«افزایش تاب‌آوری سیستم سلامت و زنجیره تأمین غذا در برابر تهدیدات پنهان، نرم و ترکیبی»

فاخته- این عوارض ممکن است مشتمل بر رویدادهای مهمی باشدکه تشخیص آنها بعضا زمان‌بر و گاهی بسیار سخت بوده و شایدحتی بدلایل مصلحتی پس از شناسایی نیز قابلیت انتشار نداشته باشد.امنیت غذایی از یک سو و تهاجم  مستقیم بیولوژیکی از سویی دیگر، در هر شرایطی برای تهدید یک کشور، مخاطره بزرگی به شمار رفته و صد البته که این موضوع در شرایط جنگی وبحران به مراتب اهمیت مضاعف می یابد.

پر واضح است که اصل وجود و لزوم مراودات بین المللی در راستای تامین اقلام مورد نیاز خوراک دام وهمچنین تغذیه انسان، قابل حذف نبوده و لذا همین امر به منزله یک روزنه ورود عوامل مخاطره آمیز  به کشور، میتواند زمینه ساز آسیب رسانی و ایراد خسارات و ضربات جبران ناپذیری گردد. هر گونه ضعف در این حوزه فلج کننده خواهد بود و در این میان سازمان دامپزشکی با انجام وظایف ذاتی خود، پیشتاز اقدامات پدافندی مربوطه می باشد. از عوامل خطر سازی نظیر؛ ورود «پاتوژنها» بهمراه نهاده های دامی و ماده موثره موجود در واکسنهای خارجی گرفته تا  دام زنده و حتی گوشت قرمز  وسفید وارداتی مورد مصرف خانوار، همه و همه می‌توانند در مظان اتهام بوده و بصورت پنهان، آلت جنگی دشمن ،قلمداد گردند. بنابراین تقویت امنیت زیستی  و پیشگیری از «ترور بیولوژیک» با بررسی دقیق هویت بهداشتی کالاهای یاد شده، اصلی‌ترین اقدامات این حوزه است.

در پدافند غیرعامل، یکی از بزرگترین تهدیدات، استفاده از عوامل بیماری‌زا  برای ایجاد ناآرامی اجتماعی و یا تخریب اقتصادی است.
نوع کنترل مرزها و مسیرهای تردد، شاید در مقاطع خاص زمانی بدلیل لزوم تسریع در ارائه خدمات و یا ساماندهی فوری بازار و جبران کمبودهای موجود، تغییر یابد ولیکن دقیقا همین جاست که دشمن درصدد است از خلاء ها وحفره های امنیتی وارد شده تا به مقاصد سوء خود دست یابد.پس باید با نگاه مراقبت فعال ،جایگزینی رویکرد «واکنش به بیماری» با رویکرد «پیش‌بینی و شناسایی زودهنگام»آن رقم خورده و با شناخت سریع یک طغیان  احتمالی بیماری ، از یک بحران ملی جلوگیری گردد.
پدافند غیرعامل بر حفظ اعتماد عمومی تمرکز دارد و این جزء با فراهم سازی امنیت سلامت  و زنجیره غذایی حاصل نمی گردد. اگر مردم نسبت به سلامت گوشت و محصولات دامی دچار بی‌اعتمادی شوند، این یک شکست در پدافند غیرعامل است. چندی پیش خبری راجع به مصرف گوشت تک سمیان منتشر شد و برای بخش زیادی از مردم علامت سوال بزرگی ایجاد گردید.هرچند اصل قضیه چیز دیگری بود ولیکن انتشار شاید مغرضانه آن، تشویش اذهان عمومی را در پی داشت.این خود نمونه ای بسیار کوچک از اهمیت بالای مفاد اشاره شده است که میتواند سریع‌تر از خودِ بیماری، اقتصاد و آرامش جامعه را تخریب کند.
لازم به ذکر است که پدافند حقوقی و مدیریت بحران اداری در هر حوزه منجمله دامپزشکی، مساله ی مهمی است که شاید کمتر بدان توجه شده باشد. بخشی از خسارات وارده از ناحیه دشمن و بویژه در شرایط بحران، ممکن است ناشی از جعل عناوین و جایگاه و اعمال نفوذ در جهت دور زدن ضوابط و مقررات و با عادی نمایی جریانات بمانند نقل و انتقالات معمول روزمره،در راستای نیل به اهداف نه صرفا اقتصادی و بلکه موضوعات امنیتی  باشد.
یا اذعان به اینکه وظیفه مندی دامپزشکی اساسا به لحاظ ماهیت ذاتی کار، شالوده پدافندی دارد اما صدور و تبیین دستورالعمل‌های شفاف حقوقی و اجرایی برای زمانی که یک بحران چه بصورت طبیعی و یاعامدانه رخ می‌دهد از الزامات است تا بدینوسیله از تشتت آرا و تشدید بحران در سطح سازمان جلوگیری شود.
من حیث المجموع، اصلی‌ترین اقدام پدافند غیرعامل در دامپزشکی، «ایجاد یک سیستم نظارتی و اجرایی هوشمند و نفوذناپذیر است که بتواند از طریق مدیریت ریسک، از وقوع بحران‌های زیستی و اقتصادی جلوگیری کرده یا در صورت وقوع، اثرات آن‌ها را به حداقل برساند.»

بطور خلاصه، کارکرد دامپزشکی در اجرای اقدامات پدافندی به چهار حوزه مهم و شامل سلامت انسان، امنیت غذایی و اقتصادی و نیز پایداری زیست‌محیطی مرتبط است. 
 مهار تهدیدات مشترک ناشی از بیماری‌های مهمی مانند بروسلوز، آنفلوانزای پرندگان، سل و برخی بیماری‌های انگلی که از دام به انسان منتقل می‌شوند ،در راستای تامین سلامت واحد و کاهش مخاطرات بهداشتی جامعه است.
  بیماری‌های اپیدمیک و استراتژیک در صنعت طیور و دامپروری، ممکن است ظرف مدت کوتاهی اقتصاد مربوطه را فلج نمایند. دامپزشکی با مدیریت سلامت گله، ثبات تولید را تضمین کرده و به امنیت غذایی و اقتصادی کمک میکند.
در پدافند غیرعامل، گاهی ضربه به اقتصاد، بسیار موثرتر و کارآمدتر از ضربه فیزیکی است و لذا پایداری اقتصادی و مدیریت زنجیره تولید، حائز اهمیت فراوان است.در همین رابطه امنیت زیستی در سایه کنترلهای مرزی و نظارت بر ورود سویه‌های هویت دار شناخته شده بمنظور محافظت از ذخایر ژنتیکی اتفاق می افتد.
دامپزشکی در واقع "سیستم هشدار زودهنگام"  است و قطعا هر گونه ضعف این سیستم موجب آسیب‌پذیری شدید سیستم سلامت و امنیت غذایی کشور در برابر تهدیدات بیرونی و درونی می گردد.

دکتر فردین حسین زاده
دامپزشک و کارشناس حقوقی