گسترش کانون‌های آنفلوانزای پرندگان؛ زنگ هشدار تازه برای صنعت طیور جهان

از بریتانیا تا مکزیک؛ چرا امنیت زیستی مرغداری‌ها دوباره در کانون توجه قرار گرفته است؟

فاخته- تأیید کانون‌های تازه آنفلوانزای پرندگان فوق‌حاد (HPAI) با زیرگونه H5N1 در مرغداری‌های تجاری بریتانیا و مکزیک، بار دیگر اهمیت مراقبت فعال، امنیت زیستی و آمادگی نظام‌های دامپزشکی برای مقابله با بیماری‌های فرامرزی را برجسته کرده است.

در فاصله چند روز، بریتانیا از شناسایی چند کانون جدید در واحدهای تجاری طیور خبر داده و مکزیک نیز پس از بیش از دو سال، بار دیگر با یک کانون H5N1 در یک واحد بزرگ مرغ تخم‌گذار مواجه شده است. اگرچه این رخدادها به‌تنهایی به معنای شکل‌گیری یک موج واحد و مرتبط از بیماری در مناطق مختلف جهان نیستند، اما هم‌زمانی آن‌ها در آستانه فصل زمستان و افزایش جابه‌جایی پرندگان مهاجر، ضرورت توجه جدی‌تر به مراقبت‌های دامپزشکی را یادآوری می‌کند.

بریتانیا؛ شناسایی کانون‌های جدید در واحدهای تجاری

وزارت محیط زیست، غذا و امور روستایی بریتانیا (Defra) و سازمان بهداشت حیوانات و گیاهان این کشور (APHA) در ۹ نوامبر ۲۰۲۶، ابتلای یک واحد تجاری پرورش طیور در نزدیکی منطقه Dersingham، در شهرستان نورفک را به آنفلوانزای فوق‌حاد پرندگان از نوع H5N1 تأیید کردند.

این کانون با شناسه AIV 2026/26 ثبت شده است. بر اساس اعلام رسمی، برای مهار بیماری، محدوده حفاظتی سه‌کیلومتری و محدوده مراقبت ده‌کیلومتری در اطراف واحد آلوده تعیین شده و قرار است تمام طیور موجود در واحد با رعایت ضوابط بهداشتی معدوم شوند.

این رخداد در شرایطی ثبت شده که تنها دو روز پیش از آن، در ۷ نوامبر، دو کانون دیگر H5N1 در واحدهای تجاری طیور بریتانیا شناسایی شده بود:

- منطقه Garstang در شهرستان لنکاشر؛ یک واحد تجاری با ترکیبی از بوقلمون‌های فصلی و غازها.
- منطقه Pocklington در یورکشایر شرقی؛ یک واحد پرورش مرغ تخم‌گذار با حدود ۱۴ هزار قطعه مرغ پرورش آزاد.

همچنین در ۴ نوامبر، یک کانون دیگر در نزدیکی Brigg در شمال لینکلن‌شایر گزارش شده بود که با یک واحد پرورش اردک ارتباط داشت.

بنابراین، شناسایی کانون نورفک را باید در چارچوب مجموعه رخدادهای اخیر بریتانیا بررسی کرد، نه به‌عنوان یک مورد منفرد.

نکته مهم آن است که مقام‌های بریتانیایی برای کانون‌های جدید، علاوه بر معدوم‌سازی طیور، محدودیت‌های جابه‌جایی و کنترل‌های منطقه‌ای را نیز به اجرا گذاشته‌اند. این اقدامات با هدف جلوگیری از انتقال احتمالی ویروس از طریق جابه‌جایی پرندگان، تخم‌مرغ، محصولات و تجهیزات آلوده انجام می‌شود.

مکزیک؛ بازگشت H5N1 به یک مرغداری بزرگ پس از بیش از دو سال

در سوی دیگر، مکزیک نیز در روزهای اخیر از شناسایی یک کانون آنفلوانزای فوق‌حاد پرندگان در یک واحد تجاری تولید تخم‌مرغ در منطقه Umán، واقع در ایالت یوکاتان خبر داده است.

بر اساس اعلام وزارت کشاورزی و توسعه روستایی مکزیک و سازمان ملی بهداشت، ایمنی و کیفیت محصولات کشاورزی و غذایی این کشور (Senasica)، ویروس H5N1 در واحدی با جمعیت ۲۲۵ هزار و ۸۶۰ قطعه مرغ تخم‌گذار شناسایی شده است.

ماجرای شناسایی بیماری از آنجا آغاز شد که دامپزشک مسئول واحد، تلفات غیرعادی ۸۶۲ قطعه مرغ را گزارش کرد. پس از حضور کارشناسان رسمی، نمونه‌برداری و انجام آزمایش‌ها، آلودگی به ویروس آنفلوانزای پرندگان تأیید شد.

اقدامات انجام‌شده در این واحد شامل موارد زیر بوده است:

۱. قرنطینه کامل واحد آلوده و تخلیه جمعیت طیور آن.

۲. معدوم‌سازی بهداشتی پرندگان و امحای مواد و ضایعات آلوده.

۳. پاک‌سازی و ضدعفونی تأسیسات و تجهیزات.

۴. تعیین محدوده خطر به شعاع ۱۰ کیلومتر و نمونه‌برداری از واحدهای پرورش گوشتی، تخم‌گذار و مرغ مادر در این محدوده.

۵. بررسی امکان واکسیناسیون اضطراری طیور در واحدهای اطراف، بر اساس نتایج بررسی‌های تکمیلی.

۶. بررسی منابع احتمالی ورود ویروس، از جمله پایش آبگیرهای نزدیک واحد و جست‌وجوی هدفمند ویروس در پرندگان وحشی مهاجر.

مقام‌های مکزیکی اعلام کرده‌اند که این کانون به‌تنهایی تأثیر معناداری بر عرضه ملی تخم‌مرغ و محصولات طیور نداشته است. جمعیت واحد آلوده حدود ۰٫۰۹ درصد از کل جمعیت طیور کشور اعلام شده است.

اهمیت این رخداد از آن جهت بیشتر می‌شود که مکزیک پس از بیش از دو سال، بار دیگر با شناسایی H5N1 در یک واحد تجاری طیور مواجه شده است. این اتفاق نشان می‌دهد حتی کشورهایی که برای مدتی طولانی با کانون تجاری جدید روبه‌رو نبوده‌اند، همچنان باید نظام مراقبت و آمادگی خود را حفظ کنند.

چرا این دو رخداد اهمیت دارند؟

آنفلوانزای فوق‌حاد پرندگان از جمله بیماری‌هایی است که می‌تواند در مدت کوتاهی خسارات سنگینی به صنعت طیور وارد کند. پیامدهای آن فقط به تلفات پرندگان محدود نمی‌شود و می‌تواند بخش‌های مختلف زنجیره تولید و عرضه را تحت تأثیر قرار دهد.

۱. تهدید امنیت زیستی واحدهای صنعتی

گسترش بیماری در واحدهای تجاری نشان می‌دهد که رعایت اصول امنیت زیستی باید یک برنامه مستمر و روزانه باشد. کنترل ورود و خروج افراد و خودروها، ضدعفونی تجهیزات، مدیریت تردد بین واحدها، جلوگیری از تماس طیور با پرندگان وحشی و کنترل منابع آب و خوراک از مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه هستند.

۲. اهمیت مراقبت از پرندگان وحشی مهاجر

پرندگان وحشی، به‌ویژه پرندگان آبزی مهاجر، می‌توانند در چرخه انتشار ویروس آنفلوانزای پرندگان نقش داشته باشند. شناسایی ویروس در مناطق مختلف و هم‌زمانی آن با فصل مهاجرت، ضرورت همکاری میان نهادهای دامپزشکی، محیط زیست و مراکز تحقیقاتی را افزایش می‌دهد.

البته صرف وقوع چند کانون در مناطق مختلف، برای اثبات ارتباط مستقیم میان آن‌ها کافی نیست و تعیین منشأ هر کانون نیازمند بررسی‌های اپیدمیولوژیک و آزمایشگاهی است.

۳. اهمیت تشخیص سریع و گزارش‌دهی دامپزشکی

در تجربه مکزیک، گزارش تلفات غیرعادی از سوی دامپزشک مسئول واحد، نقطه آغاز واکنش سریع نظام دامپزشکی بود. شناسایی ۸۶۲ مورد تلفات غیرعادی و ورود سریع کارشناسان رسمی به فرایند تشخیص، نمونه‌ای از اهمیت نظام مراقبت فعال و مسئولیت حرفه‌ای دامپزشکان شاغل در واحدهای تولیدی است.

۴. ضرورت توجه به زنجیره تأمین و تجارت محصولات طیور

معدوم‌سازی گله‌ها، محدودیت‌های جابه‌جایی و احتمال اعمال محدودیت‌های تجاری می‌توانند بر بازار تخم‌مرغ، گوشت مرغ و نهاده‌های مرتبط اثر بگذارند. هرچند در مورد مکزیک، مقام‌های این کشور تأکید کرده‌اند که کانون شناسایی‌شده تأثیر معناداری بر عرضه ملی نداشته است، اما تداوم و گسترش کانون‌ها می‌تواند شرایط اقتصادی متفاوتی ایجاد کند.

پیام این رخدادها برای دامپزشکی و صنعت طیور ایران چیست؟

برای ایران، اهمیت این اخبار در درجه نخست به ضرورت تقویت نظام مراقبت و پیشگیری بازمی‌گردد. قرار گرفتن کشور در مسیرهای مهاجرت پرندگان و گستردگی فعالیت واحدهای پرورش طیور، توجه مستمر به آنفلوانزای پرندگان را ضروری می‌کند.

در این زمینه، چند اقدام می‌تواند در اولویت قرار گیرد:

نخست؛ تقویت مراقبت در مناطق پرخطر: پایش پرندگان وحشی، به‌ویژه در تالاب‌ها، آبگیرها و مناطق مهم زمستان‌گذرانی، باید با برنامه‌ریزی منظم و نمونه‌برداری هدفمند همراه باشد.

دوم؛ بازبینی برنامه‌های امنیت زیستی مرغداری‌ها: واحدهای پرورش مرغ تخم‌گذار، مرغ مادر و واحدهای بزرگ گوشتی باید به‌طور مستمر از نظر رعایت ضوابط امنیت زیستی ارزیابی شوند. وجود دستورالعمل به‌تنهایی کافی نیست؛ اجرای واقعی آن باید قابل ارزیابی باشد.

سوم؛ حساسیت به تلفات غیرعادی: افزایش ناگهانی تلفات، افت غیرمنتظره مصرف خوراک و آب، کاهش تولید تخم‌مرغ و بروز علائم بالینی مشکوک باید بدون تأخیر به مراجع دامپزشکی گزارش شود.

چهارم؛ توجه به تجارت و مبدأ واردات: وضعیت بهداشتی کشورهای مبدأ واردات طیور و محصولات مرتبط باید بر اساس اطلاعات رسمی و ارزیابی خطر به‌روز شود. البته گزارش کانون بیماری در یک کشور، به‌تنهایی به معنای ضرورت ممنوعیت واردات از کل آن کشور نیست؛ تصمیم‌گیری باید بر اساس مقررات، وضعیت اپیدمیولوژیک و ارزیابی خطر انجام شود.

پنجم؛ شفافیت در اطلاع‌رسانی: انتشار به‌موقع اطلاعات معتبر درباره وضعیت بیماری، اقدامات کنترلی و توصیه‌های بهداشتی می‌تواند از شکل‌گیری شایعات و نگرانی‌های غیرضروری در میان تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان جلوگیری کند.

آیا این رخدادها به معنای افزایش خطر ابتلای انسان است؟

H5N1 یک ویروس با قابلیت انتقال از پرندگان به انسان است و به همین دلیل، نهادهای بهداشتی و دامپزشکی بین‌المللی آن را با دقت رصد می‌کنند. با این حال، شناسایی کانون‌های جدید در مرغداری‌ها به‌تنهایی به معنای وقوع انتقال انسانی یا افزایش قطعی خطر برای عموم مردم نیست.

مهم‌ترین توصیه همچنان پرهیز از تماس بدون محافظت با پرندگان بیمار یا تلف‌شده، رعایت اصول بهداشتی در مواجهه با پرندگان و گزارش موارد مشکوک به مراجع مسئول است. همچنین مصرف گوشت مرغ و تخم‌مرغی که از مسیرهای مجاز تهیه شده و به‌درستی پخته شده باشد، از نظر بهداشتی ایمن است.

و در نهایت اینکه؛ رخدادهای اخیر در بریتانیا و مکزیک یک پیام مشترک برای صنعت طیور جهان دارند: فاصله گرفتن از آخرین کانون بیماری، به معنای پایان خطر نیست.

تجربه مکزیک نشان می‌دهد حتی پس از بیش از دو سال نبود کانون تجاری گزارش‌شده، امکان ورود دوباره ویروس به یک واحد بزرگ تولیدی وجود دارد. در بریتانیا نیز شناسایی چند کانون در فاصله زمانی کوتاه، ضرورت مراقبت مستمر و کنترل دقیق جابه‌جایی‌ها را برجسته کرده است.

رصد رویدادهای حوزه دامپزشکی و صنایع دام و طیور با درگاه های ارتباطی فاخته در «تلگرام»، «ایتا»، «بله» و «سروش»

دیدگاه خود را در خصوص این گزارش، از قسمت نظرات، به اشتراک بگذارید.

برای ایران نیز مهم‌ترین درس این تحولات، تقویت مراقبت فعال، ارتقای امنیت زیستی مرغداری‌ها، تشخیص سریع و همکاری مؤثر میان دامپزشکان، تولیدکنندگان و نهادهای مسئول است. در مقابله با بیماری‌های فرامرزی، پیشگیری و کشف زودهنگام، همواره کم‌هزینه‌تر و مؤثرتر از مهار بحران پس از گسترش بیماری است.