گاوهای متصل به اینترنت؛ وقتی فناوری پیش از دامپزشک بیماری را تشخیص می‌دهد

فاخته- در طول تاریخ دامپروری، موفقیت یک دامدار بیش از هر چیز به قدرت مشاهده وی وابسته بود. دامدار باتجربه از روی اشتها، نحوه راه رفتن، میزان نشخوار و حتی حالت نگاه دام می‌توانست سلامت یا بیماری حیوان را تشخیص دهد. این مهارت ارزشمند هنوز هم اهمیت خود را حفظ کرده است، اما در دهه سوم قرن بیست‌ویکم، فناوری در حال تغییر قواعد این بازی چند هزار ساله است.
امروزه در بسیاری از دامداری‌های پیشرفته جهان، گاوها تنها حیوانات تولیدکننده شیر یا گوشت نیستند؛ آن‌ها به موجوداتی تبدیل شده‌اند که به شبکه‌ای از حسگرها، دوربین‌ها و سامانه‌های هوش مصنوعی متصل هستند. هر قدمی که برمی‌دارند، هر بار که آب می‌نوشند، هر دقیقه‌ای که نشخوار می‌کنند و حتی هر تغییر کوچکی در دمای بدنشان به داده تبدیل می‌شود.
این داده‌ها در کسری از ثانیه تحلیل می‌شوند و پیش از آنکه دامدار یا دامپزشک متوجه بروز مشکل شود، سامانه هوشمند هشدار صادر می‌کند.
به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند صنعت گاو شیری در آستانه بزرگ‌ترین تحول تاریخ خود قرار گرفته است.
تولد دامداری دقیق
اصطلاح «دامداری دقیق» یا Precision Dairy Farming در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین واژه‌های ادبیات دامپروری تبدیل شده است.
مفهوم اصلی ساده است:
هر دام یک واحد مستقل زیستی است و باید بر اساس شرایط خاص خود مدیریت شود.
در گذشته مدیریت گله بیشتر به صورت جمعی انجام می‌شد. اما اکنون فناوری این امکان را فراهم کرده که وضعیت هر گاو به صورت جداگانه پایش شود.
در یک گاوداری مدرن ممکن است هزاران گاو حضور داشته باشند، اما سامانه هوشمند برای هر حیوان یک پرونده دیجیتال اختصاصی ایجاد می‌کند.
گردنبندهایی که حرف می‌زنند
یکی از شناخته‌شده‌ترین ابزارهای این تحول، گردنبندهای هوشمند هستند.
این تجهیزات کوچک اطلاعات فراوانی را ثبت می‌کنند:
مدت زمان نشخوار
تعداد قدم‌ها
مدت استراحت
فعالیت بدنی
زمان غذا خوردن
زمان آب نوشیدن
هرگونه تغییر غیرعادی در این الگوها می‌تواند نشانه‌ای از بیماری یا استرس باشد.
در واقع گردنبند هوشمند به نوعی مترجم رفتار دام تبدیل شده است.
بیماری‌هایی که زودتر دیده می‌شوند
یکی از بزرگ‌ترین مزایای هوش مصنوعی در دامداری تشخیص زودهنگام بیماری است.
در بسیاری از بیماری‌ها، تغییرات رفتاری پیش از بروز علائم ظاهری اتفاق می‌افتد.
برای مثال گاوی که در حال ابتلا به بیماری متابولیک است ممکن است چند ساعت یا چند روز پیش از مشاهده علائم، کاهش نشخوار یا کاهش تحرک را نشان دهد.
الگوریتم‌های هوش مصنوعی این تغییرات را تشخیص می‌دهند و هشدار صادر می‌کنند.
نتیجه این کار کاهش هزینه درمان و جلوگیری از افت تولید است.

فحلی‌یابی هوشمند
تشخیص زمان مناسب تلقیح همواره یکی از چالش‌های مهم دامداران بوده است.
خطا در تشخیص فحلی می‌تواند موجب کاهش بهره‌وری تولیدمثل شود.
امروزه حسگرهای حرکتی و سامانه‌های تحلیل رفتار قادرند زمان فحلی را با دقت بالایی شناسایی کنند.
در برخی واحدها میزان موفقیت تلقیح به شکل قابل توجهی افزایش یافته است.
دوربین‌هایی که دامپزشک شده‌اند
دوربین‌های حرارتی و سامانه‌های بینایی ماشین نقش فزاینده‌ای در دامداری مدرن پیدا کرده‌اند.
این دوربین‌ها می‌توانند:
دمای بدن را اندازه‌گیری کنند
لنگش را تشخیص دهند
تغییرات رفتاری را ثبت کنند
وضعیت بدنی را ارزیابی کنند
برخی سامانه‌ها حتی قادرند از روی الگوی راه رفتن، احتمال بروز مشکلات سم را پیش‌بینی کنند.

انقلاب در مدیریت شیر
تولید شیر به شدت تحت تأثیر سلامت دام قرار دارد.
ربات‌های شیردوش نسل جدید علاوه بر دوشش شیر، اطلاعات ارزشمندی نیز جمع‌آوری می‌کنند.
برای مثال:
میزان شیر
سرعت جریان شیر
دمای شیر
هدایت الکتریکی شیر
تغییر در این شاخص‌ها می‌تواند نشانه‌ای از بیماری‌هایی مانند ورم پستان باشد.
داده؛ سرمایه جدید دامداری
در گذشته زمین، ساختمان و دام مهم‌ترین دارایی دامداری محسوب می‌شدند.
امروز داده نیز به این فهرست اضافه شده است.
هر گاو روزانه هزاران داده تولید می‌کند.
این اطلاعات پس از تحلیل می‌توانند به تصمیم‌های مدیریتی ارزشمندی تبدیل شوند.
هوش مصنوعی چگونه تصمیم می‌گیرد؟
الگوریتم‌های یادگیری ماشین از میلیون‌ها داده تاریخی آموزش می‌بینند.
این سامانه‌ها به تدریج یاد می‌گیرند چه الگوهایی با بیماری، کاهش تولید یا مشکلات تولیدمثلی ارتباط دارند.
در نتیجه می‌توانند پیش‌بینی‌هایی انجام دهند که از توانایی انسان فراتر است.

کاهش مصرف دارو
تشخیص زودهنگام بیماری‌ها موجب می‌شود درمان در مراحل اولیه انجام شود.
این موضوع نه تنها هزینه‌ها را کاهش می‌دهد بلکه وابستگی به داروها را نیز کمتر می‌کند.
در بسیاری از کشورها این موضوع از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
رفاه دام؛ اولویت جدید
امروزه رفاه دام به یکی از دغدغه‌های مهم مصرف‌کنندگان تبدیل شده است.
سامانه‌های هوشمند می‌توانند استرس، ازدحام و مشکلات محیطی را شناسایی کنند.
به همین دلیل فناوری تنها به افزایش تولید کمک نمی‌کند؛ بلکه کیفیت زندگی دام را نیز بهبود می‌بخشد.

چالش تغییرات اقلیمی
گرمایش جهانی فشار زیادی بر صنعت دامپروری وارد کرده است.
تنش گرمایی می‌تواند تولید شیر را کاهش دهد.
حسگرهای محیطی اکنون قادرند دما، رطوبت و شاخص تنش گرمایی را به طور لحظه‌ای پایش کنند.
این اطلاعات به سامانه‌های خنک‌کننده ارسال می‌شود تا شرایط بهینه حفظ شود.

روبات‌ها در گاوداری
نسل جدید گاوداری‌ها به سرعت به سمت خودکارسازی حرکت می‌کنند.
روبات‌های خوراک‌دهی، روبات‌های نظافت و روبات‌های شیردوش در بسیاری از واحدهای مدرن فعال هستند.
برخی کارشناسان معتقدند طی دهه آینده بخش بزرگی از عملیات روزمره توسط سامانه‌های خودکار انجام خواهد شد.

اقتصاد فناوری
در نگاه نخست ممکن است تجهیزات هوشمند گران به نظر برسند.
اما محاسبات اقتصادی نشان می‌دهد کاهش بیماری، افزایش تولید و بهبود بهره‌وری می‌تواند هزینه سرمایه‌گذاری را جبران کند.
به همین دلیل استقبال از این فناوری‌ها رو به افزایش است.

دامداری های ۲۰۴۰
کارشناسان آینده‌پژوهی معتقدند دامداری دهه آینده تفاوت چشمگیری با امروز خواهد داشت.
در آن زمان هر گاو دارای هویت دیجیتال کامل خواهد بود.
هوش مصنوعی بخش عمده تصمیم‌های مدیریتی را انجام خواهد داد.
روبات‌ها بسیاری از فعالیت‌های فیزیکی را بر عهده خواهند گرفت.
و داده مهم‌ترین دارایی دامداری خواهد بود.
سخن پایانی

تحول دیجیتال در دامپروری دیگر یک چشم‌انداز دوردست نیست؛ بلکه واقعیتی است که در بسیاری از دامداری‌های پیشرفته جهان جریان دارد.
گاوهای متصل به اینترنت نماد ورود صنعت دامپروری به عصر داده، هوش مصنوعی و مدیریت دقیق هستند. در این جهان جدید، موفق‌ترین دامداران کسانی خواهند بود که بتوانند از اطلاعات بیشترین بهره را ببرند.
شاید بتوان گفت آینده دامپروری نه در آغل‌ها، بلکه در الگوریتم‌ها، حسگرها و شبکه‌های هوشمندی رقم خواهد خورد که شبانه‌روز سلامت و بهره‌وری گله را زیر نظر دارند./987

علیرضا کیهان‌پور