یادداشت؛ علیرضا کیهان پور:
دانشگاه گنت بلژیک؛ خاستگاه انقلاب علمی آرتمیا و نقطه عطف آبزیپروری نوین جهان
فاخته- در عرصه آبزیپروری، این جایگاه به شایستگی به "Ghent University" تعلق دارد؛ دانشگاهی که طی بیش از نیم قرن، با پژوهشهای مستمر و نوآورانه، آرتمیا را از یک سختپوست کوچک ساکن آبهای فوقشور به ستون فقرات صنعت تکثیر و پرورش آبزیان جهان تبدیل کرده است.
آرتمیا که در بسیاری از نقاط جهان با نام «میگوی آبشور» نیز شناخته میشود، یکی از شگفتانگیزترین موجودات زنده روی زمین است. این جاندار میتواند در محیطهایی با شوری بسیار بالا زندگی کند؛ محیطهایی که اغلب موجودات آبزی توان تحمل آن را ندارند.
ویژگی منحصربهفرد دیگر آرتمیا، تولید «سیست» یا تخم مقاوم است؛ ساختاری زیستی که در شرایط خشک و مناسب، سالها قابلیت زنده ماندن دارد و هر زمان در آب شور قرار گیرد، در مدت کوتاهی به ناپلیوس یا لارو زنده تبدیل میشود. همین ویژگی، آرتمیا را به بهترین غذای زنده برای مراحل اولیه رشد بسیاری از گونههای آبزی تبدیل کرده است.
در دهههای گذشته، پژوهشگران دانشگاه گنت دریافتند که آینده صنعت آبزیپروری تنها به ساخت استخرهای بزرگ یا تجهیزات پیشرفته وابسته نیست، بلکه از نخستین ساعات زندگی لاروها آغاز میشود.
اگر تغذیه اولیه مناسب نباشد، حتی پیشرفتهترین مزارع نیز با کاهش رشد، افزایش تلفات و افت بهرهوری روبهرو خواهند شد. از این دیدگاه، آرتمیا به حلقهای راهبردی در زنجیره تولید آبزیان تبدیل شد.
در همین راستا، گروههای پژوهشی دانشگاه گنت، بهویژه با هدایت دانشمند برجسته Patrick Sorgeloos، تحقیقات گستردهای درباره زیستشناسی آرتمیا، کیفیت سیستها، فناوری تفریخ، غنیسازی غذایی، مدیریت ذخایر طبیعی و کاربردهای صنعتی آن انجام دادند. نتایج این پژوهشها نهتنها در مجلات معتبر علمی منتشر شد، بلکه به دستورالعملهای عملی برای مراکز تکثیر و مزارع پرورش آبزیان در سراسر جهان تبدیل گردید.
یکی از مهمترین دستاوردهای این تحقیقات، توسعه فناوری غنیسازی آرتمیا بود. آرتمیا بهصورت طبیعی همه نیازهای غذایی لاروهای حساس را تأمین نمیکند، اما پژوهشگران گنت نشان دادند که میتوان آن را پیش از مصرف با اسیدهای چرب ضروری مانند DHA و EPA، ویتامینها، پروبیوتیکها و ریزمغذیها غنیسازی کرد. این فناوری، نرخ بقا، رشد، مقاومت در برابر بیماری و کیفیت نهایی آبزیان را بهطور چشمگیری افزایش داد و امروز به استانداردی جهانی در مراکز تکثیر تبدیل شده است.
همچنین در زمینه استانداردسازی روشهای ارزیابی کیفیت سیست آرتمیا، تعیین نرخ تفریخ، مدیریت ذخیرهسازی، بهبود فناوری بستهبندی و انتقال دانش به صنعت پیشگام بوده است. امروزه بسیاری از شرکتهای بزرگ تولیدکننده غذای زنده و تجهیزات آبزیپروری، یافتههای علمی این دانشگاه را در محصولات و خدمات خود به کار میگیرند.
اهمیت این دستاوردها زمانی روشنتر میشود که بدانیم صنعت جهانی آبزیپروری سریعترین نرخ رشد را در میان بخشهای تولید غذای با منشأ حیوانی تجربه کرده است. میلیونها تن ماهی، میگو و سایر آبزیان که هر سال در جهان تولید میشوند، در مراحل اولیه زندگی خود به آرتمیا وابسته هستند. در واقع، موجودی که تنها چند میلیمتر طول دارد، نقشی اساسی در تأمین پروتئین مورد نیاز میلیونها انسان ایفا میکند.
از منظر امنیت غذایی، آرتمیا دیگر صرفاً یک غذای زنده نیست؛ بلکه سرمایهای راهبردی برای توسعه پایدار است. افزایش جمعیت جهان، محدودیت منابع آب، فشار بر ذخایر طبیعی دریاها و نیاز روزافزون به تولید پایدار غذا، اهمیت آبزیپروری را بیش از هر زمان دیگری افزایش داده است. در چنین شرایطی، هر پیشرفتی در کیفیت تغذیه لاروها، میتواند به افزایش تولید، کاهش ضایعات، بهبود بهرهوری و استفاده بهینه از منابع طبیعی منجر شود.
تجربه دانشگاه گنت بلژیک یک پیام روشن برای جامعه علمی جهان دارد: پیشرفتهای بزرگ، اغلب از مطالعه دقیق کوچکترین موجودات آغاز میشوند. آرتمیا با وجود اندازه کوچک خود، اقتصاد میلیارددلاری آبزیپروری جهان را پشتیبانی میکند و این موفقیت، نتیجه دههها پژوهش، آموزش و همکاری میان دانشگاه، صنعت و مراکز بینالمللی است.
سخن پایانی
داستان دانشگاه گنت و آرتمیا، تنها روایت موفقیت یک دانشگاه یا یک گونه آبزی نیست؛ بلکه نمونهای درخشان از قدرت علم در حل مسائل واقعی جهان است. هنگامی که پژوهشهای بنیادی به فناوریهای کاربردی تبدیل شوند، نتایج آن از دیوارهای آزمایشگاه فراتر میرود و به امنیت غذایی، توسعه اقتصادی و رفاه جوامع انسانی خدمت میکند./995
علیرضا کیهان پور
دسترسی سریع
بخش های مفید
راه های ارتباطی
