"دروزوفیلا ملانوگاستر" کوچک؛ آزاردهنده، اما شگفت‌انگیز ...

فاخته- "مگس سرکه"  (Drosophila melanogaster)، این موجودات کوچک و پرمشغله که اغلب در آشپزخانه‌ها و اطراف میوه‌های رسیده مزاحمت ایجاد می‌کنند، تنها یک آفت خانگی نیستند.
 در دنیای علم، آن‌ها به خاطر نقش حیاتی‌شان در تحقیقات ژنتیک و زیست‌شناسی، به “موش آزمایشگاهی” دنیای حشرات معروف شده‌اند.

چرا مگس سرکه اینقدر مهم است؟

این حشرات کوچک که طول عمر کوتاهی دارند ، به سرعت تکثیر می‌شوند و ابزاری بی‌نظیر برای دانشمندان فراهم کرده‌اند.
 از اوایل قرن بیستم، زیست‌شناسانی مانند "توماس هانت مورگان" ، با مطالعه روی مگس سرکه، اصول اساسی وراثت و کروموزوم‌ها را کشف کردند. 
ژنوم مگس سرکه شباهت قابل توجهی به ژنوم انسان دارد و بسیاری از بیماری‌های ژنتیکی انسان، مدل‌هایی در مگس سرکه دارند. 
این شباهت‌ها به دانشمندان اجازه می‌دهد تا مکانیسم بیماری‌ها را درک کرده و راه‌های درمانی جدیدی را کشف کنند.

 و اما یکی از مهم ترین کاربرد "مگس سرکه" در آزمایشگاه ها بررسی دقیق بروز جهش های(موتاسیون های) ساختاری ، نقطه ای، خطی، کاهشی و افزایشی  به ویژه در مورد سلول های سرطانی و یا عوامل محیطی ایجاد کننده موتاسیون های مخرب است.
البته بحث ایجاد موتاسیون های مفید در آزمایشگاه و کاربرد آن  در بسیاری از علوم خالص و انسان، دام، طیور و آبزیان مبحث دیگری است که در این یادداشت مجال پردازش و کنکاش پیرامونی آن فراهم نمی باشد. 

چرخه زندگی و رفتار

مگس سرکه چرخه زندگی کوتاهی دارد ؛ از تخم تا بالغ شدن در دمای اتاق حدود ۱۰ روز طول می‌کشد.
 این سرعت بالا، امکان مطالعه نسل‌های متعدد در مدت زمان کوتاه را فراهم می‌کند. 
آن‌ها جذب مواد شیرین و در حال تخمیر مانند میوه‌های رسیده، سرکه و نوشیدنی‌های تخمیری می‌شوند.
 همین جذابیت به سمت مواد غذایی است که باعث حضور ناخواسته آن‌ها در خانه‌های ما می‌شود.

کنترل مگس سرکه

اگرچه مگس سرکه نقش علمی مهمی دارد، اما حضور بیش از حد آن‌ها در خانه می‌تواند آزاردهنده باشد.
 بهترین راه برای کنترل آن‌ها، رعایت بهداشت و جلوگیری از دسترسی‌شان به منابع غذایی است:
نگهداری میوه‌ها در یخچال: 
میوه‌های رسیده را در یخچال نگهداری کنید یا آن‌ها را در ظرف در بسته قرار دهید.
تمیز نگه داشتن سطوح:  
سطوح آشپزخانه، سینک و میز را به طور مرتب تمیز کنید.
تخلیه منظم زباله: 
سطل زباله را مرتب خالی کرده و درب آن را محکم ببندید.
استفاده از تله:   
تله‌های خانگی یا تجاری مخصوص مگس سرکه می‌توانند موثر باشند.
مگس سرکه، با وجود جثه کوچک و مزاحمت‌های گاه و بی‌گاهش، قهرمانی بی‌صدا در دنیای علم بوده و هست که درک همه پژوهشگران و متخصصان ذیربط  از حیات و ژنتیک را متحول کرده است./938

علیرضا کیهان پور