وقتی «گاو» بیمار می‌شود، فقط دامدار ضرر نمی‌کند!

چرا در روزهای سخت اقتصادی، سلامت گله باید یکی از اولویت‌های اصلی صنعت شیر و گوشت باشد؟

فاخته- این روزها گاوداری صنعتی فقط با یک سؤال روبه‌رو نیست: «چقدر شیر تولید کنیم؟»

سؤال سخت‌تر این است: چطور با هزینه‌های روزافزون، همچنان تولید کنیم و دوام بیاوریم؟

هزینه خوراک، نهاده‌ها، انرژی، نیروی انسانی، دارو و درمان و بسیاری از هزینه‌های دیگر، حاشیه سود گاوداری‌ها را تحت فشار قرار داده است. در چنین شرایطی، هر کیلو شیر کمتر، هر گوساله تلف‌شده، هر گاو حذفی و هر روز افزایش فاصله زایش، می‌تواند مستقیماً به معنای زیان اقتصادی باشد.

اینجاست که شاید لازم باشد یک واقعیت را جدی‌تر ببینیم:

بخشی از راه نجات گاوداری، در بیمار نشدن گاوهاست.

گاو بیمار؛ یک هزینه پنهان

در یک گاوداری صنعتی، بیماری فقط هزینه دارو و ویزیت دامپزشک نیست.

یک گاو مبتلا به ورم پستان ممکن است تولیدش کاهش پیدا کند. گاو مبتلا به لنگش کمتر خوراک بخورد و کمتر تولید کند. یک مشکل متابولیک در روزهای پس از زایش می‌تواند باروری دام را تحت تأثیر قرار دهد. یک بیماری گوساله ممکن است ماه‌ها بعد خودش را در کاهش رشد و عملکرد آینده نشان دهد.

یعنی خسارت واقعی بیماری، گاهی بسیار بزرگ‌تر از مبلغی است که برای درمان آن پرداخت می‌شود.

به همین دلیل، دامپزشکی پیشگیرانه می‌تواند یکی از اقتصادی‌ترین اقدامات در یک گاوداری باشد.

دامپزشک نباید فقط با «گاو بیمار» دیده شود

هنوز در برخی نگاه‌ها، دامپزشک زمانی به گاوداری دعوت می‌شود که یک دام بیمار شده است.

اما گاوداری صنعتی امروز به مدل دیگری از دامپزشکی نیاز دارد.

دامپزشک باید بتواند از روی اطلاعات گله بفهمد که مشکل کجاست؛ چرا ورم پستان افزایش پیدا کرده، چرا باروری پایین آمده، چرا تلفات گوساله بالا رفته، چرا تعدادی از گاوهای تازه‌زا تولید مورد انتظار را ندارند یا چرا میزان حذف دام افزایش یافته است.

این یعنی حرکت از درمان یک دام به مدیریت سلامت یک گله.

افزایش تولید، همیشه با افزایش خوراک شروع نمی‌شود

وقتی صحبت از افزایش تولید شیر می‌شود، معمولاً اولین چیزی که به ذهن می‌رسد، خوراک بیشتر و جیره بهتر است.

اما گاوی که بیمار است، حتی اگر بهترین جیره دنیا را دریافت کند، الزاماً نمی‌تواند ظرفیت ژنتیکی خود را به تولید تبدیل کند.

تولید بالا زمانی پایدار می‌شود که گاو از سلامت مناسب، تغذیه صحیح، آسایش، مدیریت مناسب و شرایط مطلوب تولیدمثلی برخوردار باشد.

بنابراین گاهی برای تولید بیشتر، لازم نیست اول به دنبال «چیز بیشتری» باشیم؛ باید ببینیم چه چیزی در حال کم کردن تولید موجود است.

چند هفته‌ای که نباید از دست برود

دوره انتقال، یعنی هفته‌های قبل و بعد از زایش، یکی از حساس‌ترین دوره‌های زندگی گاو شیری است.

کتوز، کبد چرب، کمبود کلسیم، جابه‌جایی شیردان، مشکلات رحمی و کاهش مصرف خوراک می‌توانند در همین دوره ایجاد شوند و اثر خود را بر تولید و باروری نشان دهند.

تشخیص زودهنگام این مشکلات می‌تواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.

اینجاست که پایش منظم گاوهای نزدیک زایش و تازه‌زا، بررسی وضعیت بدنی، مصرف خوراک، تولید شیر و در موارد لازم استفاده از آزمایش‌های متابولیک، از یک اقدام درمانی ساده فراتر می‌رود و تبدیل به مدیریت اقتصادی گله می‌شود.

ورم پستان؛ بیماری‌ای که مستقیم از جیب گاودار پرداخت می‌شود

ورم پستان نمونه روشنی از ارتباط سلامت دام و اقتصاد است.

کاهش تولید شیر، تغییر کیفیت شیر، هزینه درمان، دورریز شیر و احتمال حذف دام، همگی هزینه‌هایی هستند که در نهایت به تولیدکننده تحمیل می‌شوند.

بنابراین کنترل ورم پستان فقط یک وظیفه بهداشتی نیست؛ یک برنامه اقتصادی برای حفظ تولید است.

همین نگاه باید درباره لنگش، بیماری‌های متابولیک، مشکلات تولیدمثلی، بیماری‌های گوساله و سایر عوامل کاهش‌دهنده بهره‌وری نیز وجود داشته باشد.

دامپزشک باید با عدد و رکورد صحبت کند

در گاوداری مدرن، دیگر کافی نیست بگوییم «گله سالم است» یا «بیماری زیاد شده است».

باید عدد داشته باشیم.

نرخ ورم پستان چقدر است؟
تلفات گوساله چقدر است؟
چند درصد گاوها آبستن می‌شوند؟
روزهای باز چقدر است؟
چه تعداد دام حذف می‌شوند؟
تولید شیر به ازای هر رأس چقدر است؟

وقتی این اطلاعات ثبت و تحلیل شود، دامپزشک می‌تواند به جای واکنش نشان دادن به بحران، قبل از وقوع بحران وارد عمل شود.

این همان جایی است که دامپزشکی از یک هزینه جاری به یک ابزار افزایش بهره‌وری تبدیل می‌شود.

حمایت از گاودار، فقط پول نیست

وقتی از حمایت از گاوداران صحبت می‌کنیم، ذهنمان معمولاً به نهاده، تسهیلات و قیمت شیر می‌رود؛ اما یک سؤال مهم کمتر مطرح می‌شود:

چطور می‌توانیم کمک کنیم گاودار از همان تعداد دام، شیر بیشتری با هزینه کمتر تولید کند؟

کاهش تلفات، کاهش حذف، بهبود باروری، کنترل ورم پستان، کاهش بیماری‌های دوره انتقال و افزایش طول عمر اقتصادی دام، همگی به معنای حفظ سرمایه و افزایش بهره‌وری هستند.

اینجاست که همکاری واقعی میان گاودار، دامپزشک، متخصص تغذیه و مدیر گله اهمیت پیدا می‌کند.

آینده صنعت، گاو سالم‌تر است

صنعت شیر و گوشت برای عبور از شرایط سخت، فقط به دام بیشتر نیاز ندارد؛ به دام سالم‌تر و مدیریت دقیق‌تر نیاز دارد.

هر گاوی که زودتر بیماری‌اش تشخیص داده شود، هر گوساله‌ای که از مرگ نجات پیدا کند، هر مورد ورم پستانی که پیشگیری شود و هر مشکل تولیدمثلی که به‌موقع مدیریت شود، بخشی از سرمایه تولید کشور حفظ شده است.

پس شاید زمان آن رسیده باشد که نقش دامپزشکی را دوباره تعریف کنیم.

دامپزشک فقط کسی نیست که وقتی گاو بیمار شد، برای درمانش می‌آید.

دامپزشک می‌تواند کسی باشد که کمک می‌کند گاو کمتر بیمار شود، بیشتر تولید کند، مدت بیشتری در گله بماند و هزینه کمتری روی دست گاودار بگذارد.

در شرایطی که تولیدکننده بیش از هر زمان دیگری زیر فشار هزینه‌هاست، این شاید یکی از واقعی‌ترین شکل‌های حمایت از گاودار باشد.

چون در نهایت:

حمایت از گاودار یعنی حمایت از تولید؛
حمایت از تولید یعنی حمایت از امنیت غذایی؛
و نقطه شروع هر دو، یک گاو سالم است.

دکتر جواد انصاری

متخصص بیماری‌های داخلی دام‌های بزرگ