سرمقاله؛ دکتر هادی زارعی:
واکسیناتورهای دامپزشکی؛ سربازان خط مقدم سلامت، پشت درهای بسته حمایت‌های شغلی
فاخته- گاهی در نظام سلامت و امنیت غذایی کشور، میان اهمیت یک مأموریت و جایگاه افرادی که آن مأموریت را بر عهده دارند، فاصله ای معنادار شکل می‌گیرد؛ فاصله ای که اگر به موقع دیده و اصلاح نشود، می‌تواند هم نیروی انسانی را فرسوده کند و هم کارآمدی نظام پیشگیری را تحت تأثیر قرار دهد. وضعیت شغلی واکسیناتورهای دام و طیور را باید از همین زاویه بررسی کرد.
واکسیناسیون دام و طیور، صرفاً تزریق یک واکسن یا اجرای یک دستورالعمل فنی نیست؛ بخشی از زنجیره پیشگیری از بیماری‌ها، صیانت از سرمایه دامی، پایداری تولید و حفاظت از امنیت غذایی جامعه است. در این زنجیره، واکسیناتورها در بسیاری از موارد همان افرادی هستند که باید در شرایط دشوار محیطی، مسیرهای طولانی، سالن‌های پرورش طیور و دامداری‌های دورافتاده حاضر شوند و مأموریت خود را به انجام برسانند.
اما پرسش اساسی اینجاست: آیا نظام اداری، صنفی و حمایتی کشور نیز به اندازه مسئولیتی که بر دوش این نیروها گذاشته شده، برای آنان جایگاه و پشتوانه مشخصی تعریف کرده است؟
گفت‌وگوی اختصاصی فاخته نیوز در استان کرمانشاه با شهرام مهرکی (اینجا)، از فعالان حوزه پیرادامپزشکی، درباره مشکلات واکسیناتورهای دام و طیور، تصویری قابل تأمل از چالش‌های این گروه ارائه می‌کند؛ از نبود امنیت درآمدی و قراردادهای شفاف گرفته تا ابهام در وضعیت بیمه‌ای، مخاطرات سلامت شغلی و دشواری پیگیری مطالبات جمعی.
این گفت‌وگو را نباید صرفاً بازتاب گلایه‌های یک گروه شغلی دانست؛ بلکه باید آن را فرصتی برای طرح پرسش‌هایی جدی از نهادهای مسئول تلقی کرد؛
وقتی بیماری یا حادثه، درآمد یک نیروی متخصص را متوقف می کند
یکی از مهم‌ترین مسائلی که در این گفتگو مطرح شده، وابستگی درآمد بسیاری از واکسیناتورهای آزاد به میزان کار روزانه است. در چنین شرایطی، بیماری، حادثه رانندگی، آسیب جسمی یا هر اتفاقی که فرد را برای مدتی از فعالیت بازدارد، ممکن است به توقف درآمد او منجر شود؛ درحالی‌که هزینه‌های زندگی و مسئولیت‌های خانوادگی همچنان پابرجاست.
این وضعیت، پرسشی روشن پیش روی نهادهای مسئول قرار می‌دهد: آیا می‌توان از نیروی انسانی انتظار داشت در مأموریتی مرتبط با سلامت دام و امنیت غذایی کشور فعالیت کند، اما سازوکار حمایت از او در زمان ناتوانی ناشی از حادثه یا بیماری همچنان نامشخص یا ناکافی باقی بماند؟
بدیهی است که وضعیت حقوقی هر فرد، بسته به نوع رابطه کاری، قرارداد و مقررات قابل اعمال، متفاوت است و نمی‌توان همه فعالان این حوزه را بدون بررسی، مشمول یک حکم واحد دانست. اما همین تفاوت‌ها ضرورت ساماندهی روابط کاری و شفاف‌سازی وضعیت حقوقی آنان را دوچندان می‌کند.
مطالبه روشن در این زمینه، تدوین الگوهای شفاف قرارداد، تعیین مسئولیت کارفرما و پیمانکار، مشخص شدن تعهدات طرفین و فراهم شدن امکان برخورداری از پوشش‌های بیمه‌ای متناسب با نوع فعالیت است.
سخت و زیان‌آور بودن؛ موضوعی که باید با بررسی تخصصی تعیین تکلیف شود
فعالیت در محیط‌های پرورش دام و طیور می‌تواند با مخاطراتی همچون مواجهه با گرد و غبار، گازهای محرک، مواد شیمیایی، آسیب‌های اسکلتی‌عضلانی، گزیدگی، تزریق اشتباهی واکسن به بدن و تماس با عوامل بیماری‌زا و حوادث ناشی از ترددهای شغلی همراه باشد. شدت و نوع این مخاطرات نیز با توجه به محیط کار و وظایف هر فرد تفاوت دارد.
با این حال، صرف وجود خطرات شغلی به معنای آن نیست که عنوان شغلی واکسیناتور به‌صورت خودکار در زمره مشاغل سخت و زیان‌آور قرار می گیرد. تشخیص این موضوع باید مطابق ضوابط قانونی و بر اساس بررسی تخصصی شرایط واقعی کار انجام شود.
اما مطالبه‌گری دقیقاً از همین نقطه آغاز می‌شود: چرا باید درباره شرایط واقعی کار این گروه، ارزیابی جامع، مستند و قابل پیگیری در دستور کار قرار نگیرد؟
انتظار می‌رود وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با همکاری دستگاه‌های تخصصی دامپزشکی، زمینه بررسی شرایط کاری واکسیناتورها را فراهم کند؛ بررسی‌ای که صرفاً به عنوان شغلی محدود نباشد و عواملی مانند نوع فعالیت، مدت مواجهه با مخاطرات، محیط کار و مستندات پزشکی و ایمنی را نیز در بر گیرد.
نتیجه چنین بررسی‌ای باید روشن و قابل استناد باشد؛ نه اینکه سال‌ها موضوعی مهم در حد گفت‌وگوها و مطالبات پراکنده باقی بماند.
نرخ خدمات؛ محاسبه هزینه واقعی کار، نه فقط تعداد واکسن
در گفت‌وگوی منتشرشده در فاخته نیوز، به مسئله دستمزد، هزینه رفت‌وآمد، استهلاک وسایل نقلیه، تجهیزات مورد نیاز و نبود قراردادهای شفاف نیز اشاره شده است.
واقعیت این است که ارزیابی اقتصادی خدمات واکسیناسیون، اگر صرفاً بر اساس تعداد واکسن تزریق‌شده انجام شود، ممکن است بخش مهمی از هزینه‌ها و مسئولیت‌های واقعی این فعالیت را نادیده بگیرد.
مسافت، شرایط جغرافیایی، مدت مأموریت، تجهیزات، الزامات ایمنی و تخصص مورد نیاز، همگی می‌توانند در هزینه تمام‌شده خدمت مؤثر باشند. ازاین‌رو، ضروری است مبانی نرخ‌گذاری خدمات، متناسب با شرایط اقتصادی و هزینه‌های واقعی، به‌صورت شفاف بررسی و به‌روزرسانی شود.
در این میان، باید میان نرخ خدمات، دستمزد نیروی انسانی و هزینه‌های جانبی تفکیک قائل شد. تعیین تعرفه یا نرخ پیشنهادی، به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که سهم واقعی واکسیناتور به‌موقع و به‌طور کامل پرداخت شود. بنابراین، قراردادهای روشن، زمان‌بندی مشخص پرداخت و سازوکار رسیدگی به اختلافات نیز باید بخشی از راه حل باشند.
پرسش از نهادهای مسئول این است: آیا اطلاعات کافی درباره هزینه واقعی اجرای عملیات واکسیناسیون، وضعیت قراردادها و نحوه پرداخت دستمزدها جمع‌آوری شده است؟ اگر چنین اطلاعاتی وجود دارد، چرا مبانی تصمیم‌گیری و نتایج آن به شکل شفاف در اختیار ذی‌نفعان قرار نمی‌گیرد؟ و اگر اطلاعات جامع در دسترس نیست، چه نهادی مسئول جمع‌آوری آن خواهد بود؟
خلأ تشکل صنفی؛ چرا مطالبات باید فردبه‌فرد پیگیری شوند؟
یکی دیگر از محورهای مهم این گفتگو، نبود یک تشکل مستقل، فراگیر و برخوردار از ظرفیت قانونی برای پیگیری مطالبات واکسیناتورهاست.
وقتی فعالان یک حوزه نتوانند مسائل مشترک خود را از طریق یک مسیر مشخص و سازمان‌یافته دنبال کنند، پیگیری مطالبات به تلاش‌های فردی وابسته می‌شود. در چنین شرایطی، حتی مشکلات مشابه نیز ممکن است در استان‌ها و محیط‌های کاری مختلف، بدون هماهنگی و با نتایج متفاوت دنبال شوند.
البته تشکیل تشکل صنفی، به‌خودی‌خود همه مشکلات را حل نمی‌کند؛ اما می‌تواند امکان گفت‌وگوی سازمان‌یافته، جمع‌آوری مستندات، مذاکره درباره قراردادها، پیگیری مسائل بیمه‌ای و انتقال منسجم مطالبات به مراجع تصمیم‌گیر را تقویت کند.
از این رو، انتظار می‌رود سازمان های مرتبط و متولی و از جمله وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، هر یک در چارچوب وظایف قانونی خود، مسیرهای موجود برای ساماندهی تشکل‌یابی این گروه را بررسی و موانع احتمالی را به‌صورت شفاف اعلام کنند.
پرسش مهم این است: وضعیت فعلی پیگیری تشکیل تشکل صنفی واکسیناتورها در چه مرحله‌ای قرار دارد؟ چه موانع حقوقی یا اجرایی پیش روی آن است؟ کدام مرجع مسئول پاسخ‌گویی و راهنمایی متقاضیان است؟ و چه زمانی می‌توان انتظار داشت نتیجه‌ای روشن و قابل ارزیابی حاصل شود؟
این پرسش‌ها باید پاسخی فراتر از وعده‌های کلی داشته باشند.
مسئولیت نهادها کجاست؟
در مواجهه با این مسائل، نباید همه مسئولیت‌ها را بر دوش یک دستگاه گذاشت و نباید نیز تعدد دستگاه‌های مرتبط بهانه‌ای برای معطل ماندن مطالبات شود.
سازمان نظام دامپزشکی نیز باید در حدود وظایف قانونی خود، امکان پیگیری مسائل حرفه‌ای و صنفی فعالان مرتبط با حوزه دامپزشکی و مسیرهای حمایت از آنان را روشن کند.
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و مراجع ذی‌صلاح حوزه کار نیز باید درباره وضعیت قراردادها، شمول مقررات کار، بیمه و امکان بررسی شرایط سخت و زیان‌آور بودن فعالیت‌ها، در چارچوب قوانین مربوط، پاسخ‌گو باشند.
از سوی دیگر، کارفرمایان، پیمانکاران و مجموعه‌هایی که از خدمات واکسیناسیون بهره می‌برند نیز باید در تنظیم روابط کاری شفاف، رعایت الزامات ایمنی و اجرای تعهدات قانونی خود نقش مسئولانه‌ای ایفا کنند.
آنچه اهمیت دارد، ایجاد یک مسیر هماهنگ و مشخص برای رسیدگی به مسئله است؛ مسیری که در آن معلوم باشد هر مطالبه به کدام مرجع ارجاع می‌شود، مسئول پیگیری چه نهادی است و نتیجه بررسی‌ها چگونه به اطلاع ذی‌نفعان خواهد رسید.
فاخته نیوز چه مطالباتی را پیگیری می‌کند؟
بر اساس مسائل مطرح‌شده در گفت‌وگوی اخیر، فاخته نیوز پیگیری موارد زیر را از نهادهای مرتبط ضروری می‌داند:
۱. تعیین تکلیف وضعیت شغلی واکسیناتورها: ارائه تصویری روشن از انواع روابط کاری، قراردادها و الزامات قانونی متناسب با هر وضعیت.
۲. بررسی تخصصی مخاطرات شغلی: فراهم کردن زمینه ارزیابی مستند شرایط کار واکسیناتورهای دام و طیور و بررسی موضوع سخت و زیان‌آور بودن مشاغل، مطابق ضوابط قانونی.
۳. شفاف‌سازی وضعیت بیمه‌ای: تبیین مسیرهای برخورداری از بیمه تأمین اجتماعی، حوادث و مسئولیت حرفه‌ای، متناسب با نوع رابطه کاری و مقررات مربوط.
۴. بازنگری مستند در مبانی هزینه و دستمزد: بررسی هزینه‌های واقعی خدمات واکسیناسیون و ارائه سازوکارهای شفاف برای قراردادها و پرداخت مطالبات.
۵. تعیین مسیر قانونی تشکل یابی: اعلام وضعیت درخواست‌ها، موانع احتمالی و مرجع پاسخ‌گوی تشکیل تشکل صنفی واکسیناتورها.
۶. ایجاد سازوکار رسیدگی و گزارش دهی: تعیین مرجع مشخص برای دریافت مستندات، بررسی مشکلات و اعلام نتایج اقدامات انجام‌شده به فعالان این حوزه.
۷. انتشار گزارش رسمی از اقدامات: انتظار می رود نهادهای مرتبط، به‌جای اکتفا به تأیید کلی اهمیت موضوع، درباره اقدامات انجام‌شده، برنامه‌های پیش‌رو و موانع موجود توضیح دهند.
این مطالبات نه به معنای پیش‌داوری درباره عملکرد اشخاص و دستگاه‌هاست و نه متضمن آن است که تمام مشکلات مطرح‌شده در همه استان‌ها و برای همه واکسیناتورها وضعیت یکسانی دارد. هدف، تبدیل مسائل مطرح‌شده از سوی فعالان صنفی به موضوعاتی روشن، مستند و قابل پیگیری است.
سخن پایانی؛ پیشگیری از بیماری، بدون بی‌توجهی به نیروی انسانی
نظام دامپزشکی کشور برای صیانت از سلامت دام و طیور، به دانش تخصصی، برنامه‌ریزی، نظارت و نیروی انسانی توانمند نیاز دارد. واکسیناتورها نیز بخشی از همین نیروی انسانی هستند؛ افرادی که کیفیت فعالیت آنان می‌تواند بر اجرای برنامه‌های پیشگیری و حفاظت از سرمایه دامی اثرگذار باشد.
ازاین‌رو، ساماندهی وضعیت شغلی و حمایت از این گروه را نباید موضوعی حاشیه‌ای یا صرفاً مطالبه‌ای معیشتی تلقی کرد. این مسئله با کیفیت اجرای مأموریت‌های پیشگیرانه، پایداری نیروی انسانی و اعتماد فعالان این حوزه به سازوکارهای حمایتی ارتباط دارد.
فاخته نیوز از نهادهای متولی در حوزه دامپزشکی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سایر مراجع ذی‌صلاح انتظار دارد به این پرسش‌ها پاسخ دهند و نتیجه اقدامات خود را به‌صورت روشن اعلام کنند.
واکسیناتورها مطالبه‌ای فراتر از شعار می‌خواهند: جایگاه شغلی روشن، قرارداد شفاف، حمایت بیمه‌ای متناسب، ایمنی در محیط کار و امکان پیگیری قانونی حقوق صنفی.
اکنون زمان آن است که این مطالبات از سطح گفت‌وگوها و روایت‌های فردی فراتر برود و به دستور کاری مشخص، زمان‌بندی‌شده و قابل ارزیابی تبدیل شود.
زیرا حفاظت از سلامت دام و طیور، بدون توجه به سلامت، امنیت شغلی و کرامت نیروی انسانی فعال در این عرصه، نمی تواند به طور پایدار محقق شود.
دکتر هادی زارعی
مدیر مسئول
-
خدا رو شکر یکی پیدا شد و از ما هم نوشتند! ای کاش برسه به دست اونایی که باید بخونند و کاری کنند
-
در سخت ترین شرایط شغلی با حداقل درآمد در حال تلاش هستیم اما دریغ از حداقل ها
-
لطفا پیگیر حقوق ما باشید و مطالبه گری رو قطع نکنید. نه بیمه داریم نه امنیت شغلی. نه شغل ما جزئ مشاغل سخت حساب می شه... جایگاه اجتماعی هم که قربونش برم...
-
از نمایندگی فاخته در استان کرمانشاه بابت پیگیری این موضوع مهم ممنونم
دسترسی سریع
بخش های مفید
راه های ارتباطی
