کشاورزی با شناسنامه پیر و ذهن جوان؛ چرا سن و سواد، سرنوشت امنیت غذایی را تعیین می‌کنند؟

فاخته- هرچه کشاورزان از دانش روز، مهارت‌های فنی و توانایی استفاده از فناوری‌های نوین برخوردارتر باشند، احتمال افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌های تولید و پایداری تولید نیز بیشتر خواهد بود.
در بسیاری از کشورها، افزایش میانگین سنی بهره‌برداران کشاورزی به یک چالش جدی تبدیل شده است. کشاورزان باتجربه سرمایه‌ای ارزشمند هستند، اما اگر نسل جوان به دلایل اقتصادی، اجتماعی یا فرهنگی از روستاها مهاجرت کند، انتقال تجربه با وقفه روبه‌رو می‌شود و پذیرش فناوری‌های نوین نیز کندتر خواهد شد. در چنین شرایطی، کشاورزی با خطر کاهش نوآوری، کمبود نیروی کار متخصص و افت رقابت‌پذیری مواجه می‌شود.
در مقابل، حضور جوانان تحصیل‌کرده می‌تواند موتور تحول این بخش باشد. نسل جدید معمولاً آمادگی بیشتری برای استفاده از کشاورزی هوشمند، سامانه‌های آبیاری دقیق، پهپادها، حسگرها، داده‌های ماهواره‌ای، نرم‌افزارهای مدیریت مزرعه و بازاریابی دیجیتال دارد. این ابزارها نه‌تنها بهره‌وری را افزایش می‌دهند، بلکه مصرف آب، کود، سموم و انرژی را نیز کاهش می‌دهند.
سواد نیز مفهومی فراتر از توانایی خواندن و نوشتن است. کشاورز امروز باید بتواند برچسب سموم و کودها را بخواند، دستورالعمل‌های بهداشتی را اجرا کند، داده‌های هواشناسی را تحلیل کند، هزینه و درآمد را مدیریت کند و از آموزش‌های آنلاین و خدمات ترویجی بهره ببرد. هرچه سطح سواد و مهارت بالاتر باشد، تصمیم‌گیری‌ها علمی‌تر و ریسک تولید کمتر خواهد بود.
در بخش دامپروری نیز این موضوع اهمیت دوچندان دارد. شناخت بیماری‌ها، رعایت اصول امنیت زیستی، تغذیه علمی دام، اصلاح نژاد، واکسیناسیون و مدیریت تولید، همگی نیازمند دانش و آموزش مستمر هستند. دامداری سنتی بدون بهره‌گیری از دانش روز، در برابر بیماری‌ها، نوسانات بازار و تغییرات اقلیمی آسیب‌پذیرتر خواهد بود.
با این حال، تجربه نیز نباید نادیده گرفته شود. کشاورزان و دامداران باسابقه، گنجینه‌ای از دانش بومی و شناخت اقلیم، خاک و رفتار گیاهان و دام‌ها هستند. توسعه زمانی پایدار خواهد بود که تجربه نسل قدیم با دانش و فناوری نسل جوان پیوند بخورد؛ نه آنکه یکی جای دیگری را بگیرد.
برای تحقق این هدف، باید سیاست‌هایی مانند آموزش‌های کاربردی، توسعه مراکز ترویج کشاورزی، حمایت از کارآفرینی روستایی، تسهیل دسترسی جوانان به زمین و سرمایه، گسترش آموزش‌های فنی و حرفه‌ای و تقویت ارتباط میان دانشگاه و مزرعه در اولویت قرار گیرد.
در نهایت، آینده کشاورزی را نه فقط باران و خاک، بلکه سن، دانش و مهارت کشاورزان رقم می‌زند. هرچه جامعه کشاورزی جوان‌تر، آموزش‌دیده‌تر و توانمندتر باشد، امنیت غذایی، بهره‌وری و پایداری تولید نیز تضمین‌شده‌تر خواهد بود. کشاورزی فردا، بیش از هر زمان دیگری، به انسان‌های آگاه و نوآور نیاز دارد؛ انسان‌هایی که تجربه را با علم و فناوری درهم می‌آمیزند و از دل این پیوند، آینده‌ای پایدار برای تولید غذا می‌سازند./1007

علیرضا کیهان‌پور