاهی یک دامپزشک در ساعت ۱۱ شب تلفن خود را پاسخ نمی‌دهد.

ممکن است خواب باشد.
ممکن است در کنار خانواده باشد.
ممکن است در حال استراحت پس از یک روز طولانی کاری باشد.
ممکن است در حال رانندگی باشد.
یا ممکن است به سادگی تصمیم گرفته باشد که خارج از ساعات کاری، ارتباطات حرفه‌ای خود را دنبال نکند.

هیچ‌کدام از این موارد، به‌تنهایی به معنای بی‌مسئولیتی حرفه‌ای نیست.

اتفاقاً استراحت کافی، حفظ تمرکز و جلوگیری از فرسودگی شغلی می‌تواند به دامپزشک کمک کند که در زمان ارائه خدمت، تصمیم دقیق‌تر و مسئولانه‌تری بگیرد و موثرتر عمل کند.

«آنلاین بودن» تعهد به پاسخگویی ایجاد نمی‌کند

یکی از سوءتفاهم‌های رایج عصر دیجیتال این است که اگر شماره تلفن، واتساپ یا صفحه اینستاگرام یک دامپزشک فعال است، پس او باید هر زمان که پیامی دریافت کرد پاسخ دهد.

در حالی که یک کانال ارتباطی می‌تواند فعال باشد، اما ساعات پاسخگویی آن محدود باشد.

همان‌طور که یک درمانگاه می‌تواند ساعت کاری مشخص داشته باشد، یک دامپزشک مستقل یا مشاور دامپزشکی نیز می‌تواند برای پاسخگویی خود چارچوب مشخص تعیین کند.

حتی می‌توان در پیام‌رسان‌ها اعلام کرد: «پیام شما دریافت شد و در ساعات پاسخگویی بررسی خواهد شد.»

این جمله ساده، می‌تواند بسیاری از سوءتفاهم‌ها را کاهش دهد.

اگر خدمات ۲۴ ساعته لازم است، باید سازوکار آن مشخص باشد

واقعیت این است که در برخی حوزه‌های دامپزشکی، خدمات شبانه‌روزی واقعاً ضروری است.

اما خدمات ۲۴ ساعته باید به شکل حرفه‌ای طراحی شود؛ مثلاً:

- شیفت یا نوبت آماده‌باش مشخص باشد؛
- دامپزشک On-call از قبل تعیین شده باشد؛
- مسیر تماس در شرایط اضطراری مشخص باشد؛
- تعریف «اورژانس» برای مراجعه‌کننده روشن باشد؛
- حدود مسئولیت و زمان پاسخگویی مشخص شود؛
- و در صورت وجود هزینه خدمات خارج از ساعات عادی، این موضوع از قبل شفاف باشد.

در واقع، راه‌حل مشکل دسترسی ۲۴ ساعته، الزام یک دامپزشک به آنلاین بودن ۲۴ ساعته نیست؛ بلکه ایجاد یک سیستم مناسب برای خدمات خارج از ساعات معمول است.

احترام باید دوطرفه باشد

دامپزشک در برابر مراجعه‌کننده مسئولیت حرفه‌ای دارد؛ اما مراجعه‌کننده نیز در برابر دامپزشک مسئولیت اخلاقی و حرفه‌ای دارد.

همان‌طور که از دامپزشک انتظار داریم در زمان ارائه خدمت، دقیق، پاسخگو و مسئولیت‌پذیر باشد، باید بپذیریم که او نیز حق دارد در زمان استراحت، از ارتباطات کاری فاصله بگیرد.

این مسئله به‌ویژه برای دامپزشکانی که به‌صورت مستقل فعالیت می‌کنند اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا در بسیاری از موارد، مرز میان «کار» و «زندگی» برای آنان تقریباً از بین رفته است.

شاید لازم باشد فرهنگ جدیدی در ارتباط با دامپزشک شکل بگیرد

فرهنگ حرفه‌ای جدید می‌تواند بر چند اصل ساده بنا شود؛

هر پیام، نیازمند پاسخ فوری نیست.
هر تماس، اورژانسی نیست.
آنلاین بودن، به معنای آماده‌باش بودن نیست.
و پاسخ ندادن در ساعات استراحت، لزوماً به معنای بی‌مسئولیتی نیست.

در مقابل، دامپزشکان نیز باید تلاش کنند ساعات پاسخگویی، نحوه ارتباط در موارد اورژانسی و مسیر دسترسی خارج از ساعات کاری را تا حد امکان برای مراجعان روشن کنند.

این شفافیت، هم از فشار روانی بر دامپزشک کم می‌کند و هم باعث می‌شود مراجعه‌کننده بداند چه زمانی، از چه مسیری و برای چه نوع مسئله‌ای باید درخواست کمک کند.

دامپزشک هم انسان است

شاید ساده‌ترین و در عین حال مهم‌ترین نکته همین باشد: دامپزشک هم انسان است.
او ممکن است کل روز درگیر ویزیت، جراحی، بازدید از واحدهای دامپروری، بررسی آزمایش‌ها، پاسخگویی به مراجعان و تصمیم‌گیری‌های تخصصی باشد.
او نیز به خواب، استراحت، خانواده و زمانی دور از تلفن همراه نیاز دارد.
«حق در دسترس نبودن» قرار نیست مسئولیت حرفه‌ای دامپزشک را کاهش دهد؛ بلکه قرار است کمک کند میان مسئولیت حرفه‌ای و حق داشتن یک زندگی شخصی، تعادل ایجاد شود.

اگر جامعه از دامپزشک انتظار دارد در لحظات حساس، با تمرکز و دانش کافی تصمیم بگیرد، باید بپذیرد که بخشی از این توانایی، در گرو آن است که دامپزشک بتواند گاهی گوشی خود را کنار بگذارد و از کار فاصله بگیرد.

دامپزشک متعهد، الزاماً دامپزشکی نیست که ۲۴ ساعت شبانه‌روز در دسترس باشد؛ بلکه دامپزشکی است که در چارچوب مسئولیت حرفه‌ای خود، در زمان مناسب، با دانش، تمرکز و توان کافی در کنار بیمار و صاحب آن قرار می‌گیرد.

شاید وقت آن رسیده است که در جامعه دامپزشکی، به جای مطالبه‌ی «همیشه در دسترس بودن»، درباره‌ی «دسترسی حرفه‌ای، تعریف اورژانس و حق در دسترس نبودن» گفت‌وگو کنیم.

دکتر افشین ابراهیمی
دبیر کانون سراسری داروخانه‌های کشور
رییس انجمن صنفی داروخانه‌های دامپزشکی استان خراسان رضوی