یادداشت؛ علیرضا کیهان پور:
«اشکهای دریا بر ساحل کِمسارِ شَفتِ گیلان ؛ گورستان قایق ها و فریاد خاموش تاریخ»
فاخته- «گورستان قایق ها» یا «گورستان شناورهای چوبی» در روستای کِمسار از توابع شهرستان شفت در استان گیلان یکی از مکانهای خاص و کمتر شناختهشدهی شمال ایران است.
در این محل بقایای شناورها و قایقهای چوبی قدیمی رها شدهاند که به مرور زمان زیر تأثیر رطوبت و طبیعت، رنگ و حالتی شاعرانه و در عین حال رمزآلود یافتهاند.
در واقع این محل بهگونهای موزهٔ روباز طبیعی به شمار میرود؛ جایی که صنعتدستی کهن ساخت لنجهای چوبی — که در گیلان و انزلی برای ماهیگیری و حمل بار رایج بوده — به مرور فراموش شده و لنجهای از کار افتاده، با ریشه در دهههای گذشته، در این نقطه به آرامی تجزیه میشوند.
قایق های چوبی مانند "لوتکا"، از چوب درختان بومی مانند توسکا و راش ساخته شدهاند که با گذشت زمان رنگ طبیعیشان تغییر کرده و حالتی عجیب و زیبا پیدا کردهاند.
این محل در محفل عکاسان و گردشگران ماجراجو بهعنوان «گورستان قایق ها» شناخته میشود و سوژه محبوبی برای عکاسی طبیعت و زندگی بومی است.
بهترین زمان بازدید فصلهای بهار و پاییز است که مه و رطوبت هوا جلوهای رویایی به تصویر میدهد.
مسیر دسترسی از شفت به سمت سیاهمزگی و سپس روستای کِمسار شفت است؛ مسیر با تابلو مشخص نیست و باید از روستاییان بومی پرس و جو کرد. این روستا یکی از نواحی زیبا و خوش آب و هوای منطقه سیاهمزگی محسوب میشود.
موقعیت جغرافیایی
کمسار در بخش مرکزی شفت، در مسیر جادهی سیاهمزگی–ماسوله قرار دارد. از رشت تا کمسار حدود ۴۵ کیلومتر راه است.
ویژگیهای طبیعی و دیدنیها
اطراف روستا پوشیده از جنگلهای انبوه هیرکانی است.
رودخانهها و چشمههای کوچک در مسیرش جاریاند و در فصول بارندگی مه و باران، فضا کاملاً رؤیایی میشود.
دامنههای اطراف برای پیادهروی، طبیعتگردی و عکاسی بسیار مناسباند.
فرهنگ و سبک زندگی
مردم کمسار بیشتر به کشاورزی، دامداری و تولید چای اشتغال دارند. گویششان گیلکی شَفتی است و مهماننوازیشان زبانزد گردشگرانی است که به منطقه سیاهمزگی یا ماسوله سفر میکنند.
پیشنهاد سفر
اگر قصد بازدید دارید، میتوانید در مسیر خودت مکانهایی مثل ماسوله، امامزاده اسحاق، سیاهمزگی و حتی گورستان ابدی قایق های کمسار را هم ببینید زیرا فاصلهشان نسبتاً کم است (همه در محدودهی شفت قرار دارند).
این مکان به یکی از جاذبههای خاص و کمتر شناختهشدهی طبیعی و فرهنگی گیلان تبدیل شده است. در این نقطه تعدادی قایق و شناورهای زیبای چوبی قدیمی که سالها پیش در کارگاههای محلی ساخته شده بودند، پس از بازنشستگی به صورت طبیعی رها شدهاند و حالا در میان طبیعت مرطوب شمال، به تدریج پوسیده و بخشی از منظره روستا شدهاند.
چرا جالب است:
قایق های بزرگ چوبی میان شالیزارها و علفزارهای مرطوب رها شدهاند و ظاهری سورئال و شاعرانه خلق کردهاند.
رنگ و بافت چوبها در رطوبت گیلان به مرور تغییر کرده و حالت چند صد ساله گرفتهاند.
عکاسان و گردشگران ماجراجو آن را به نام «گورستان قایق های چوبی کمسار » میشناسند؛ لوکیشنی خاص برای فتوگرافی یا مستندسازی از میراث فراموششده دریایی شمال ایران.
موقعیت تقریبی:
اما با گسترش جادهها، ورود ماشین و دگرگونی بازار کار، قایق های چوبی تدریجاً بیمصرف شدند و صنعتشان رو به افول رفت. نابودی تدریجی این ابزار، منعکسکننده تغییر در ساختار تولید محلی و از بین رفتن دانش سنتی است.
تحلیل جامعهشناختی
الف) تغییر در الگوی معیشت
نظام اقتصادی مبتنی بر ماهیگیری و حملونقل محلی در برابر سرمایهداری شهری از بین رفت.
با کاهش نیاز به نیروی کار سنتی، قایق ها دیگر نه نماد کار بلکه یادگاری از بیکاری و بیمصرفی شدند.
ب) فرسایش سرمایهی فرهنگی
دانش نانوشته ساخت و تعمیر قایق ها، که به نسلها منتقل میشد، با مهاجرت جوانان به شهرها نابود شد. نابودی قایق های زیبای چوبی در واقع نابودی «حافظهی کار» و «میراث فنی» جامعه روستایی ساحل نشین است.
ج) تحول در رابطه انسان و طبیعت
قایق ها پوسیده نشانگر تضعیف ارتباط انسان با عناصر زیستمحیطی (چوب، آب، خاک) هستند؛ نمادی از فاصله انسان مدرن از طبیعت زنده. محیطی که زمانی منبع معنا و معاش بود، حالا به صحنه رهاشدگی تبدیل شده است.
د) ابعاد نمادین و زیباییشناختی
گورستان قایق هااز منظر نشانهشناسی محیطی، تبدیل به یک «مکان حافظه» شده است.
تصویر لوتکای پوسیده در میان مه، استعارهای از زوال هویت جمعی، خاطره کار و گذار فرهنگی از تولید بومی به فرهنگ مصرفی مدرن است. این مکان نوعی شعر خاموش از تاریخ محلی را در خود حمل میکند.
سخن پایانی و اشکی بر این میراث جان سخت
مرگ قایق ها در کمسار شفت گیلان صرفاً یک رخداد فیزیکی نیست؛ تجسم زوال یک سبک زندگی و فرهنگ محلی است. این نابودی نشان میدهد چگونه توسعه اقتصادی بدون حفظ پیوندهای فرهنگی، میتواند به فروپاشی هویت و انقطاع حافظهی جامعه منجر شود.
پیشنهاد پژوهشی نگارنده آن است که این مکان بهعنوان میراث صنعتی و فرهنگی شمال ایران ثبت شود و در قالب گردشگری فرهنگی یا موزه روباز دوباره احیاء شده تا رابطه از دسترفته مردم با دریا و چوب دوباره زنده شود./۹۰۰
علیرضا کیهانپور
دسترسی سریع
بخش های مفید
راه های ارتباطی
