دستانی که جهان را سیر می‌کنند؛ چرا آینده امنیت غذایی از مسیر زنان روستایی می‌گذرد؟

فاخته- وقتی از کشاورزی، دامداری و امنیت غذایی سخن می‌گوییم، ذهن بسیاری به سمت زمین‌های وسیع، ماشین‌آلات کشاورزی یا سیاست‌های کلان می‌رود؛ اما کمتر کسی به نیرویی می‌اندیشد که در سکوت، بخش بزرگی از این چرخه را زنده نگه داشته است: زنان روستایی.
زنان روستایی فقط «همراه» مردان در تولید نیستند؛ در بسیاری از نقاط جهان، آنان ستون اصلی اقتصاد خانوار، حافظ تنوع زیستی، نگهبان دانش بومی و یکی از مهم‌ترین بازیگران زنجیره تولید غذا هستند.
 از کاشت و داشت گرفته تا برداشت، فرآوری، نگهداری محصولات، پرورش دام و طیور، تولید صنایع دستی و مدیریت خانواده، ردپای زنان روستایی دیده می‌شود.
نقش آنان تنها به تولید محدود نیست. زنان روستایی نخستین آموزگاران نسل آینده‌اند. آنان فرهنگ کار، صرفه‌جویی، احترام به طبیعت و ارزش تولید را به فرزندان منتقل می‌کنند. بسیاری از مهارت‌های سنتی، روش‌های نگهداری بذر، شیوه‌های تولید محصولات محلی و مدیریت منابع طبیعی، سینه‌به‌سینه توسط همین زنان حفظ شده است.
با این حال، سهم آنان در آمارهای رسمی و تصمیم‌گیری‌های کلان، اغلب کمتر از واقعیت است. در بسیاری از مناطق، زنان ساعات طولانی در مزرعه و دامداری کار می‌کنند، اما مالکیت زمین، دسترسی به تسهیلات بانکی، بیمه، آموزش‌های تخصصی و فناوری‌های نوین برای آنان محدودتر از مردان است. این شکاف، نه‌تنها عدالت اجتماعی را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه بهره‌وری بخش کشاورزی را نیز کاهش می‌دهد.
پژوهش‌های بین‌المللی نشان داده‌اند که اگر زنان روستایی به همان اندازه مردان به منابع تولید، آموزش، اعتبارات مالی و فناوری دسترسی داشته باشند، میزان تولید محصولات کشاورزی افزایش می‌یابد، درآمد خانوارها بیشتر می‌شود و امنیت غذایی تقویت خواهد شد. این موضوع تنها یک مسئله اجتماعی نیست؛ بلکه یک ضرورت اقتصادی و راهبردی است.
در حوزه دامداری نیز زنان روستایی نقشی کلیدی دارند. تغذیه دام، مراقبت از دام‌های سبک، تولید لبنیات سنتی، پرورش طیور بومی و مدیریت بسیاری از فعالیت‌های روزمره دامداری، بر عهده آنان است. تجربه، دقت و مسئولیت‌پذیری زنان روستایی، سرمایه‌ای ارزشمند برای حفظ سلامت دام و افزایش بهره‌وری تولید به شمار می‌رود.
امروزه تغییرات اقلیمی، کمبود آب، افزایش هزینه‌های تولید و مهاجرت روستاییان، چالش‌های تازه‌ای ایجاد کرده است. در چنین شرایطی، توانمندسازی زنان روستایی می‌تواند یکی از مؤثرترین راهکارها برای افزایش تاب‌آوری روستاها باشد. آموزش روش‌های نوین کشاورزی، توسعه کسب‌وکارهای کوچک، حمایت از صنایع تبدیلی، گسترش بازاریابی دیجیتال و دسترسی به فناوری، می‌تواند نقش آنان را بیش از پیش تقویت کند.
از سوی دیگر، حضور زنان در تعاونی‌های روستایی، تشکل‌های تولیدی و فعالیت‌های کارآفرینانه، می‌تواند ارزش افزوده بیشتری برای محصولات محلی ایجاد کند.
 بسیاری از برندهای موفق محصولات روستایی، حاصل تلاش زنانی هستند که با وجود امکانات محدود، توانسته‌اند کیفیت، اصالت و نوآوری را در کنار هم حفظ کنند.
توسعه پایدار بدون زنان روستایی، مفهومی ناقص است. هر برنامه‌ای که به دنبال افزایش تولید، حفظ محیط زیست، کاهش فقر و تقویت امنیت غذایی باشد، ناگزیر باید زنان روستایی را در مرکز سیاست‌گذاری قرار دهد، نه در حاشیه آن.
در نهایت، زنان روستایی تنها تولیدکننده غذا نیستند؛ آنان تولیدکننده امید، پایداری و آینده‌اند. دستانی که خاک را به محصول، بذر را به سفره و تلاش را به زندگی تبدیل می‌کنند، شایسته دیده‌شدن، حمایت‌شدن و قدردانی‌اند. 
آینده کشاورزی و امنیت غذایی، بیش از آنچه تصور می‌کنیم، به توان، دانش و اراده همین زنان گره خورده است./1006

علیرضا کیهان پور
                 علیرضا کیهان‌پور