وقتی قلم پای میز کارشناسی دادگستری می‌نشیند؛ نگاهی به یک اتفاق حرفه‌ای در مرز رسانه، عدالت و دامپزشکی

فاخته- صدور پروانه کارشناسی رسمی دادگستری در حوزه امور خبرنگاری و روزنامه‌نگاری برای دکتر هادی زارعی، صاحب‌امتیاز و مدیرمسئول پایگاه خبری ـ تحلیلی فاخته، در نگاه اول شاید یک خبر حرفه‌ای و صنفی باشد؛ اما برای کسانی که سال‌ها در فضای رسانه و به‌ویژه رسانه تخصصی دامپزشکی فعالیت کرده‌اند، می‌تواند معنای دیگری هم داشته باشد.
این اتفاق بار دیگر یک سؤال را پیش می‌کشد: وقتی درباره عملکرد یک خبرنگار، رسانه یا یک فعالیت رسانه‌ای اختلافی شکل می‌گیرد، چه کسی و بر اساس چه دانشی باید درباره آن اظهارنظر کارشناسی کند؟
«دکتر زارعی» دامپزشک نیست و تخصص دانشگاهی او در حوزه ارتباطات است. بیش از 2 دهه فعالیت در روابط عمومی، رسانه و حضور مستمر در فضای رسانه‌ای دامپزشکی نیز بخش دیگری از تجربه حرفه‌ای او را شکل داده است. بنابراین موضوع، ورود یک دامپزشک به حوزه کارشناسی رسانه نیست؛ بلکه حضور یک متخصص ارتباطات و فردی آشنا با فضای رسانه‌ای دامپزشکی در جایگاهی است که موضوع آن، خبرنگاری و روزنامه‌نگاری است؛ همین نقطه، به نظر من، ارزش تأمل دارد.

رسانه تخصصی فقط خبر منتشر نمی‌کند

دامپزشکی حوزه‌ای نیست که اخبار آن صرفاً میان اهالی این حرفه دست‌به‌دست شود. بخشی از این اخبار مستقیماً با سلامت مردم، ایمنی مواد غذایی، تولیدکنندگان، دامداران و حتی اقتصاد جامعه ارتباط دارد.
به همین دلیل، یک تیتر دامپزشکی گاهی می‌تواند بیشتر از آنچه تصور می‌کنیم اثرگذار باشد.
انتشار یک خبر نادرست یا ناقص ممکن است به اعتبار یک مجموعه آسیب بزند؛ یک خبر جنجالی می‌تواند نگرانی ایجاد کند و از طرف دیگر، سکوت در برابر یک مسئله واقعی نیز ممکن است اعتماد مخاطب را کاهش دهد.
اینجاست که کار رسانه تخصصی سخت می‌شود.
روزنامه‌نگار باید بتواند میان نقد و تخریب، مطالبه‌گری و اتهام و اطلاع‌رسانی و هیجان‌سازی تفاوت بگذارد. این کار روی کاغذ ساده است، اما در میدان عمل همیشه چنین نیست.
رسانه‌ای که این مرزها را رعایت نکند، دیر یا زود اعتبار خود را از دست می‌دهد؛ همان‌طور که رسانه‌ای که فقط بازتاب‌دهنده اطلاعیه‌های رسمی باشد، بخش مهمی از فلسفه وجودی خود را از دست خواهد داد.

پروانه کارشناسی؛ عنوان تازه یا مسئولیت تازه؟

دریافت پروانه کارشناسی رسمی اگر فقط به یک عنوان جدید در رزومه تبدیل شود، اتفاق چندان بزرگی نیست. اهمیت آن زمانی مشخص می‌شود که این جایگاه با دانش، تجربه و استقلال حرفه‌ای همراه باشد.
کارشناس رسمی نه سخنگوی سازمان است، نه نماینده رسانه و نه مدافع یکی از طرفین اختلاف.
در پرونده‌های مرتبط با خبرنگاری و روزنامه‌نگاری نیز همیشه نمی‌توان فقط با نگاه کردن به یک تیتر یا خواندن یک خبر درباره عملکرد یک رسانه قضاوت کرد. گاهی باید دید خبر چگونه تهیه شده، مستندات آن چه بوده، اصول حرفه‌ای تا چه اندازه رعایت شده و حدود مسئولیت خبرنگار و رسانه در آن موضوع کجاست.
این همان جایی است که دانش ارتباطات و تجربه عملی رسانه می‌تواند معنا پیدا کند.
البته این جایگاه، بیش از آنکه امتیاز باشد، مسئولیت است. هرچه عنوان حرفه‌ای بالاتر می‌رود، حساسیت نسبت به استقلال و بی‌طرفی نیز بیشتر می‌شود. کارشناسی زمانی اعتبار دارد که نتیجه آن وابسته به انتظار این یا آن طرف پرونده نباشد.

یک پیام برای مدیران دامپزشکی

شاید این اتفاق برای مدیران دامپزشکی هم یک نکته قابل توجه داشته باشد: رسانه را نباید فقط زمانی جدی گرفت که از عملکرد سازمان تعریف می‌کند.
رسانه تخصصی می‌تواند یک آینه باشد. ممکن است تصویری را نشان دهد که مدیر از دیدنش راضی است و ممکن است نکته‌ای را نشان دهد که چندان خوشایند نباشد. اما اتفاقاً ارزش رسانه حرفه‌ای در همین بخش دوم هم مشخص می‌شود.
البته این موضوع برای رسانه نیز مسئولیت ایجاد می‌کند.
خبرنگار نباید صرفاً به دلیل داشتن تریبون، هر ادعایی را منتشر کند. نقد باید مستند باشد و پاسخ سازمان نیز باید روشن و قابل بررسی باشد.
در یک فضای حرفه‌ای، مدیر نباید هر نقدی را «سیاه‌نمایی» بداند و رسانه هم نباید هر پاسخ مدیریتی را «فرار از پاسخ‌گویی» تلقی کند.
رابطه سالم میان رسانه و مدیریت، رابطه تعریف و تمجید نیست؛ رابطه‌ای است که در آن هر دو طرف بدانند در برابر افکار عمومی مسئول‌اند.

فراتر از یک تبریک

برای رسانه فاخته‌نیوز، این اتفاق می‌تواند صرفاً یک خبر تبریک نباشد. فرصتی است برای صحبت درباره جایگاه روزنامه‌نگاری تخصصی و اینکه رسانه‌های حوزه دامپزشکی تا چه اندازه باید حرفه‌ای‌تر، دقیق‌تر و مسئولانه‌تر عمل کنند.

صدور پروانه کارشناسی رسمی در حوزه امور خبرنگاری و روزنامه‌نگاری، پایان یک مسیر نیست. اتفاقاً از اینجا به بعد، انتظار از دارنده چنین جایگاهی بیشتر خواهد بود.
رسانه برای اثرگذاری فقط به تریبون نیاز ندارد؛ اعتماد مخاطب را هم باید به دست آورد و حفظ کند.
در نهایت، شاید ارزش واقعی این اتفاق نه در خود عنوان «کارشناس رسمی» و نه در یک خبر تبریک، بلکه در مسئولیتی باشد که همراه آن می‌آید: دفاع از دقت، مستندات و استقلال حرفه‌ای.
روزنامه‌نگاری هم چیزی جز همین نیست؛ روایت واقعیت، با مسئولیت آنچه منتشر می‌کنیم.

دکتر جواد شایان خواه