واکاوی تحلیل‌های تخصصی دام، طیور و آبزیان در جهان / بخش دوم و پایانی

آیا حکمرانی تأمین امنیت غذایی تا سال ۲۰۳۵  محقق می شود؟

فاخته- در بخش نخست این یادداشت(اینجا) نگاهی خلاصه به واکاوی تحلیل های تخصصی فوق پرداخته شد و اینک در ادامه و بخش دوم  با نگاهی دیگر بررسی لازم ارائه می شود.

تغییر پارادایم: 
صنعت پروتئین حیوانی به سمت بهره‌وری، پایداری و تحقق نِسبی حکمرانی تأمین امنیت غذایی تا سال ۲۰۳۵ در جهان

 در بخش نخست این نوشتار، وضعیت کلی دام در جهان مورد بررسی قرار گرفت و تأکید شد که این بخش با وجود اهمیت تاریخی، با چالش‌های جدی مانند انتشار بالای  گاز متان، نیاز گسترده به زمین ؛ آب و تغییر نگرش مصرف‌کنندگان مواجه است. همچنین اشاره شد که دام سنگین در حال گذار به سمت دامداری دقیق و اصلاح ژنتیکی برای کاهش اثرات زیست‌محیطی است، اما روند رشد تولید آن کندتر از سایر بخش‌هاست و فشار سیاست‌های زیست‌محیطی بر آن زیاد است.

حال با در نظر گرفتن این پیش‌زمینه، به سراغ تحلیل بخش دوم مقاله که به طیور و آبزیان می‌پردازد رفته ایم:

تحلیل تولید طیور؛ ستون فقرات امنیت غذایی کوتاه‌مدت:

این نوشتار در ادامه طیور را به عنوان “ستون فقرات امنیت غذایی کوتاه‌مدت” معرفی کرده و دلایل روشنی برای این ادعا ارائه می‌دهد.
 در مقایسه با دام سنگین که چالش‌های محیط‌زیستی بزرگی دارد، طیور مزایای رقابتی قابل توجهی از خود نشان می‌دهد :

رشد سریع تولید : 
طیور سریع‌ترین نرخ رشد تولید را در میان منابع پروتئین حیوانی دارد.
 این بدان معناست که می‌توان در مدت زمان کوتاه‌تری به حجم بالایی از تولید دست یافت، که برای پاسخگویی به نیازهای فوری غذایی بسیار حیاتی است. این موضوع در تضاد با رشد کندتر دام سنگین قرار دارد.

مزیت‌های اقتصادی : 
چرخه پرورش کوتاه، ضریب تبدیل خوراک مناسب (یعنی بازدهی بالا از خوراک مصرفی)، و نیاز به سرمایه در گردش کمتر، طیور را از نظر اقتصادی بسیار جذاب‌تر از دام سنگین می‌کند و قیمت رقابتی آن نیز دسترسی به پروتئین را برای بخش وسیع‌تری از جامعه آسان‌تر می‌سازد.

شدت کربن متوسط :
 در حالی که دام سنگین به شدت با انتشار کربن (به‌ویژه متان) دست و پنجه نرم می‌کند، طیور شدت کربن متوسطی دارد و از این نظر مزیت نسبی قابل توجهی را ارائه می‌دهد.
 این موضوع با توجه به فشارهای اقلیمی و زیست‌محیطی مطرح شده در بخش نخست، یک نقطه قوت محسوب می‌شود.

چالش‌ها: 
با این حال،  به چالش‌های طیور نیز اشاره می‌شود . 
حساسیت بالا به بیماری‌های ویروسی مانند آنفلوانزای فوق حاد پرندگان و وابستگی شدید به نهاده‌های کلیدی مانند ذرت و سویا، این بخش را در برابر اختلالات ناگهانی آسیب‌پذیر می‌سازد.
 این چالش‌ها نیازمند توجه ویژه به زیست‌امنیت و تنوع‌بخشی به منابع خوراک هستند تا پایداری آن تضمین شود.

تحلیل بخش آبزیان:

 دربخش دوم، آبزیان  به عنوان “موتور رشد پایدار” معرفی شده و چشم‌انداز بسیار روشنی را برای این بخش ترسیم می‌نماید.
 در مقایسه با دام و حتی طیور، آبزیان دارای مزیت‌های ساختاری بلندمدت‌تری هستند :

رشد تولید بسیار بالا و شتابان:
 آبزیان بالاترین نرخ رشد تولید را در میان هر سه بخش به خود اختصاص داده‌ و این روند شتابان در "کشورهای پیشرفته ادامه دارد. 
 این نشان‌دهنده قابلیت و ظرفیت عظیم این صنعت برای توسعه و پاسخگویی به تقاضای جهانی رو به رشد برای پروتئین است.

پایداری زیست‌محیطی برتر:
 آبزیان، به‌ویژه در سامانه های نوین آکواکالچر به روش مداربسته (RAS)، شدت کربن پایین‌تری نسبت به دام و طیور دارند.
 همچنین مصرف زمین و آب آن‌ها نیز به روش سامانه های مداربسته به مراتب کمتر است.
 این ویژگی‌ها ، تکثیر و پرورش انواع آبزیان را به گزینه‌ای ایده‌آل از منظر پایداری زیست‌محیطی تبدیل می‌کند، که یکی از نیروهای پیشران کلیدی تحولات در این صنعت است.

بهره‌وری عالی خوراک:

 ضریب تبدیل خوراک (FCR) در آبزیان در سطح عالی قرار دارد و از این نظر برتری قابل توجهی نسبت به دام و طیور نشان می‌دهد.

گذار از صید به آکواکالچر:

  در ادامه بر اهمیت تولید مدیریت‌شده (آکواکالچر) نسبت به صید سنتی تأکید شده است.

 در راستای ماهیگیری مسؤولانه "سازمان FAO" این امر امکان کنترل بهتر کیفیت، بهره‌وری و پایداری را فراهم می‌کند.

جذابیت سرمایه‌گذاری : 
آبزیان نه تنها پتانسیل رشد بالایی دارند، بلکه در حال حاضر بالاترین جذابیت را برای سرمایه‌گذاری و رشد سرمایه در مقایسه با دو بخش دیگر از خود نشان می‌دهند.

چالش‌ها : 
ریسک اصلی در آبزیان، وابستگی به کیفیت آب به ویژه در تکثیر و پرورش(آکواکالچر) است که مدیریت دقیق آن را ضروری می‌سازد.

جمع‌بندی تحلیلی مقایسه:

با قرار دادن این دو بخش در کنار بخش نخست (دام)، می‌توان گفت که مقاله نگارش شده ،۱ چشم اندازی از یک توازن مجدد در صنعت پروتئین حیوانی جهان ترسیم می‌کند :

دام سنگین: 
در حالی که همچنان بخشی از سبد غذایی خواهد بود، اما با فشارهای شدید زیست‌محیطی روبرو است و باید به سمت کاهش اثرات کربن و افزایش بهره‌وری حرکت کند. رشد آن محدود و نیازمند سرمایه‌گذاری محتاطانه است.

طیور: 
به دلیل مزایای اقتصادی و سرعت بالا، نقش کلیدی خود را به عنوان تأمین‌کننده اصلی پروتئین در کوتاه‌مدت حفظ خواهد کرد. اما برای حفظ این جایگاه، نیاز به مدیریت ریسک‌های بیماری و نهاده دارد.

آبزیان: 
به عنوان بخش با بالاترین پتانسیل رشد، شتاب بهره‌وری و بهترین پروفایل پایداری زیست‌محیطی، به وضوح به عنوان موتور اصلی آینده پروتئین حیوانی معرفی شده است. این بخش بیشترین جذابیت را برای سرمایه‌گذاری بلندمدت دارد.

در مجموع ، این واکاوی نشان می‌دهد که آینده پروتئین حیوانی در کل جهان ترکیبی خواهد بود، اما وزن و اهمیت هر بخش به سمت بخش‌های پایدارتر و کارآمدتر ( طیور و آبزیان) متمایل خواهد شد، در حالی که دام سنگین باید دستخوش تحولات ساختاری عمیقی شود تا بتواند در صحنه جهانی باقی بماند.
به یاد داشته باشیم تحقق حکمرانی تأمین نِسبی امنیت غذایی در افق ۲۰۳۵ همگام و همسو با محور های ۱۷ گانه الزامات توسعه پایدار(نشست سران جهان در ریو) نیز باید تضمین کننده این روند باشد و گرنه شاید دچار ناهمگونی و انحراف از شاخص ها باشد که ره به ناکجا آباد ختم شود و حدود ده میلیارد نفر جمعیت جهان در آینده ای نه چندان دور در دل آشوبی و نگرانی تأمین مواد غذایی به ویژه پروتئین حیوانی در استرس باری به هر جهت به سَر برند./898

  علیرضا کیهان‌پور