یکی از مهم‌ترین اهداف راهبردی و مطالبات جدی ما، راه‌اندازی دوره دکترای حرفه‌ای دامپزشکی (DVM) است

فاخته_ مازندران؛ استان مازندران با برخورداری از ظرفیت‌های قابل توجه در بخش دامپروری، طیور، صنایع غذایی، تولید محصولات دامی و فعالیت‌های مرتبط با سلامت حیوانات، نیازمند نیروی انسانی متخصص در حوزه‌های مختلف دامپزشکی است. از این منظر، مأموریت دانشکده را باید فراتر از آموزش صرف و در سه محور آموزش تخصصی، تولید دانش و پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه تعریف کرد. شکل‌گیری دانشکده در آمل، صرفاً به معنای ایجاد یک مرکز آموزش دانشگاهی نبود؛ بلکه تلاشی برای توسعه آموزش عالی دولتی در شهرستان آمل و ایجاد پیوند میان ظرفیت‌های علمی دانشگاه با نیازهای اقتصادی و اجتماعی منطقه به شمار می‌رفت. استان مازندران با برخورداری از ظرفیت‌های قابل توجه در بخش دامپروری، طیور، صنایع غذایی، تولید محصولات دامی و فعالیت‌های مرتبط با سلامت حیوانات، نیازمند نیروی انسانی متخصص در حوزه‌های مختلف دامپزشکی است. از این منظر، مأموریت دانشکده را باید فراتر از آموزش صرف و در سه محور آموزش تخصصی، تولید دانش و پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه تعریف کرد.

نمایندگی فاخته نیوز در استان مازندران در گفتگویی مشروح با دکتر «راحم خوشبخت» متخصص باکتری شناسی و رئیس دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل به مباحث مختلف و مرتبط با این مرکز آموزشی پرداخته است.

•  آقای دکتر، در ابتدا لطفاً درباره تاریخچه، مأموریت و جایگاه دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل توضیح دهید. این دانشکده در حال حاضر در چه رشته‌ها و مقاطع تحصیلی دانشجو می‌پذیرد و چه تعداد دانشجو و عضو هیئت علمی دارد؟ همچنین مهم‌ترین ظرفیت‌های آموزشی و تخصصی دانشکده را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

در ابتدا لازم می‌دانم از خبرگزاری محترم فاخته بابت فراهم کردن این فرصت برای طرح دیدگاه‌ها، تشریح ظرفیت‌ها و بیان برنامه‌ها و دغدغه‌های دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل صمیمانه تشکر و قدردانی کنم. امیدوارم این گفت‌وگو بتواند گامی در جهت معرفی توانمندی‌های علمی و آموزشی دانشکده و توجه بیشتر به ظرفیت‌های دامپزشکی در استان‌های شمالی کشور باشد.

فعالیت این مجموعه در سال ۱۳۸۸ و در قالب دانشکده دامپزشکی دانشگاه مازندران آغاز شد. در آن زمان، هدف اصلی ایجاد بستری برای تربیت نیروی انسانی متخصص در حوزه دامپزشکی، بهداشت و کنترل فرآورده‌های دامی و پاسخ‌گویی به نیازهای منطقه بود. این مجموعه در سال ۱۳۹۲، با موافقت قطعی شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، به دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل به عنوان پنجمین دانشگاه دولتی استان مازندران ارتقا پیدا کرد. به این ترتیب، دانشکده دامپزشکی به‌عنوان هسته‌ی اولیه شکل‌گیری این دانشگاه، نقش مهمی در هویت علمی و تخصصی آن داشته است.

از نظر تاریخچه، باید به این نکته اشاره کنم که شکل‌گیری دانشکده در آمل، صرفاً به معنای ایجاد یک مرکز آموزش دانشگاهی نبود؛ بلکه تلاشی برای توسعه آموزش عالی دولتی در شهرستان آمل و ایجاد پیوند میان ظرفیت‌های علمی دانشگاه با نیازهای اقتصادی و اجتماعی منطقه به شمار می‌رفت. استان مازندران با برخورداری از ظرفیت‌های قابل توجه در بخش دامپروری، طیور، صنایع غذایی، تولید محصولات دامی و فعالیت‌های مرتبط با سلامت حیوانات، نیازمند نیروی انسانی متخصص در حوزه‌های مختلف دامپزشکی است. از این منظر، مأموریت دانشکده را باید فراتر از آموزش صرف و در سه محور آموزش تخصصی، تولید دانش و پاسخ‌گویی به نیازهای جامعه تعریف کرد.

در حوزه زیرساخت‌های آموزشی نیز یکی از اتفاقات مهم، احداث و افتتاح ساختمان جدید دانشکده دامپزشکی در اسفند سال ۱۴۰۱ بود. این مجموعه در پردیسی به مساحت ۲۸ هزار و ۵۰۰ مترمربع و با زیربنای ۴ هزار و ۷۶۴ مترمربع، در پنج طبقه احداث شده است. وجود هشت کلاس آموزشی، ۱۲ آزمایشگاه و فضاهای اختصاصی اعضای هیئت علمی، ظرفیت مناسبی برای توسعه فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی فراهم کرده است. این پروژه با مشارکت خانواده نیک‌اندیش زنده‌یاد زهرا تفضلی و حمایت‌های دولتی به سرانجام رسید که از نظر مسئولیت اجتماعی و مشارکت خیرین در توسعه آموزش عالی نیز قابل توجه است.

از نظر مأموریت علمی و آموزشی، تلاش ما بر این است که آموزش دامپزشکی را با رویکردی کاربردی و مسئله‌محور دنبال کنیم. دامپزشکی امروز صرفاً به درمان بیماری‌های حیوانات محدود نیست؛ بلکه حوزه‌ای گسترده و راهبردی است که با سلامت عمومی، امنیت غذایی، اقتصاد کشاورزی و دامپروری، کنترل بیماری‌های مشترک انسان و حیوان و حفاظت از سلامت جامعه ارتباط مستقیم دارد. به همین دلیل، توسعه آموزش در حوزه‌هایی مانند علوم پایه دامپزشکی، علوم درمانگاهی، پاتوبیولوژی، بهداشت و کنترل مواد غذایی و بیماری‌های مشترک انسان و حیوان، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

از نظر سرمایه انسانی و جمعیت دانشجویی، دانشکده دامپزشکی در حال حاضر دارای ۲۵ عضو هیئت علمی (شامل 2 استاد، 8 دانشیار و 15 استادیار) در چهار گروه آموزشی و 389 دانشجو در مقاطع و رشته‌های مختلف تحصیلی است. البته با توجه به اینکه ثبت‌نام دانشجویان ورودی جدید در پیش است، تعداد دانشجویان در آمار نهایی سال تحصیلی جاری افزایش خواهد یافت.

در حوزه رشته‌ها و مقاطع تحصیلی، دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل از تنوع آموزشی مناسبی در مقاطع مختلف برخوردار است. در مقطع کارشناسی ارشد، در سه رشته باکتری‌شناسی دامپزشکی، انگل‌شناسی دامپزشکی و بهداشت و کنترل کیفی مواد غذایی دانشجو می‌پذیریم. در مقطع کارشناسی نیز رشته‌های بهداشت و کنترل کیفی مواد غذایی، بهداشت و بازرسی گوشت و علوم آزمایشگاهی دامپزشکی (دوره‌های پیوسته و ناپیوسته)، ارائه می‌شوند. همچنین در مقطع کاردانی، رشته کاردانی دامپزشکی از جمله رشته‌های فعال دانشکده است. این تنوع رشته‌ای به ما امکان می‌دهد در حوزه‌های مختلف مرتبط با سلامت دام، تشخیص و کنترل بیماری‌ها، سلامت و کیفیت فرآورده‌های دامی و بهداشت عمومی، نیروی انسانی متخصص تربیت کنیم. کما اینکه اثرات این موضوع پس از 17 سال سابقه تربیت دانشجویان، در سطح شهرستان آمل و استان مازندران مشخص و قابل رصد است. در کنار رشته‌های موجود، توسعه مقاطع تحصیلات تکمیلی نیز از اولویت‌های دانشکده است. در همین راستا، درخواست راه‌اندازی دوره دکتری تخصصی (Ph.D.) در رشته بهداشت و کنترل کیفی مواد غذایی را ارائه کرده‌ایم و امیدواریم با فراهم شدن شرایط و اخذ مجوزهای لازم، شاهد توسعه این حوزه باشیم.

با این حال، یکی از مهم‌ترین اهداف راهبردی و مطالبات جدی ما، راه‌اندازی دوره دکترای حرفه‌ای دامپزشکی (DVM)  است. نکته‌ای که لازم می‌دانم در این خصوص تأکید کنم، این است که دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل از نظر برخورداری از نیروی انسانی متخصص، اعضای هیئت علمی توانمند، زیرساخت‌های آموزشی و آزمایشگاهی و ظرفیت‌های علمی و تخصصی، شایستگی و توانمندی لازم برای ورود به این عرصه را دارد و حتی در مقایسه با تعدادی از دانشکده‌های دامپزشکی فعال کشور، از ظرفیت‌های قابل توجهی برخوردار است. با وجود این، متأسفانه تاکنون آن‌گونه که شایسته ظرفیت‌ها و توانمندی‌های این مجموعه بوده، به درخواست و ضرورت توسعه این دانشکده توجه نشده است. این مسئله را صرفاً یک مطالبه سازمانی یا دانشگاهی نمی‌دانیم، بلکه معتقدیم عدم تحقق این موضوع، عملاً به یکی از موانع توسعه و ارتقای جایگاه علمی دانشکده تبدیل شده است. باید توجه داشت که دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل، تنها دانشکده دامپزشکی دولتی در سه استان شمالی کشور، یعنی مازندران، گیلان و گلستان است. این در حالی است که استان‌های شمالی به دلیل برخورداری از ظرفیت‌های گسترده در حوزه دامپروری، پرورش طیور، آبزی‌پروری، صنایع غذایی و تولید فرآورده‌های دامی، از اهمیت راهبردی ویژه‌ای در حوزه دامپزشکی و امنیت غذایی کشور برخوردارند. از سوی دیگر، در برخی استان‌های کشور که به لحاظ مجموع ظرفیت‌های دامپروری، صنایع غذایی و نیازهای منطقه‌ای، شرایط محدودتری نسبت به استان‌های شمالی دارند، دوره دکترای حرفه‌ای دامپزشکی دایر است و دانش‌آموختگان این رشته در حال ورود به بازار کار هستند. به اعتقاد ما، توسعه آموزش عالی باید مبتنی بر توزیع متوازن امکانات، ارزیابی واقعی ظرفیت‌های علمی و توجه به نیازهای منطقه‌ای باشد. نمی‌توان از یک سو بر ضرورت توسعه متوازن آموزش عالی و استفاده از ظرفیت‌های بومی تأکید کرد و از سوی دیگر، مجموعه‌ای را که از نیروی انسانی متخصص و زیرساخت‌های قابل توجه برخوردار است، از امکان توسعه به یکی از مهم‌ترین دوره‌های آموزشی خود محروم نگه داشت. انتظار ما این است که مسئولان ذی‌ربط در وزارت علوم و سایر مراجع تصمیم‌گیر، با نگاهی کارشناسی، منصفانه شرایط و توانمندی‌های این دانشکده را مورد ارزیابی قرار دهند.

از نظر ظرفیت‌های تخصصی، چند مزیت مهم در دانشکده دامپزشکی آمل وجود دارد:

نخست، موقعیت جغرافیایی و ارتباط آن با ظرفیت‌های دامپروری و صنایع غذایی استان مازندران است. این موقعیت امکان تعریف پژوهش‌های کاربردی و ارتباط مؤثرتر با واحدهای تولیدی، مراکز پرورش دام و طیور، آزمایشگاه‌ها و مجموعه‌های فعال در زنجیره تولید مواد غذایی را فراهم می‌کند.

دوم، برخورداری از فضای آموزشی و آزمایشگاهی اختصاصی است که بستر مناسبی برای تقویت آموزش‌های عملی، فعالیت‌های پژوهشی و تربیت دانش‌آموختگان توانمند ایجاد می‌کند.

سوم، ماهیت بین‌رشته‌ای دامپزشکی است. امروزه ارتباط این دانش با زیست‌فناوری، علوم آزمایشگاهی، میکروبیولوژی، بیوتکنولوژی، فناوری‌های نوین تشخیصی و حتی هوش مصنوعی، فرصت‌های گسترده‌ای برای توسعه تحقیقات مشترک فراهم کرده است.

چهارم، ظرفیت ارتباط دانشگاه با جامعه و صنعت است. اعتقاد دارم دانشکده دامپزشکی باید بتواند در کنار وظیفه اصلی خود در تربیت نیروی متخصص، در حل مسائل واقعی بخش دامپروری، ارتقای کیفیت و سلامت فرآورده‌های دامی، کنترل بیماری‌های عفونی و مشترک و افزایش بهره‌وری اقتصادی این بخش نیز نقش‌آفرینی کند.

در مجموع، ارزیابی من این است که دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل از ظرفیت مناسبی برای تبدیل شدن به یک مجموعه علمی و پژوهشی اثرگذار در شمال کشور برخوردار است. البته تحقق کامل این ظرفیت، مستلزم تقویت نیروی انسانی متخصص، توسعه تجهیزات آزمایشگاهی، گسترش همکاری‌های بین‌دانشگاهی و ارتباط ساختارمندتر با بخش اجرایی و صنعت دامپروری است. هدف نهایی ما باید تربیت دانش‌آموختگانی باشد که علاوه بر برخورداری از دانش علمی روز، توانایی پاسخ‌گویی به نیازهای واقعی جامعه و حل مسائل تخصصی کشور را داشته باشند.

• یکی از دغدغه‌های مهم دانشجویان و فارغ‌التحصیلان دامپزشکی، تناسب آموزش‌های دانشگاهی با نیازهای واقعی بازار کار است. از نگاه شما، سرفصل‌های درسی رشته‌های مرتبط با دامپزشکی تا چه اندازه با تحولات علمی، فناوری‌های نوین تشخیصی و نیازهای بخش خصوصی همخوانی دارند؟ آیا در سال‌های اخیر بازنگری و به‌روزرسانی سرفصل‌ها متناسب با این نیازها انجام شده و دانشکده چه نقشی در این فرایند دارد؟

به اعتقاد من، یکی از مهم‌ترین موضوعات در آموزش عالی دامپزشکی، ایجاد پیوند مؤثر میان آموزش دانشگاهی، تحولات علمی و فناوری و نیازهای واقعی بازار کار است. دامپزشکی از جمله رشته‌هایی است که به‌سرعت تحت تأثیر پیشرفت‌های علمی و فناوری قرار می‌گیرد. امروزه روش‌های نوین تشخیصی، فناوری‌های مولکولی، روش‌های پیشرفته شناسایی عوامل بیماری‌زا، تجهیزات آزمایشگاهی جدید، سیستم‌های کنترل کیفیت و فناوری‌های مرتبط با ایمنی مواد غذایی، بخش جدایی‌ناپذیری از فعالیت‌های حرفه‌ای این حوزه شده‌اند. بنابراین طبیعی است که برنامه‌های آموزشی و سرفصل‌های درسی نیز متناسب با این تحولات به‌صورت مستمر مورد بازنگری و به‌روزرسانی قرار گیرند.

در سال‌های اخیر، در برخی از رشته‌های مرتبط با دامپزشکی، این بازنگری‌ها انجام شده است. برای مثال، برنامه‌های درسی رشته علوم آزمایشگاهی دامپزشکی و همچنین رشته‌های کارشناسی ارشد باکتری‌شناسی و انگل‌شناسی دامپزشکی، با مشارکت کارگروه‌های برنامه‌ریزی درسی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و همکاری دانشکده‌های دامپزشکی مورد بررسی و اصلاح قرار گرفته‌اند. خوشبختانه دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل نیز در این فرایندها مشارکت فعال داشته و اعضای هیئت علمی آن در بررسی، ارائه پیشنهادهای تخصصی و بازنگری محتوای آموزشی این رشته ها نقش‌آفرینی کرده‌اند.

نکته مهم این است که به‌روزرسانی آموزش صرفاً از طریق تغییر سرفصل‌های مصوب اتفاق نمی‌افتد. بخش مهمی از این فرایند باید از طریق ارتباط مستمر دانشگاه با صنعت و محیط واقعی کار شکل بگیرد. در دانشکده ما، اعضای هیئت علمی با اجرای طرح‌های پژوهشی برون‌دانشگاهی و صنعتی و برقراری ارتباط با مجموعه‌های فعال در حوزه دامپروری، صنایع غذایی، آزمایشگاه‌های تشخیص و کنترل کیفیت و سایر بخش‌های مرتبط، تلاش می‌کنند تجربیات و نیازهای واقعی این حوزه‌ها را به فضای آموزشی منتقل کنند. این ارتباط باعث می‌شود دانشجو علاوه بر فراگیری مبانی نظری، با مسائل و چالش‌هایی که پس از فارغ‌التحصیلی در محیط حرفه‌ای با آن مواجه خواهد شد نیز آشنا شود. البته باید تأکید کنم که همه رشته‌ها به یک اندازه از این بازنگری‌ها بهره‌مند نشده‌اند و به نظر می‌رسد برخی برنامه‌های درسی همچنان نیازمند اصلاح و به‌روزرسانی جدی هستند. تحولات فناوری در حوزه تشخیص بیماری‌ها، روش‌های مولکولی، میکروبیولوژی، انگل‌شناسی، کنترل کیفی و ایمنی مواد غذایی با سرعت زیادی در حال وقوع است و لازم است محتوای آموزشی نیز با این تحولات هماهنگ شود. دانشکده دامپزشکی آمل در این زمینه تجربه و سابقه خوبی دارد و می‌تواند در فرایندهای آتی بازنگری برنامه‌های درسی نیز نقش مؤثری ایفا کند.

نکته دیگری که فکر می‌کنم باید به آن توجه ویژه‌ای شود، سابقه و نقش پیشگام دانشکده دامپزشکی آمل در شکل‌گیری و توسعه برخی رشته‌های تخصصی در کشور است. رشته‌های بهداشت و بازرسی گوشت و بهداشت و کنترل کیفی مواد غذایی از جمله حوزه‌هایی هستند که دانشکده ما در شکل‌گیری و توسعه آموزش دانشگاهی آن‌ها نقش پیشرو داشته است. این رشته‌ها با توجه به نیازهای کشور و اهمیت روزافزون سلامت و ایمنی مواد غذایی توسعه پیدا کردند و امروز در تعدادی از دانشکده‌های دامپزشکی کشور نیز ارائه می‌شوند. این موضوع نشان می‌دهد که دانشکده ما صرفاً مصرف‌کننده برنامه‌های آموزشی مصوب نبوده، بلکه در مقاطعی خود از مجموعه‌های مؤثر در توسعه و گسترش آموزش تخصصی دامپزشکی در کشور به شمار آمده است.

در مجموع، اعتقاد دارم برای افزایش تناسب آموزش با بازار کار، باید سه رویکرد به‌صورت هم‌زمان دنبال شود: نخست، بازنگری مستمر و هدفمند سرفصل‌های درسی با مشارکت دانشگاه‌ها و کارگروه‌های تخصصی وزارت علوم؛ دوم، تقویت آموزش‌های عملی، مهارتی و کارآموزی در محیط‌های واقعی فعالیت حرفه‌ای؛ و سوم، گسترش ارتباط ساختارمند دانشگاه با بخش خصوصی، صنایع غذایی، آزمایشگاه‌های تشخیصی، مراکز دامپروری و مجموعه‌های مرتبط با سازمان دامپزشکی.

• با توجه به محدودیت‌های بازار کار و رقابت میان دانش‌آموختگان دامپزشکی، دانشکده چه برنامه‌هایی برای توانمندسازی دانشجویان در زمینه کارآفرینی، راه‌اندازی کسب‌وکارهای تخصصی و ایجاد فرصت‌های شغلی دارد؟ آیا برنامه‌ای برای حمایت از تأسیس شرکت‌های دانش‌بنیان، کسب‌وکارهای فناورانه و فعالیت‌های نوآورانه دانشجویان و فارغ‌التحصیلان در نظر گرفته شده است؟

در شرایط امروز، رسالت دانشگاه صرفاً تربیت دانش‌آموخته و آماده کردن او برای ورود به بازار کار موجود نیست؛ بلکه باید تلاش کنیم دانشجویان را به افرادی توانمند، خلاق و کارآفرین تبدیل کنیم که خودشان نیز بتوانند فرصت‌های شغلی جدید ایجاد کنند. به‌ویژه در حوزه دامپزشکی، ظرفیت‌های متنوعی برای راه‌اندازی کسب‌وکارهای تخصصی در زمینه آزمایشگاه‌های تشخیص، خدمات تخصصی دامپزشکی، کنترل کیفیت و ایمنی مواد غذایی، تولید محصولات فناورانه و ارائه خدمات مشاوره‌ای وجود دارد.

در همین راستا، دانشکده دامپزشکی ارتباط مستمری با مدیریت فناوری و نوآوری و مراکز رشد دانشگاه دارد و تلاش می‌کنیم دانشجویان و فارغ‌التحصیلان را با ظرفیت‌های این مجموعه‌ها آشنا کنیم. برگزاری دوره‌های آموزشی کارآفرینی، کارگاه‌های مهارتی، رویدادهای استارت‌آپی، نشست‌های تخصصی و سخنرانی‌های مرتبط با کسب‌وکارهای نوآورانه از جمله اقداماتی است که با همکاری این بخش‌ها دنبال می‌کنیم. هدف این است که دانشجو از دوران تحصیل با مفاهیمی مانند تجاری‌سازی ایده، تبدیل دانش به محصول، ثبت شرکت، جذب سرمایه و راه‌اندازی کسب‌وکار آشنا شود. از سوی دیگر، یکی از مزیت‌های دانشکده، ارتباطات نزدیک اعضای هیئت علمی با صنعت و مجموعه‌های اجرایی مرتبط است. ما تلاش می‌کنیم از این ارتباطات برای معرفی دانشجویان مستعد به مجموعه‌های خصوصی و صنعتی استفاده کنیم و حتی پس از فارغ‌التحصیلی نیز ارتباط خود را با آن‌ها حفظ کنیم. در مواردی، فارغ‌التحصیلان برای ورود به بازار کار، انتخاب مسیر حرفه‌ای یا راه‌اندازی فعالیت تخصصی از مشاوره استادان دانشکده بهره‌مند می‌شوند و خوشبختانه در این زمینه ارتباط خوبی میان دانشکده و دانش‌آموختگان شکل گرفته است.

نکته امیدوارکننده دیگر این است که برخی از دانش‌آموختگان سال‌های گذشته ما امروز در دانشگاه‌های مختلف کشور به‌عنوان عضو هیئت علمی مشغول فعالیت هستند. این موضوع نشان‌دهنده تداوم ارتباط علمی دانشکده با فارغ‌التحصیلان و نقش آن در تربیت نیروهای متخصص و اثرگذار در سطح ملی است. در مجموع، رویکرد ما این است که دانشکده صرفاً محل آموزش تا زمان فارغ‌التحصیلی نباشد، بلکه در تمام مسیر حرفه‌ای دانش‌آموختگان، از کسب مهارت و ورود به بازار کار تا کارآفرینی و توسعه فعالیت‌های تخصصی، نقش حمایتی و مشورتی خود را حفظ کند. البته توسعه این رویکرد در آینده، به‌ویژه در زمینه شرکت‌های دانش‌بنیان و کسب‌وکارهای فناورانه دامپزشکی، از اولویت‌های ما خواهد بود.

• دامپزشکی از جمله رشته‌هایی است که کیفیت آموزش آن به تجربه عملی و دسترسی به امکانات تخصصی وابسته است. دانشکده دامپزشکی آمل از چه امکاناتی در حوزه آموزشی، پژوهشی و آموزش‌های بالینی برخوردار است؟ دانشجویان تا چه اندازه فرصت کسب مهارت های عملی را دارند؟

همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردم، دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل از ظرفیت‌های مناسب آموزشی و پژوهشی برخوردار است. یکی از نقاط قوت دانشکده، وجود آزمایشگاه‌های مجهز و تخصصی در حوزه‌های مختلف، به‌ویژه آزمایشگاه‌های تشخیصی است که امکان انجام فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی و آشنایی دانشجویان با روش‌های نوین تشخیص بیماری‌ها را فراهم می‌کنند.

در کنار این امکانات، درمانگاه تخصصی دانشکده نیز نقش مهمی در آموزش عملی دانشجویان دارد. دانشجویان مقطع کاردانی دامپزشکی با بهره‌گیری از این ظرفیت، فرصت آشنایی نزدیک با محیط بالینی، روند معاینه و بررسی موارد درمانی و کسب تجربه عملی در حوزه مراقبت و درمان دام را پیدا می‌کنند.

رویکرد ما این است که آموزش دامپزشکی صرفاً به مباحث نظری محدود نباشد و دانشجویان در طول تحصیل، متناسب با مقطع و رشته خود، با تجهیزات تخصصی، روش‌های آزمایشگاهی و محیط واقعی فعالیت حرفه‌ای آشنا شوند. معتقدیم تقویت مهارت‌های عملی در کنار دانش علمی، نقش تعیین‌کننده‌ای در آمادگی فارغ‌التحصیلان برای ورود مؤثر به بازار کار و ایفای مسئولیت‌های تخصصی آن‌ها دارد.

• ارتباط مؤثر دانشگاه با بخش خصوصی می‌تواند فاصله میان آموزش دانشگاهی و نیازهای حرفه‌ای را کاهش دهد. دانشکده چه تعاملاتی با مراکز تشخیصی درمانی دامپزشکی دارد؟ آیا برنامه‌ای برای توسعه کارآموزی هدفمند، اجرای پروژه‌های مشترک و استفاده از ظرفیت مراکز خصوصی در آموزش دانشجویان وجود دارد؟

به اعتقاد من، ارتباط دانشگاه با بخش خصوصی و مراکز تخصصی، یکی از ضرورت‌های آموزش کاربردی در رشته دامپزشکی است. دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل نیز در این زمینه تعاملات خوبی با مراکز تشخیصی و درمانی دامپزشکی و مجموعه‌های فعال در حوزه صنایع غذایی داشته است. یکی از نمونه‌های این همکاری، مشارکت اعضای هیئت علمی دانشکده در راه‌اندازی و توسعه برخی بخش‌های تخصصی، از جمله بخش‌های تشخیص مولکولی در تعدادی از آزمایشگاه‌های دامپزشکی استان است. این همکاری‌ها در قالب مشاوره علمی و تخصصی و تبادل تجربه همچنان ادامه دارد و زمینه انتقال دانش و فناوری از دانشگاه به محیط حرفه‌ای را فراهم می‌کند.

در حوزه کارآموزی نیز، با همکاری اداره کل دامپزشکی استان، هماهنگی های حوزه ارتباط با صنعت دانشگاه و مشارکت بخش خصوصی، برنامه‌های کارآموزی دانشجویان به‌صورت سازمان‌یافته و با نظارت استادان دانشکده انجام می‌شود. تلاش ما این است که دانشجویان در این دوره‌ها صرفاً حضور فیزیکی در محیط کار نداشته باشند، بلکه با فرایندهای واقعی تشخیص، درمان، کنترل و نظارت دامپزشکی آشنا شوند و مهارت‌های موردنیاز حرفه خود را کسب کنند.

خوشبختانه امروز تعدادی از دانش‌آموختگان دانشکده در درمانگاه ها و بیمارستان‌های دامپزشکی استان، به‌ویژه در بخش‌های تشخیصی و سایر حوزه‌های تخصصی، مشغول فعالیت هستند. حضور فارغ‌التحصیلان ما در مجموعه‌های مرتبط با صنایع غذایی و کنترل کیفیت نیز نشان‌دهنده ارتباط آموزش‌های دانشکده با نیازهای واقعی بازار کار است.

از سوی دیگر، برگزاری نشست‌های تخصصی، جلسات هم‌اندیشی و دیدارهای مشترک با صنایع، با همکاری مدیریت فناوری و نوآوری دانشگاه، از جمله برنامه‌هایی است که دنبال کرده‌ایم و توسعه آن را نیز در دستور کار داریم. هدف نهایی ما این است که بخش خصوصی و مراکز تخصصی صرفاً محل اشتغال فارغ‌التحصیلان نباشند، بلکه به‌عنوان شرکای آموزشی و پژوهشی دانشکده در تربیت نیروهای ماهر و اجرای پروژه‌های مشترک نقش‌آفرینی کنند.

• یکی از انتظارات از دانشگاه‌های تخصصی، حرکت از پژوهش‌های صرفاً علمی به سمت حل مسائل واقعی جامعه و صنعت است. مهم‌ترین اولویت‌های پژوهشی دانشکده در حال حاضر چیست و چه برنامه‌ای برای حمایت از طرح‌های کاربردی، ثبت اختراع و تجاری‌سازی دستاوردهای علمی دارید؟ دانشجویان چگونه می‌توانند در این مسیر مشارکت کنند؟

در دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل، از ابتدا تلاش شده است بخش قابل توجهی از فعالیت‌های پژوهشی اعضای هیئت علمی بر اساس نیازهای واقعی صنعت و مسائل اجرایی جامعه تعریف شود. در همین راستا، طرح‌های پژوهشی برون‌دانشگاهی و صنعتی متعددی در دانشکده اجرا شده است. لازم به تأکید است که اجرای طرح‌های پژوهشی برون‌دانشگاهی و ارتباط مؤثر با صنعت، صرفاً یک فعالیت انتخابی یا جنبی برای اعضای هیئت علمی نیست؛ بلکه در ضوابط و فرایندهای مربوط به تبدیل وضعیت استخدامی اعضای هیئت علمی نیز مورد توجه قرار گرفته و به‌عنوان یکی از الزامات و شاخص‌های ارزیابی فعالیت‌های آنان لحاظ می‌شود. این موضوع نشان‌دهنده اهمیت و جایگاه پژوهش‌های مسئله‌محور و ارتباط دانشگاه با جامعه و صنعت در نظام آموزش عالی کشور است.

اما یکی از مهم‌ترین محورهای پژوهشی پیش روی دانشگاه، مأموریتی است که از سوی استاندار محترم مازندران و طی مکاتبه با وزیر محترم علوم، تحقیقات و فناوری به دانشگاه واگذار شده است. این مأموریت بر پایش و به‌کارگیری روش‌های مؤثر در کنترل و پیشگیری از بیماری‌های عفونی دام و طیور در استان متمرکز است. در همین راستا، در حال تدوین و تکمیل یک طرح کلان پژوهشی هستیم تا با بهره‌گیری از توان علمی اعضای هیئت علمی و ظرفیت‌های آزمایشگاهی دانشگاه، و همکاری و مشاوره اداره کل دامپزشکی استان به شناسایی مسائل اولویت‌دار استان و ارائه راهکارهای علمی و عملی برای کنترل و پیشگیری از این بیماری‌ها کمک کنیم.

در زمینه مشارکت دانشجویان نیز، پایان‌نامه‌ها و فعالیت‌های پژوهشی دانشجویان تحصیلات تکمیلی می‌توانند در راستای این اولویت‌ها تعریف شوند. همچنین دانشجویان علاقه‌مند امکان مشارکت در اجرای طرح‌های پژوهشی استادان را دارند و از این طریق، علاوه بر کسب تجربه علمی و عملی، با فرایند انجام پژوهش‌های کاربردی و حل مسائل واقعی آشنا می‌شوند. در حوزه حمایت از ثبت اختراع و تجاری‌سازی نیز، همکاری با مدیریت فناوری و نوآوری و مراکز رشد دانشگاه را دنبال می‌کنیم تا دستاوردهای دارای قابلیت کاربرد و ارزش اقتصادی، صرفاً در قالب مقاله علمی باقی نمانند و در صورت برخورداری از ظرفیت لازم، به محصول، خدمت یا فناوری قابل استفاده تبدیل شوند. اعتقاد ما این است که ارزش پژوهش دانشگاهی زمانی کامل‌تر می‌شود که بتواند اثری ملموس در ارتقای سلامت دام و طیور، امنیت غذایی و توسعه اقتصادی استان داشته باشد.

• با توجه به تخصص جنابعالی در حوزه باکتری‌شناسی، مقاومت آنتی‌میکروبی و گسترش بیماری‌های عفونی از موضوعات مهم سلامت دام و جامعه محسوب می‌شوند. دانشکده چه برنامه‌های آموزشی و پژوهشی برای همکاری با مراکز اجرایی دامپزشکی در کمک به کنترل بیماری‌های مشترک انسان و دام و ارتقای سلامت عمومی دارد؟

مقاومت آنتی‌میکروبی و گسترش بیماری‌های عفونی، به‌ویژه بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان، از مهم‌ترین چالش‌های امروز حوزه سلامت هستند و مقابله با آن‌ها نیازمند همکاری نزدیک و هماهنگ میان بخش پزشکی، دامپزشکی، دانشگاه‌ها و دستگاه‌های اجرایی است. این موضوع برای من صرفاً یک دغدغه علمی و نظری نیست؛ بلکه در جریان تحقیقات مختلفی که در حوزه باکتری‌شناسی و مقاومت آنتی‌میکروبی روی نمونه‌های انسانی، دامی و طیور و همچنین عوامل بیماری‌زای مشترک انجام داده‌ام، ابعاد این معضل را به‌وضوح مشاهده کرده‌ام.

یکی از عوامل مهم تشدید این مسئله، مصرف نامناسب و غیرمنطقی آنتی‌بیوتیک‌ها در هر دو حوزه پزشکی و دامپزشکی است. مصرف خودسرانه، تجویز بدون تشخیص دقیق، انتخاب نامناسب نوع آنتی‌بیوتیک و رعایت نکردن دوز و مدت درمان، می‌تواند به انتخاب و گسترش باکتری‌های مقاوم منجر شود. این باکتری‌ها و ژن‌های مقاومت آن‌ها نیز می‌توانند از مسیرهای مختلف، از جمله تماس مستقیم انسان و حیوان، زنجیره تولید و مصرف مواد غذایی و محیط زیست، منتقل شوند. بنابراین، مقاومت آنتی‌میکروبی را نباید صرفاً یک مسئله مربوط به درمان بیماری‌های عفونی دانست؛ بلکه با یک چالش جدی در حوزه سلامت عمومی مواجه هستیم.

در دانشکده، تلاش کرده‌ایم این موضوع را در فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی مورد توجه قرار دهیم. انجام پایان‌نامه‌ها و طرح‌های پژوهشی مشترک با انستیتو پاستور شمال کشور، از جمله تجربه‌های ما در این زمینه بوده است. همچنین معتقدیم توسعه همکاری با اداره کل دامپزشکی استان، آزمایشگاه‌های تشخیصی و مراکز بهداشتی و درمانی می‌تواند به پایش عوامل بیماری‌زا، شناسایی الگوهای مقاومت آنتی‌میکروبی و ارائه راهکارهای علمی برای کنترل بیماری‌های عفونی کمک کند.

از سوی دیگر، دانشکده در موضوعات اجرایی مرتبط با سلامت عمومی نیز مشارکت داشته است؛ از جمله همکاری در برنامه‌های ساماندهی سگ‌های بلاصاحب و اقدامات مرتبط با کنترل بیماری هاری. به اعتقاد من، کنترل بیماری‌های مشترک، تنها با اقدامات مقطعی امکان‌پذیر نیست و باید مجموعه‌ای از اقدامات شامل پایش بیماری، واکسیناسیون، مدیریت جمعیت حیوانات، آموزش عمومی و همکاری بین‌بخشی به‌صورت مستمر دنبال شود.

در حوزه آموزش نیز ضروری است دانشجویان از دوران تحصیل با اصول مصرف منطقی داروهای ضدمیکروبی، روش‌های تشخیص آزمایشگاهی، مبانی کنترل عفونت و مفهوم سلامت واحد (One Health) آشنا شوند. سلامت انسان، حیوان و محیط زیست به یکدیگر وابسته است و هیچ‌یک را نمی‌توان به‌صورت مستقل مدیریت کرد.

در مجموع، رویکرد ما این است که از ظرفیت علمی و آزمایشگاهی دانشکده برای کمک به حل مسائل واقعی استان استفاده کنیم و با گسترش طرح‌های مشترک با مراکز اجرایی و پژوهشی، در زمینه پایش بیماری‌های عفونی، کنترل بیماری‌های مشترک و مقابله با مقاومت آنتی‌میکروبی نقش مؤثرتری داشته باشیم.

• از نگاه مدیریتی، مهم‌ترین چالش‌های پیش روی دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل در حوزه‌هایی مانند تأمین تجهیزات، توسعه زیرساخت‌های آموزشی و پژوهشی، جذب و نگهداشت اعضای هیئت علمی و تأمین منابع مالی چیست؟ برای ارتقای جایگاه علمی دانشکده و افزایش کیفیت خدمات آموزشی و پژوهشی، چه برنامه‌ها و اولویت‌هایی را در دستور کار قرار داده‌اید؟

یکی از مهم‌ترین چالش‌های دانشکده‌ تأمین و به‌روزرسانی تجهیزات آموزشی و پژوهشی و حفظ زیرساخت‌های تخصصی است. ماهیت آموزش دامپزشکی به‌شکلی است که بدون دسترسی به تجهیزات آزمایشگاهی و تشخیصی مناسب، امکان ارائه آموزش باکیفیت و انجام پژوهش‌های کاربردی به‌خوبی فراهم نمی‌شود. دانشکده ما با وجود برخورداری از زیرساخت‌های مناسب، همچنان به تجهیزات جدید نیاز دارد. از طرف دیگر، بخشی از تجهیزات موجود نیز با گذشت زمان نیازمند تعمیرات اساسی، نوسازی و اورهال هستند. متأسفانه افزایش قابل توجه هزینه خرید تجهیزات، قطعات و مواد مصرفی آزمایشگاهی، فشار مالی زیادی به دانشگاه‌ها وارد کرده است و منابع معمول دانشگاهی به‌تنهایی پاسخ‌گوی همه این نیازها نیستند. در چنین شرایطی، ناچاریم در کنار استفاده از اعتبارات دانشگاه، به سراغ ظرفیت‌های دیگری مانند همکاری با صنایع، اجرای طرح‌های مشترک و جلب حمایت خیرین برویم. خوشبختانه خیرین نیک‌اندیش تاکنون در تجهیز و راه‌اندازی آزمایشگاه‌های دانشکده نقش بسیار ارزشمندی داشته‌اند و حمایت‌های آنان، از جمله کمک‌های زنده‌یاد زهرا تفضلی در توسعه زیرساخت‌های دانشکده، شایسته قدردانی است. دانشگاه ما و دانشکده دامپزشکی شاید از این منظر در کشور شاخص باشد چراکه نقش خیرین شهرستان آمل در شکل گیری و تجهیز آن بسیار پررنگ و با اهمیت است. معتقدیم باید این ظرفیت ارزشمند را حفظ و تقویت کنیم و زمینه مشارکت بیشتر خیرین در توسعه آموزش و پژوهش دامپزشکی را فراهم آوریم.

موضوع مهم دیگر، تقویت ارتباط دانشگاه با صنعت است. اگر صنایع بتوانند از ظرفیت علمی و تخصصی اعضای هیئت علمی برای شناسایی و رفع مشکلات خود استفاده کنند، این همکاری می‌تواند برای هر دو طرف سودمند باشد. از یک سو، صنعت به راهکارهای علمی و تخصصی دسترسی پیدا می‌کند و از سوی دیگر، دانشگاه می‌تواند بخشی از نیازهای تجهیزاتی و پژوهشی خود را از طریق اجرای طرح‌های مشترک تأمین کند. در این زمینه، استفاده هدفمند از مشوق‌های قانونی، از جمله ظرفیت معافیت‌ها و مشوق‌های مالیاتی مرتبط با حمایت از فعالیت‌های پژوهشی و طرح ها در قالب رفع مشکلات صنایع، می‌تواند انگیزه شرکت‌ها را برای همکاری با دانشگاه افزایش دهد. البته لازم است این مشوق‌ها به‌گونه‌ای اطلاع‌رسانی و اجرا شوند که صنایع نیز از منافع واقعی آن‌ها آگاه باشند.

در کنار این مسائل، جذب و نگهداشت اعضای هیئت علمی متخصص و فراهم کردن شرایط مناسب برای فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی آنان نیز از اولویت‌های مهم ماست. ارتقای جایگاه علمی دانشکده صرفاً با توسعه ساختمان و تجهیزات محقق نمی‌شود؛ بلکه به نیروی انسانی توانمند، حمایت از پژوهش‌های مسئله‌محور، ایجاد انگیزه برای فعالیت‌های علمی و فراهم کردن فرصت تعامل با مراکز تخصصی و صنعتی نیاز دارد.

بر همین اساس، اولویت ما در دوره پیش رو، تکمیل و به‌روزرسانی تجهیزات آزمایشگاهی، تقویت ارتباط با صنایع و مراکز اجرایی، استفاده بیشتر از ظرفیت خیرین، حمایت از طرح‌های پژوهشی کاربردی و توسعه همکاری‌های علمی بین‌دانشگاهی است. اعتقاد دارم باید رابطه استاد و صنعت را از همکاری‌های موردی و مقطعی به یک ارتباط مستمر و هدفمند تبدیل کنیم؛ ارتباطی که در آن صنعت از دانش و تخصص دانشگاه بهره‌مند شود و دانشگاه نیز بتواند از ظرفیت‌های مالی، فنی و اجرایی صنعت برای ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش استفاده کند. این تعامل دوسویه می‌تواند یکی از مؤثرترین راهکارها برای عبور از محدودیت منابع و تقویت جایگاه علمی دانشکده باشد.

• اگر بخواهید چشم‌انداز دانشکده دامپزشکی آمل را در سه تا پنج سال آینده ترسیم کنید، مهم‌ترین اهداف شما در زمینه ارتقای کیفیت آموزش، گسترش پژوهش‌های کاربردی و افزایش اشتغال دانش‌آموختگان چیست؟

چشم‌انداز ما برای سه تا پنج سال آینده، تبدیل دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل به یکی از مجموعه‌های اثرگذار و پیشرو در آموزش و پژوهش دامپزشکی در شمال کشور است. در این مسیر، مهم‌ترین هدف راهبردی ما پیگیری و تحقق راه‌اندازی دوره دکترای حرفه‌ای دامپزشکی (DVM) و سایر دوره های تحصیلات تکمیلی است تا بتوانیم متناسب با ظرفیت‌های علمی و زیرساختی دانشکده و نیازهای منطقه، خدمات آموزشی و تخصصی گسترده‌تری ارائه دهیم.

در کنار آن، توسعه پژوهش‌های کاربردی، تقویت ارتباط پایدار با صنایع و مراکز اجرایی و تبدیل این همکاری‌ها به طرح‌های مشترک و فرصت‌های شغلی برای دانش‌آموختگان را دنبال می‌کنیم. همچنین توسعه و راه‌اندازی پلی‌کلینیک تخصصی دامپزشکی دانشکده از دیگر برنامه‌های مهم ماست؛ مرکزی که علاوه بر ارائه خدمات تخصصی به جامعه، می‌تواند بستر ارزشمندی برای آموزش عملی و کسب تجربه بالینی دانشجویان فراهم کند.

در مجموع، هدف ما این است که دانشکده در آینده صرفاً یک مرکز آموزش دانشگاهی نباشد، بلکه به مجموعه‌ای پویا در زمینه آموزش مهارت‌محور، پژوهش مسئله‌محور، ارائه خدمات تخصصی و تربیت نیروی انسانی موردنیاز کشور تبدیل شود.

رصد رویدادهای حوزه دامپزشکی و صنایع دام و طیور با درگاه های ارتباطی فاخته در «تلگرام»، «ایتا»، «بله» و «سروش»

دیدگاه خود را در خصوص این گزارش، از قسمت نظرات، به اشتراک بگذارید.

جناب آقای دکتر خوشبخت، از اینکه فرصت این گفت‌وگو را در اختیار نمایندگی فاخته نیوز استان مازندران قرار دادید، سپاسگزاریم. خواهشمندیم به‌عنوان حسن ختام این گفت‌وگو ، جمع بندی و مهم‌ترین پیام خود برای جامعه دامپزشکی استان مازندران، بیان بفرمایید. همچنین، اگر نکته یا مطلبی باقی مانده که مایل هستید با مخاطبان ما در میان بگذارید، خوشحال می‌شویم بشنویم.

در پایان، پیام من به جامعه دامپزشکی استان مازندران این است که آینده دامپزشکی در گرو همدلی، هم‌افزایی و استفاده از ظرفیت‌های علمی و تخصصی همه فعالان این حوزه است. ما در دانشکده دامپزشکی دانشگاه تخصصی فناوری‌های نوین آمل باور داریم که می‌توانیم با تکیه بر نیروی انسانی متخصص، ارتباط مؤثر با صنعت و حمایت مجموعه‌های اجرایی، نقش پررنگ‌تری در ارتقای سلامت دام، امنیت غذایی و سلامت عمومی استان ایفا کنیم.

پیام اصلی من این است که دامپزشکی فقط حرفه درمان حیوانات نیست؛ یکی از پایه‌های سلامت جامعه و امنیت غذایی کشور است. امیدوارم با نگاه جدی‌تر به ظرفیت‌های علمی استان و حمایت از توسعه آموزش و پژوهش دامپزشکی، بتوانیم آینده‌ای شایسته‌تر برای این حوزه و نسل جوان دامپزشکان رقم بزنیم.

در پایان، از رسانه فاخته بابت توجه به مسائل و ظرفیت‌های دامپزشکی و فراهم کردن فرصت این گفت‌وگو صمیمانه سپاسگزارم.

گفتگو: دکتر امیرحسین مشرفی